Danh Ngôn

Danh ngôn của Martin Luther King, Jr.

 

Không bay được thì chạy, không chạy được thì đi, không đi được thì bò, nhưng làm gì thì cũng phải tiến lên.”

(If you can't fly then run, if you can't run then walk, if you can't walk then crawl, but whatever you do you have to keep moving forward.”)

Diễn văn đọc tại Spelman College, tháng Tư 1960.

 

“Có lúc im lặng là phản bội.”

(There comes a time when silence is betrayal.)

Diễn văn tại Riverside Church, New York City, 4 tháng Tư, 1967

 

Rốt lại, chúng ta sẽ không nhớ lời nói của kẻ thù, mà lại nhớ sự im lặng của bạn bè chúng ta.”

(In the end, we will remember not the words of our enemies but the silence of our friends.)

Bài nói tại Montgomery, Alabama, 17 tháng Mười Một, 1967

 

Người ta chết khi không chịu đứng lên vì điều đúng đắn. Người ta chết khi không chịu đứng lên vì công lý. Người ta chết khi không chịu đứng lên vì sự thật.”
(A man dies when he refuses to stand up for that which is right. A man dies when he refuses to stand up for justice. A man dies when he refuses to take a stand for that which is true.)

Diễn văn ngày 8 tháng Ba, 1965 tại Selma, Alabama

Bất công ở bất cứ nơi nào cũng là sự đe dọa cho công lý ở mọi nơi.”

(Injustice anywhere is a threat to justice everywhere.)

Thư từ nhà tù Birmingham, 16 tháng Tư, 1963

Ban biên tập

Địa chỉ liên lạc:

1. Thơ

tho.vanviet.vd@gmail.com

2. Văn

vanviet.van14@gmail.com

3. Nghiên cứu Phê Bình

vanviet.ncpb@gmail.com

4. Vấn đề hôm nay

vanviet.vdhn1@gmail.com

5. Thư bạn đọc

vanviet.tbd14@gmail.com

6. Tư liệu

vanviet.tulieu@gmail.com

7. Văn học Miền Nam 54-75

vanhocmiennam5475@gmail.com

Tra cứu theo tên tác giả

Anh Hiệu như tôi biết

Chu Hảo

Dù cho đã có lúc giữa anh và tôi có khúc mắc, như tôi đã kể trong bài “Vi điện tử ở Việt Nam – chuyện bây giờ mới kể”, và những năm sau đó, trong bối cảnh ít tinh thần hợp tác của nhóm vật lý đầu đàn nước nhà (gồm anh Nguyễn Đình Tứ, anh Vũ Đình Cự và anh), quan hệ giữa chúng tôi nhiều khi cũng “bằng mặt chứ không bằng lòng”, nhưng trong sâu thẳm lòng mình bao giờ tôi cũng dành cho anh sự nể trọng, biết ơn và cảm thông.

Chủ Nhật, 23 tháng 1, 2022

Thơ Nhất Hạnh: những hóa thân mầu nhiệm

Huỳnh Như Phương

1.

Thiền sư Nhất Hạnh là một tác gia lớn của văn hóa Việt Nam. Ông cũng là một nhà thơ hiện diện trong đời sống văn học đã hơn sáu thập niên. Ngoài ba tập thơ xuất bản thời trẻ mà trước đây ít người được biết (Tiếng địch chiều thu, NXB Long Giang, Sài Gòn, 1949; Ánh xuân vàng, ký bút danh Hoàng Hoa, NXB Long Giang, Sài Gòn, 1950; Thơ ngụ ngôn, ký bút danh Hoàng Hoa, NXB Đuốc Tuệ, Sài Gòn, 1950), trước năm 1975, thơ Nhất Hạnh chủ yếu công bố trên các tạp chí Phật học (Phật Giáo Việt Nam, Hải Triều Âm, Thiện Mỹ, Liên Hoa, Hướng Thiện, Giữ Thơm Quê Mẹ…), và trong hai tập thơ đặc sắc là Chắp tay nguyện cầu cho bồ câu trắng hiện (NXB Lá Bối, Sài Gòn, 1965) và Tiếng đập cánh loài chim lớn (NXB Lá Bối, Sài Gòn, 1967). Cả hai tập đều ấn hành không có giấy phép của chính quyền Việt Nam Cộng hòa: tập đầu in nhiều lần, phổ biến rộng rãi; tập sau, do một trận hỏa tai, gần như tuyệt bản.

