(Viết về hội họa Nguyễn Thanh Bình nhân triển lãm cá nhân tại La Haye, 2026.)

Phạm Thị Điệp Giang

Nguyễn Thanh Bình, 11/10/2026 tại La Haye, 2026. Photo: Hanh Do, Điệp Giang crop lại.

 Ngu Yên

(Essay Fiction theo thuyết hyperreality, simulacra, and simulation của Jean Baudrillard)

 Phạm Tường Cán (Bắc Ninh) (có trợ giúp của AI)

Đọc Ta là của Nguyễn Hữu Liêm qua cách Tuệ Sỹ giảng kinh Kim Cang có thể mở ra một cách hiểu khá khác với cách đọc thông thường. Ta không bắt đầu bằng câu hỏi “TA LÀ đúng hay sai?”, mà hỏi một câu trước đó: Muốn hiểu chữ “TA” của Liêm, phải đi qua một thế giới tư tưởng rộng đến đâu?

 THỬ HÌNH DUNG CHIỀU KÍCH MỚI CỦA CƠN MỘNG DỮ

Mai mốt em về ngang qua đây những dấu chân

Cỏ đã lên xanh những cỏ xanh xanh cỏ xanh rì

Em hãy hái nụ buồn để yên thật yên trong lòng bàn tay

Sẽ nghe được tiếng gió thổi qua những đầm phá rộng

Người đi đã đi người ở lại đã ở lại

Một với tay bỗng mất hút ở cuối trời

                    8.20pm, 13.10.2015

 Lê Thọ Bình

Trong một kỷ nguyên mà sự thành công thường được đo đếm bằng độ vang của danh xưng và mật độ xuất hiện trước đám đông, triết lý sống của Emily Dickinson (1830–1886) hiện lên như một nghịch lý kiệt xuất.

 Phan Tấn Hải

Tôi vừa đọc xong tuyển tập nhiều tác giả này, sau nhiều tháng để đọc khi thư thả. Đôi khit ôi dừng lại vài ngày, khi đọc tới những trang về một văn nghệ sĩ đã ra đi, những người đi trước mình về cả văn học và tuổi đời, như khi nhớ tới Mai Thảo, Nguyễn Mộng Giác, Vũ Huy Quang, Nghiêm Xuân Hồng, và nhiều người khác. Bởi vì chữ đã gợi lại hình ảnh của họ trong ký ức của tôi. Tuyển tập 50 năm văn học này có quá nhiều ký ức là như thế, hẳn là nhiều độc giả khác cũng sẽ thấy tương tự.

 Nguyễn Phú Yên

III. QUÊ HƯƠNG BỐN MÙA

Ngoài tình cảm dành cho quê hương, các ca khúc trong giai đoạn này còn đi sâu vào việc mô tả cảnh đẹp thiên nhiên trên khắp các vùng từ miền Trung đến miền Nam cùng việc thể hiện tâm tình khi đất trời đổi thay. Vì quê hương trải qua bốn mùa nên có thể tìm thấy nhiều ca khúc viết về cảnh sắc từng mùa cùng những cảm nhận của người nghệ sĩ được phô bày trong các tác phẩm.

 PEN America, ngày 5.10.2026 https://pen.org/report/book-bans-spotlight-2026/

Bản dịch sử dụng AI

Sách bị cấm ở Mỹ: Kết quả khảo sát toàn quốc năm học 2025-2026 cho thấy tình trạng sách vở bị hạn chế trong các trường công lập vẫn tiếp diễn.

 Nguyễn Đức Lực

Từ hôm bà Anne Carson được Nobel Văn chương, nhiều người tìm sách bà đọc thử rồi kêu trời. Có người chê thẳng, rằng thơ gì mà “như học sinh tiểu học viết”, đọc xong không biết mình phải cảm gì.