Quán hớt tóc

Nguyễn Đức Tùng

clip_image002

Quán hớt tóc là nơi bọn thanh niên trong làng tụ tập tán dóc, bàn chuyện chiến tranh hòa bình, các nhân vật Xuân thu Chiến quốc, chuyện cô nào sắp lấy chồng, phim cao bồi Viễn Tây, mùa khoai mùa lúa, chuyện đi quân dịch, vui buồn thi cử. Khi tôi còn bé, mỗi tháng phải trình diện quán ấy một lần, lệnh của ba tôi. Ông rất ghét bọn con trai để tóc dài, mà chẳng cứ gì ông, người lớn, thầy cô giáo của tôi, đều thế. Tôi lò dò bước vào quán, vách đất trộn phân trâu quét vôi trắng mái tranh có dàn mướp bò qua, nhìn quanh tìm chỗ ngồi, dỏng tai nghe chuyện khách, dân cày cấy, học sinh, viên chức.

Thơ Nguyễn Viện

nhưng ngọn lửa trong quần tôi vẫn bừng lên cơn đắm

đuối mặt trời

1.

Tôi như cây sung không mặc quần mọc lên từ lòng đất tăm tối

như sự mù chữ hồn nhiên của cha tôi

như tiếng quát tháo bực bội của mẹ tôi

chúng tôi vẫn vui như ánh trăng và bình an trong lời kinh cầu sáng tối

cho đến khi thế giới xô lệch

Thứ Bảy, 22 tháng 1, 2022

Cuộc đời của thiền sư Thích Nhất Hạnh

“Tôi đi tu chỉ vì tôi muốn dành trọn thì giờ của mình để giúp những người khác.”

Văn Tâm

Thiền sư Thích Nhất Hạnh tại Làng Mai, nước Pháp vào năm 70 tuổi (1996). Ảnh: Simon Chaput.

 

Thích Nhất Hạnh

Tên khai sinh: Nguyễn Xuân Bảo.

Năm 1926: Sinh tại làng Thành Trung, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế.

Năm 1942: Xuất gia tại chùa Từ Hiếu, tỉnh Thừa Thiên - Huế, đây cũng là nơi ông sống những năm cuối đời.

Năm 1967: Được đề cử giải Nobel Hòa bình.

Năm 1982: Thành lập Làng Mai tại miền Nam nước Pháp.

Năm 2018: Trở về an dưỡng tại tổ đình Từ Hiếu cho đến lúc qua đời vào ngày 22/01/2022.

Thích Nhất Hạnh (1926-2022): Người đánh khẽ tiếng chuông tỉnh thức cho thế giới

(Để tưởng niệm Thầy, xin đăng lại bài này)

Nguyễn Hữu Liêm

Trong suốt quá trình lịch sử Việt, trên bình diện triết và đạo học, trí thức Việt chỉ có giao lưu với thế giới Âu Mỹ trên con lộ một chiều. Văn hóa Việt chỉ du nhập và tiếp thu những sản phẩm tư tưởng từ Tây phương – chứ chưa hề có nhân vật nào có khả năng khai mở một dòng tri thức từ Việt Nam để đem gieo giống tư duy ra hải ngoại. Thiền sư Thích Nhất Hạnh (Nhất Hạnh) có lẽ là người đầu tiên và duy nhất đã làm dược chuyện này.

Đôi lời thưa lại với chị Thuỵ Khuê

Cao Quang Nghiệp

Cảm ơn chị đã dành thời gian viết bài “Đôi lời cùng anh Cao Quang Nghiệp” (Văn Việt, ngày 28.10.2021) để trao đổi về bài viết “Bài thơ Tương biệt dạ và thời điểm lần đầu tiên Nhất Linh rời Hà Nội sang Trung Quốc” (Văn Việt, ngày 29.10.2021) của tôi. Nay chúng tôi có đôi điều xin thưa lại với chị. Để cho rõ ràng chúng tôi sẽ bám sát từng vấn đề theo thứ tự trong bài của chị.

Một chút về ông Nguyễn Tấn Đời

Lê Học Lãnh Vân

Cuối thập niên 1960, Vương mười ba tuổi, chuẩn bị lên lớp tám, dự thi chương trình “Đố vui để học”, may mắn đáp trúng hết chín câu, được phần thưởng của ngày và của tháng. Trong số quà tặng, Thần Tài Tín Nghĩa tặng một trương mục tiết kiệm một ngàn năm trăm đồng (1.500).