 Anne Carson, https://www.newyorker.com/magazine/2018/10/22/flaubert-again

Ngu Yên dịch

Ảnh của Laura Letinsky dành cho The New Yorker

 Nguyễn Thị Thanh Bình

Rồi cũng nghe lại ở đâu đó, câu chuyện cách đây vài tháng của cậu con đòi cha mẹ iPhone xịn đời mới, trèo lên núi dọa dẫm, và sau khi cảnh sát khuyên ngăn  không được, người cha bèn leo lên sấn tay con, nhưng gặp sự kháng cự khiến người cha theo đà rớt xuống và người mẹ cũng bèn nhảy theo tan mạng luôn. Thôi cứ coi như  câu chuyện này xảy ra tận bên Ấn Độ, nhằm nhò gì chúng ta ở đây, dù cũng có lúc bị ám ánh không đâu có phải.

 CHÀO THÁNG MƯỜI HỒNG

1.

Cơn mưa như mũi tên

xuyên qua tôi

tháng mười như mũi tên

xuyên qua tôi

ngôn ngữ như mũi tên

xuyên qua tôi

 Nguyên Thọ Trần Kiêm Đoàn

Nhân lễ tưởng niệm 20 năm ngày Hòa Thượng Mãn Giác - Thi sĩ Huyền Không viên tịch, tôi được Ban Tổ chức phân công phát biểu đôi điều qua trải nghiệm thân quý là sinh viên của Thầy tại Đại học Huế. Thời gian yêu cầu là 10 phút. Dạ tôi xin bắt đầu.

 Bảo Chân dịch từ tập The Glass Essay của Anne Carson,

https://www.poetryfoundation.org/poems/48636/the-glass-essay

PR 10/10/2026

SÁCH MỚI

 Nguyễn Phú Yên

CHƯƠNG VI: TÌNH CA QUÊ HƯƠNG

Nếu trong thời tiền chiến ta tìm thấy những nhiều bài hát ca ngợi quê hương thì ở giai đoạn từ 1954 trở đi, những ca khúc viết về quê hương được tiếp nối, đã phong phú hơn và không mất đi cảm xúc dạt dào, sự yêu thương tha thiết, nồng nàn. Thậm chí những ca khúc ấy do hoàn cảnh chia cắt đất nước đã mang nhiều sắc thái khác hơn, tình cảm sâu đậm hơn, có sự phát triển mạnh mẽ và đa dạng của nhiều khuynh hướng sáng tạo trong âm nhạc, trong đó có khuynh hướng lãng mạn ở một số tác giả. Tuy vậy, nhiều ca khúc của các tác giả đó hòa lẫn trong sự phong phú của ngàn bài ca khác nên tuy đó là các bài ca lãng mạn nhưng chúng không còn tạo thành dòng nhạc thuần túy như trước. Thật vậy các chủ đề trong âm nhạc trữ tình đã phát triển ở phạm vi rộng lớn hơn. Trước hết xin đi sâu vào dòng nhạc quê hương sau ngày chia cắt đất nước.

 Tino Cao

Ngày 30 tháng 9 năm 2026, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ tám của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, thông tin về việc hoàn thành bộ Lịch sử Việt Nam gồm 30 tập, với khoảng 27.000 trang bản thảo, đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Đây là một đề án khoa học cấp quốc gia được triển khai từ năm 2014 theo chủ trương của Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và Chính phủ, huy động hơn 300 nhà khoa học trong nước cùng một số sử gia nước ngoài, với giáo sư Phan Huy Lê đảm nhiệm vai trò tổng chủ biên cho đến khi ông qua đời năm 2018. Công trình đã hoàn tất biên soạn và nghiệm thu, hiện đang chờ Chính phủ cho phép xuất bản.

 Nguyễn Thông

Tạm coi “thành công tốt đẹp” là dạng thành ngữ mới, mà tác giả sinh ra nó là nhà đương quyền xứ ta, cụ thể là đảng cầm quyền và bộ máy tuyên giáo.