Thứ Tư, 19 tháng 1, 2022

Đầu năm nghe tiếng chim hót (Mênh mông thế sự để gió cuốn đi số 125)

Tương Lai

Thở phào nhẹ nhõm đặt tay lên bàn phím máy tính đã được phóng to lên 200% để nhìn cho rõ, mắt tôi đang bị xuống cấp khá nhanh, phải cố mà giữ gìn vì đó là báu vật duy nhất để tôi biết là mình còn tồn tại giữa cuộc đời này một cách có ý nghĩa. Nhẹ nhõm, vì tôi đã có trong đầu biểu tượng mừng năm mới 2022 thay cho công thức quen thuộc đã quá cũ kỹ như “Happy New Year” hay “Năm mới vạn sự như ý”…

Thứ Ba, 18 tháng 1, 2022

“Chính trị sinh nhật” và những bản thế vì

Nguyễn Hoàng Văn

Tôi không chào đời vào ngày đầu năm nhưng, trên mạng xã hội, đến Tết Dương Lịch lại nhận những lời mừng sinh nhật mà nguyên do đầu tiên, như đã nêu rõ trong “bản thế vì giấy khai sinh”, lại là… biến cố Mậu Thân.

Khói lửa “tiến công và nổi dậy” ngày ấy trùm phủ cả nhà cửa thường dân lẫn trụ sở công quyền khiến không chỉ rất nhiều giấy tờ cá nhân mà cả sổ bộ hộ tịch chính quyền hóa thành tro bụi, đành phải làm lại từ đầu và, với giấy khai sinh, lại là hình thức “thế vì”. Thời chiến, có bậc cha mẹ nào mà không chạnh lòng trước hình ảnh những chiếc GMC đều đặn đưa xác người từ chiến trận trở về nên, cách này hay cách khác, con cái mình né tránh cảnh bom đạn được một ngày là mừng được một ngày. Nhưng con cái cũng cần phải lập thân nên không thể trễ nải việc học hành và, do đó, ngày đầu tiên của năm sau lại trở thành ngày sinh nhật tối ưu: sinh chậm chỉ một ngày thôi nhưng lại trẻ thêm nguyên một năm tuổi, trễ thêm một năm lính trong khi vẫn được hưởng biệt lệ “miễn tuổi” với thủ tục học đường.

Điệp tử thư trung và một số trao đổi với Mai An Nguyễn Anh Tuấn

Nguyễn Hoa Lư[1]

1. Có một khảo cứu dài hơn 5 ngàn chữ viết về một bài thơ 60 chữ (kể cả đầu đề) của cụ Tố Như. Khảo cứu đưa ra lập luận chấn động, rằng đây là “một trong những bài thơ hay nhất, và kỳ lạ bậc nhất của Tố Như”. Tác giả lý giải thêm rằng “xưa nay nó mới chỉ được điểm qua, chưa hề được phân tích bình giải một cách thấu đáo… Có lẽ, bởi tính chất kỳ lạ và trừu tượng đến khó hiểu của nó?”. Khảo cứu có tên Điệp tử thư trung - Bài thơ kỳ lạ nhất của Nguyễn Du của Mai An Nguyễn Anh Tuấn (MANAT)[2].

Bài này được viết lên từ cảm hứng mà MANAT gợi lên, với mong muốn góp phần tìm hiểu thật “thấu đáo” bài thơ này.

Thứ Hai, 17 tháng 1, 2022

Abraham, Martin and John

Abraham, Martin and John là bài hát sự tưởng niệm các nhà lãnh đạo nhân quyền bị ám sát tại Mỹ, từ Abraham Lincoln đến John F. Kennedy, đến Martin Luther King, Jr., đến Robert Kennedy. Richard Holler viết bài này để đáp lại vụ ám sát năm 1968 của Martin Luther King và Robert Kennedy. Bài được ghi đĩa đầu tiên là với giọng hát Dion DiMucci trong đĩa đơn Dion (1968), đạt vị trí thứ 4 trên Bảng xếp hạng đĩa đơn nhạc Pop Hoa Kỳ.

Bản dịch tiếng Việt dưới đây là của Trần Ngọc Cư.

Hôm nay 17/1, Ngày Martin Luther King, Jr., Văn Việt cho đăng bài này để tưởng nhớ nhà hoạt động nhân quyền vĩ đại Hoa Kỳ và để nguyện cầu cho các nhà hoạt động nhân quyền Việt Nam.

Văn Việt

Giải Nobel văn chương cho người Việt

Tuấn Khanh – Nguyễn Viện

Được biết, vào ngày 9-1, tại Hà Nội, Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức Lễ phát động cuộc vận động sáng tác văn học về đề tài thiếu nhi, trao giải thưởng Tác giả trẻ lần thứ nhất. Ông Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc dự và phát biểu chỉ đạo. Cùng dự có ông Nguyễn Trọng Nghĩa, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương.

Nói trong buổi lễ này, ông Phúc nói “Tôi luôn mong ước đến một ngày không xa Việt Nam ta sẽ có nhà văn đoạt giải Nobel văn chương, mang về niềm tự hào cho đất nước chúng ta. Tôi có niềm tin mạnh mẽ ở những nhà văn, những tác giả trẻ hôm nay”.