 Thơ Anne Carson

Ngu Yên dịch

Trên bàn trong phòng, thuốc lá, con dao, cuốn sổ, bảy giờ tối. Tôi ngồi viết cho đầu óc khỏi nổ tung. Có lẽ bạn đã biết, bài thơ ngắn của tôi. Ừ, đã đến được chừng này rồi, giờ đây nên chờ cho ký ức chết cạn, mới bắt đầu lại.

 Hồi ức Nguyễn Minh Kính

Tuổi già cô đơn vì không còn ai để chuyện trò, thôi thì ngồi gõ mấy dòng tự sự một góc khuất cuộc đời cho khuây khoả.

 Ngu Yên dịch

 Lê Thọ Bình

Quyết định của Viện Hàn lâm Thụy Điển khi vinh danh nữ nhà văn, nhà thơ, nhà cổ điển học người Canada Anne Carson cho Giải Nobel Văn học năm 2026 đã tạo ra làn sóng tán thưởng sâu sắc trong giới phê bình toàn cầu.

 (Về thơ của Nguyễn Thị Thúy Hạnh[1])

Lê Hồ Quang

Trong tập thơ thứ nhất của Nguyễn Thị Thúy Hạnh, hình tượng chữ xuất hiện ngay trong nhan đề - Di chữ, trong cả lời đề từ - ta đi giặt áo thơ/ mặc mới một mùa chữ. Khép lại tập thơ, ở bìa sau, hình tượng ấy được nhắc lại: tôi tái sinh lời/ chữ tái sinh tôi. Ở tập thứ hai, Văn học vết thâm, hình tượng chữ tiếp tục được khai triển, mở rộng:

“đằng sau cửa hẹp là một cái hang cũng là một con đường, một trú ẩn và một khai phóng, một hiện hữu và một dẫn dắt, một cô lập và một mời mọc, một Logos đồng bằng dựng ngược, một sống Lời và không-gì-khác…”

 Truyện ngắn Văn

I.

Họ đã ở trong rừng một tuần.

Ban ngày, ánh nắng lọt xuống thành từng vệt mỏng giữa những tầng lá chồng lên nhau. Có những thân cây lớn đến bốn, năm người ôm không xuể. Rễ của nó trồi lên khỏi mặt đất, ngoằn ngoèo như những con trăn già nằm ngủ. Dây leo quấn từ gốc lên ngọn, buông xuống thành từng bức rèm xanh.

 Nguyễn Phú Yên

CHƯƠNG V: DÒNG CA KHÚC LÃNG MẠN TRỮ TÌNH (Phần 2)

III.  NHỮNG CA KHÚC CA NGỢI QUÊ HƯƠNG

Ý niệm thiên nhiên không thể tách rời với ý niệm quê hương, đất nước. Thiên nhiên đó không phải như trong thơ văn cổ điển của Trung Hoa và Việt Nam, ở đó luôn tìm thấy toàn hình ảnh phong hoa tuyết nguyệt. Thiên nhiên đó phơi bày trước mắt, nó cụ thể ở chung quanh mình và của chính mình. Yêu thiên nhiên cũng chính là yêu quê hương của mình. Nhiều ca khúc viết về nỗi niềm yêu mến quê hương, mô tả những cảnh vật, con người và đời sống nông thôn quen thuộc và gần gũi. Nhiều tác giả tha thiết với phong vị đồng quê, yêu mến những giá trị tinh thần của dân tộc còn lưu lại nơi đồng quê. Khuynh hướng viết về thôn dã có lẽ là khuynh hướng bình dị, trong sáng, êm đềm nhất trong dòng ca khúc lãng mạn trữ tình.

 Tino Cao

Theo tin từ Oslo, đúng 11 giờ sáng thứ Sáu, 9 tháng Mười, theo giờ địa phương, Ủy ban Nobel Na Uy công bố quyết định trao Giải Nobel Hòa bình năm 2026 cho Navanethem “Navi” Pillay, nữ luật gia Nam Phi 85 tuổi, người đã dành gần sáu mươi năm đấu tranh chống phân biệt chủng tộc, bảo vệ nhân quyền và góp phần phát triển nền tư pháp hình sự quốc tế. Trong thông cáo chính thức, Ủy ban Nobel tuyên bố vinh danh bà “vì những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và luật pháp quốc tế”, đồng thời nhấn mạnh rằng “Giải Nobel Hòa bình năm 2026 được trao cho một người phụ nữ vì đã thể hiện lòng can đảm và sự chính trực phi thường, tiên phong thúc đẩy việc xây dựng một hệ thống pháp lí toàn cầu bao quát hơn. Bà đã đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm truy tố các tội ác chiến tranh, tội ác chống nhân loại và tội diệt chủng” (nguyên văn: “The Nobel Peace Prize for 2026 goes to a person who with exceptional courage and integrity has led the way towards a more comprehensive global legal order. This year’s laureate has been instrumental in ensuring that war crimes, crimes against humanity and genocide are prosecuted”). Sự ghi nhận ấy dành cho một sự nghiệp pháp lí trải dài từ cuộc đấu tranh chống chế độ apartheid tại Nam Phi đến những phiên tòa xét xử tội diệt chủng ở Rwanda và cuộc điều tra gây tranh cãi về chiến tranh tại Gaza.

 Florence Noiville, Le Monde ngày 8.10.2026, lúc 13:05, chỉnh sửa lúc 15:07

Bảo Chân dịch

Mùa Nobel văn học năm nay, có hai nữ tác giả Canada Anh ngữ hiện diện trong danh sách những ứng cử viên triển vọng nhất của giải. Người thứ nhất, nổi tiếng tầm quốc tế là Margaret Atwood, và người còn lại, ít được công chúng Pháp biết đến, đó là Anne Carson. Và chính người thứ hai ấy – một nữ tác gia độc đáo, người luôn chơi đùa một cách hóm hỉnh và uyên bác với các thể loại văn học – đã được Viện Hàn lâm Thụy Điển trao tặng giải thưởng cao quý này vào thứ Năm, ngày 8 tháng 10 năm 2026. Mười ba năm sau Alice Munro (1931-2024), Anne Carson là nhà văn nữ Canada thứ hai đón nhận vinh dự này. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trong trường hợp của bà, người ta còn có thể nói đến quốc tịch kép Hy Lạp - Canada, bởi lẽ tác phẩm của bà được sáng tạo từ tinh thần Hy Lạp cổ đại, thấm đượm văn phong và văn hóa cổ điển.

 Truyện ngắn của Anne Carson, giải Nobel 2026

Ngu Yên dịch

.

Trời lạnh trong bóng tối; chúng tôi đến sớm hơn dự định. Tôi không thích những bữa tiệc. Bà ngoại của bạn đứng trong bếp, trông như một nhân vật thần thoại, hai tay khoanh trước chiếc tạp dề. Bạn nói, cần đi quanh giao tiếp. Một lúc sau, bạn đến bên tôi, đang ngồi trên bậc thềm. Bạn vui lắm. Kể tôi nghe bao nhiêu dự định: luyện tập để trình diễn sân khấu hòa nhạc, trải qua những cuộc tuyển chọn khắc nghiệt, đi khắp thế giới. Trên trán bạn linh hồn sáng lên. Tôi chẳng biết góp ý điều gì. Tôi thành thật cầu nguyện. Biết đâu một cơn bão sẽ ngăn bước chân bạn. Nhưng rồi đêm vẫn trong trẻo. Bạn cứ nói mãi. Rạng đông bắt đầu. Tôi có ước muốn thầm kín: lặng lẽ nghiêng người về phía bạn, như rơi vào một mặt hồ, rồi biến mất. Nhưng bạn đứng dậy, phủi bụi trên người.

 Phạm Viêm Phương

Pablo Picasso, Grande baigneuse au livre, 1937.

Bruce Coville, nhà văn Mỹ viết cho thiếu niên, trong một diễn văn nọ bàn về sự minh bạch của chính quyền, chế độ kiểm duyệt, và tự do thông tin, đã phát biểu rằng “Bưng bít thông tin là điều cốt tủy của chế độ bạo chúa. Còn kiểm soát luồng thông tin là công cụ của chế độ độc tài.”

 Nguyên Hưng

Số đông dân ta, đến giờ, vẫn “mê man bất tỉnh” trước những bức tranh như của William-Adolphe Bouguereau (1825-1905). Cho “như vậy mới là nghệ thuật”, “như vậy mới là đẹp”... Còn trước tranh của Lucian Freud (1922-2011), không chỉ đại chúng, mà có không ít “nghệ nhà ta”, cũng dị ứng, cho là “không đẹp”, “phản nghệ thuật”, thậm chí là “bệnh hoạn”...!

 Anders Olsson, Chủ tịch Ủy  ban Nobel,

https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/

Bản dịch của Văn Việt

Giải thưởng Nobel Văn học năm 2026 được trao cho nhà văn người Canada Anne Carson, “vì văn nghiệp táo bạo và đầy tính sáng tạo của bà, nơi cuộc đối thoại đầy ngẫu hứng với truyền thống cổ điển đã kiến tạo nên những hình thức mới cho văn học hiện đại.”

  Bảo Chân dịch từ TV5 Monde - https://information.tv5monde.com/culture/anne-carson-nouvelle-sappho-de-la-poesie-canadienne-2840737

Anne Carson vừa là nhà thơ, tiểu thuyết gia vừa là một học giả nghiên cứu Hy Lạp cổ đại danh tiếng. Bà đã trở thành chủ nhân Giải Nobel Văn học 2026. Là tác giả của một sự nghiệp sáng tác uyên bác, kể những câu chuyện sáng tạo và hiện đại về tình yêu, ham muốn và cái chết qua đó các anh hùng thần thoại, các tác giả cổ đại và các nhà văn lãng mạn cùng được triệu gọi vào.

 Tino Cao

Giải Nobel Văn chương 2026 vừa được trao cho Anne Carson, nhà thơ, nhà tiểu luận, học giả người Canada, với lời tuyên dương dành cho “sự nghiệp sáng tác táo bạo và giàu sáng kiến, trong cuộc đối thoại đầy tinh thần ngẫu hứng với truyền thống cổ điển đã tạo nên những hình thức mới cho văn chương đương đại”.

 Trần Kiêm Đoàn

Mỗi năm, khi mùa Thu trở về và giải Nobel Văn chương được công bố, trong lòng những người yêu văn học khắp năm châu lại dấy lên một niềm vui xen lẫn suy tư. Vui vì nhân loại vừa có thêm một tài năng được vinh danh. Suy tư vì đằng sau mỗi giải thưởng lớn thường là cả một hành trình sáng tạo âm thầm, có khi cô độc, của người cầm bút đi tìm tiếng nói riêng giữa muôn vàn tiếng nói của cuộc đời.

 Tàn Tuyết, 一个时代的记录 ngày 8.10.2026

Nguyễn Khắc Ngân Vi dịch

Theo tôi, nếu nhà văn Trung Quốc không thể chiến thắng thứ tự luyến dân tộc của chính mình, thì họ sẽ không thể tiếp tục theo đuổi lý tưởng văn chương. Bởi vậy, trong văn đàn đại lục, rất nhiều nhà văn đến khoảng bốn mươi tuổi đã bắt đầu thoái hóa, hoặc không còn viết nổi tác phẩm, hoặc dùng những thứ giả phẩm để đối phó, lừa dối độc giả. Căn nguyên của hiện tượng này nằm ở tâm lý tự đại dân tộc. Nền văn hóa của chúng ta đã hủy hoại, đầu độc những thiên tài của chính mình.

 Đinh Quang Tỉnh

 Nguyễn Phú Yên

CHƯƠNG V: DÒNG CA KHÚC LÃNG MẠN TRỮ TÌNH (Phần 1) 

Có thể xem văn chương lãng mạn và âm nhạc lãng mạn Việt Nam là cặp song sinh ra đời sau khi có sự tiếp nhận chủ nghĩa lãng mạn phương Tây đầu thế kỷ XX. Thật vậy những chủ đề trong văn chương Tự Lực Văn Đoàn và Thơ mới vẫn có thể tìm thấy trong âm nhạc lãng mạn trữ tình với tính chất phong phú không kém, thậm chí neo vào lòng người sâu đậm hơn nhờ thế mạnh giai điệu âm nhạc cũng như sự phổ biến tác phẩm trong quần chúng. 

 DẠ THẢO, VỀ VỚI MÂY NGÀN

Tôi nghĩ đến Dạ Thảo ngày hôm nay
Khi bưng bát cơm ăn
Nhớ lại bữa cơm duy nhất của chúng ta ở Sài Gòn

Gần bến xe miền Đông, trong chiều hè nóng bức
Tôi không có ý định viết bài thơ nào cả
Về tiếng dế kêu rả rích trong cỏ, về em, về tôi, người sống sót

 Truyện ngắn Văn

Năm nào biển cũng lấn vào, lấy đi một ít đất. Không nhiều, chỉ vài mét. Có năm đất mất ít hơn. Có năm nhiều hơn.

Người ta đóng một cây cọc gỗ ở mép nước để đo. Mùa hè năm sau nhìn lại, nước đã ngập nửa cây cọc.

Họ lại đóng một cây cọc mới. Rồi thêm một cây cọc nữa. Cứ như thế suốt nhiều năm.

 Lê Thọ Bình dịch '

(từ «ОНА НАПИСАЛА „РЕКВИЕМ“, ОНА МЕНЯ ПОХОРОНИЛА»: ПОЧЕМУ ЛЕВ ГУМИЛЕВ НЕ ПРОСТИЛ СВОЮ ВЕЛИКУЮ МАТЬ АННУ АХМАТОВУ, smiruponitke.info)

Tháng 3 năm 1966, Anna Akhmatova trút hơi thở cuối cùng tại một dưỡng đường vùng ngoại ô Moskow. Bà bước sang tuổi bảy mươi sáu, trái tim đã hoàn toàn kiệt sức.

 Đỗ Kim Thêm

Michel de Montaigne (1533–1592)

Michel de Montaigne là một trong những triết gia, văn gia và chính khách tiêu biểu của thời kỳ Phục hưng Pháp, đồng thời được xem là người đặt nền móng cho thể loại tiểu luận (essay) trong nền văn học phương Tây. Ông sinh ngày 28 tháng 2 năm 1533 tại lâu đài Montaigne, vùng Périgord (nay thuộc tỉnh Dordogne, Pháp), trong một gia đình quý tộc giàu có. Dưới sự giáo dục chu đáo của người cha, Montaigne được nuôi dưỡng trong tinh thần nhân văn Phục hưng và sớm tiếp cận nền học vấn cổ điển. Trong những năm đầu đời, ông được giáo dục bằng tiếng Latinh, nhờ đó có điều kiện tiếp xúc trực tiếp với kho tàng triết học và văn học Hy Lạp – La Mã cổ đại.

 Thái Hạo

Chắc có nhiều người nhớ và thuộc những bài hát nổi tiếng như Thu hát cho người, Điệu buồn Phương Nam, Đên Gành Hào nghe điệu hoài lang… gắn với tên tuổi của Nguyễn Đức Sao Biển. Nhưng có lẽ ít người biết người nhạc sĩ này còn là một thầy giáo triết học ở miền Nam trước 1975.

 Phan Tấn Hải

Trước tiên là chuyện cá độ văn học. Bởi vì người dám đưa tiền ra cá độ, hẳn là có lý do họ tin rất mực. Nếu nhìn vào các thị trường dự đoán và nhà cái về giải văn học trong những ngày trước mùa Nobel 2026, chưa có ứng viên nào vượt trội tuyệt đối. Nobel Văn học vẫn là giải khó đoán nhất vì Viện Hàn lâm Thụy Điển thường gây bất ngờ. Tuy nhiên, một số tên tuổi được nhắc đến nhiều nhất hiện nay.

 Nguyên Hưng

Giới nghệ thuật thường chứng kiến một nghịch lý quen thuộc: nhiều họa sĩ lớn tiếng đòi hỏi tự do tuyệt đối cho chính mình, nhưng khi bình phẩm về đồng nghiệp lại tỏ ra hết sức độc đoán, như thể chỉ riêng họ nắm giữ chân lý về cái đẹp. Hiện tượng này không đơn thuần là ích kỷ hay đố kỵ cá nhân. Nó là một vấn đề sâu của triết học nghệ thuật, bắt nguồn từ cấu trúc cái tôi sáng tạo, từ nền tảng văn hóa định hình người nghệ sĩ, và từ cuộc chiến ngầm giữa các hệ hình ý thức.

 Đoàn Huyền

Linda Lê đặt tên tập truyện, một trò chơi khác với lửa^[1] bởi trong nỗ lực khử đi “nỗi ô nhục khủng khiếp nhất và không thể dung nổi nhất trong mọi nỗi ô nhục”^[2] – nỗi ô nhục “bị ra đời”^[3], nỗi ô nhục đã ném người ta vào một mạng nhện và nén người ta lại trong một lốt giáp xác, tức, ghim người ta trong trạng thái vĩnh viễn trói buộc và muôn đời ấu hóa, tác giả cần sức nóng thảm họa của ngọn lửa diệt vong để, trong khoảnh khắc tự hủy, thiêu ra tro nỗi ô nhục bản mệnh, đồng thời cần sức sống lửa phục sinh để từ đống tro tàn, phượng hoàng tái sinh. Trò chơi khác với lửa của Linda Lê về bản chất là tác phẩm của tháo gỡ và lên đường: tháo gỡ những ảo tưởng và lên đường trong tư thế kẻ đơn độc không sở hữu gì, ngoài đôi mắt thức. Nên, dù, cái chết phơi mình khắp tập truyện, dù, không khí âm u ám rịt từng con chữ, dù, vẫn thói dồn ngòi bút vào đường cùng ngõ cụt, tác phẩm không hề là một nghi thức “ăn mình” mà như một mũi tàu lướt từng gợn sóng, lách từng kẽ gió, tiến về phía chân trời, trên hành trình không ngừng đi tới của tự do.

 Lê Học Lãnh Vân

Từ mấy năm nay rồi, có lẽ những người bạn gần gũi biết trước tạp chí Diễn Đàn – Forum (gọi tắt là Diễn Đàn) sẽ đóng cửa. Hôm nay, đọc Lời chào tạm biệt và cảm tạ của DIễn Đàn, tôi nói với gia đình, những sợi dây liên lạc, kỷ niệm quãng đời hoạt động của ba hồi ở Paris đã được cắt đứt hoàn toàn! Quan hệ cá nhân còn nhưng thời hoạt động ấy đã hoàn toàn hết!

 Nguyên Hưng

Trong đời sống mỹ thuật Việt Nam, tồn tại một suy nghĩ phổ biến vừa mang tính tuyên ngôn phản kháng, vừa đậm đặc sắc thái phòng vệ của giới nghệ sĩ sáng tác: "Hội họa không cần diễn dịch như một ông hướng dẫn viên du lịch". Nhìn bề ngoài, mệnh đề này biểu đạt một khát vọng chính đáng về tính tự trị của ngôn ngữ thị giác, giải phóng tác phẩm khỏi áp lực minh họa giáo điều. Tuy nhiên, khi nhìn rộng và sâu hơn vào lịch sử và xã hội học nghệ thuật qua lăng kính triết học và mỹ học hiện đại, lời khước từ này lộ rõ là một phản ứng ngây thơ trước bản chất vận hành của ngôn ngữ và văn hóa. Hiện tượng khá đông họa sĩ tuyệt đối hóa việc "chống diễn dịch" để ẩn mình trong những tháp ngà tư tưởng không thuần túy là một lựa chọn thẩm mỹ cá nhân. Nó là triệu chứng lâm sàng của một nền đứt gãy hệ thống, nơi sự thiếu vắng của phê bình chuyên nghiệp đã đẩy người nghệ sĩ vào thế phòng thủ cực đoan, đồng thời tước đoạt quyền đồng sáng tạo của công chúng.

 Tino Cao

“Những tiếng đàn bọt nước

Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt

li-la li-la li-la…”

(Đàn ghi ta của Lor-ca, Thanh Thảo)

Và:

“Mặt trời hồng trên cát nóng Es-pa-nha, là tiếng đàn ghi ta của Lorca. Giọt lệ nào ướt đẫm áo choàng đỏ thắm Es-pa-nha, hay giọt buồn ghi ta của Lorca…”

(Cây đàn guitar của Lorca, Thanh Tùng)

Đoàn Huyền

Suốt tác phẩm, lá thư của người em cùng cha hằn lên như vết dấu khai màn, như nguyên nhân đã định cho mọi sự biến. Nhưng lá thư ấy sẽ chẳng gây nổi một chấn động dạng nhẹ nào nếu những kẻ trong cuộc không mắc kẹt trong quá khứ, không phải quá khứ trùng khít với thứ lịch sử viết hoa, mà là quá khứ của một lịch sử cá nhân với những chi tiết rời rã không thể vuốt phẳng: hoàn cảnh ra đời và sinh trưởng trong sự vắng mặt của kẻ sinh thành như chỉ dấu của chối bỏ. Hơn hết, nếu nó không rơi vào tâm điểm của sự lạc lõng của một khước từ neo đậu. Chính nó, thiên hướng tha hương như một trạng thái sống, như một tâm thế tồn tại, chính nó, bản năng của kẻ luôn khiến mình nghịch thời, lạc lối, và chính nó, sự thiếu quyết đoán, không dứt khoát như thói tật của tính cách cá nhân hay như định mệnh tất định của những lưỡng nan bất khả giải mới là cơn sóng ngầm, cơn địa chấn húc đổ mọi trạng thái yên ổn bề ngoài. Những điều đó vứt bỏ mọi vẻ đột ngột, bất ngờ của một tai họa, để hiện thân thành sự tất yếu của một sự thể dĩ nhiên phải thế. Nói cách khác bi kịch trong tác phẩm là tàn cục của diễn trường nơi những phẩm chất bản chất nhất, sâu thẳm nhất xồ ra, tự tung tự tác, nơi những thiên hướng, tâm thế, bản năng tìm được cái cớ để thôi ẩn thân trong lòng bóng tối, nhảy vào cuộc và bẻ lái con tàu định mệnh theo ngã rẽ không thể đoán định. Điều đáng kể, do đó, không phải là hậu quả của cơn sóng ngầm ấy mà là chân dung của nhân vật khi bản thể lộ hiện, hắt ánh sáng lên con người và xoay chuyển cuộc đời họ. Bởi sự thể đó sẽ là sự lên tiếng của vô vàn góc cạnh đa sắc, đa thù, từ chối hòa âm, biến hình trong một đồng ca thuận hòa, vô sắc, vô thanh.