Nhân ý tưởng này, xin phép được phỏng vấn nhà văn Nguyễn Viện về văn học và đời sống của nó chung quanh “ước mơ” này.

Cảm hứng lãng mạn trong thơ Chế Lan Viên

Nguyễn Phú Yên

Phong trào Thơ mới xuất hiện từ đầu thế kỷ XX với nhiều nhà thơ tên tuổi. Trong số đó Chế Lan Viên (CLV) được đánh giá là một tài năng mới lạ. Ra đời trong hoàn cảnh đất nước khi có sự xâm nhập của nghệ thuật phương Tây, các nhà thơ đã chịu ảnh hưởng của các trào lưu văn học thế giới lúc bấy giờ. Cũng như nhiều nhà thơ khác, CLV cũng tiếp thu được nhiều cái đẹp từ các khuynh hướng thi ca như lãng mạn, tượng trưng, siêu thực… qua các tác phẩm của Stéphane Mallarmé, Lamartine, Rimbaud, Verlaine, Baudelaire, A. de Musset, Paul Eluard, Edgar Allan Poe, Walt Whitman… Những nhà thơ phương Tây đã đem lại cho thi nhân nước Việt bầu trời thi ca mới lạ, bày ra những thế giới nội tâm, thế giới của tâm hồn và trái tim, ở đó những cảm xúc rộng mở thênh thang để nhà thơ bay ngập hồn thi tứ. Chủ nghĩa lãng mạn đòi hỏi tự do nên đề cao cá nhân, phá bỏ những ràng buộc, qui luật chặt chẽ, thoát khỏi những khuôn mẫu câu thúc. Bút pháp phóng khoáng, vần điệu đa dạng, ngôn ngữ bay bổng theo cảm hứng, theo nhịp đập con tim nhạy cảm đầy đam mê với giọng điệu thiết tha làm nổi bật tính nhân bản sâu sắc... Lãng mạn có nhiều thuộc tính: khẳng định cái tôi, nỗi buồn sâu đậm, tình yêu thiên nhiên, hoài niệm quá khứ, thế giới đường xa xứ lạ, kỳ bí quái dị, siêu nhiên, siêu phàm, đêm tối, dấn thân… Đúng là cả một trời huyền diệu, quyến rũ những tâm hồn thanh xuân ưa phiêu lưu vào thế giới thi ca hoa mộng.

Thơ Đào Tấn Phần

Cách nay ít lâu, hộp thư của Ban Thơ Văn Việt nhận được Thư của ông Đào Tấn Phần với hai bài thơ: Gửi những người là bạn của chị Phạm Đoan TrangTrở lại Xóm Cát.

Việc giới thiệu tương đối kỹ về bản thân cũng như việc trình bày Thơ như những tài liệu nghiên cứu của ông khiến chúng tôi có ít nhiều phân vân.

Dù vậy, trân trọng sự nhiệt thành và tình cảm của ông, chúng tôi xin gửi đến bạn đọc toàn bộ văn bản này.

Văn Việt

Linh hồn sông nước của văn hóa “miệt vườn” trong văn xuôi Nam Bộ

(Tham luận Hội thảo khoa học quốc tế “Sinh thái và văn hóa Nam Bộ trong văn học Việt Nam”, ngày 15.-1.2002)

Lã Nguyên

Tóm tắt: Tiểu luận phân tích, chứng mình, rằng hoàn toàn có cơ sở để gọi Bình Nguyên Lộc, Sơn Nam, Đoàn Giỏi, Trang Thế Hy, Nguyễn Ngọc Tư là các nhà văn sinh thái. Sáng tác của họ giúp ta nhận ra những đặc điểm quan trọng nhất của sinh thái tự nhiên và sinh thái và sinh thái tinh thần Nam Bộ. Những đặc điểm ấy làm nên diện mạo và định hướng phát triển của nền văn hóa miệt vườn mang linh hồn của sông nước Cửu Long.

Từ khóa: Văn xuôi Nam Bộ, sinh thái tự nhiên, sinh thái tinh thần, mô hình thế giới, cảm quan sông nước, định hướng văn hóa.

Cha mẹ bạo hành con cái, ngành giáo dục không vô can

Thái Hạo

Khi cái chết của bé V.A. 8 tuổi ở TPHCM chưa kịp nguôi ngoai thì tại Hà Nội một em bé 6 tuổi cũng đã phải từ giã cuộc sống bởi nạn bạo hành. Có một điểm chung giữa hai vụ án này: các bé đều bị chết vì đòn roi trong lúc được/bị người lớn dạy học ở nhà.

Thơ Quảng Tánh Trần Cầm

những mảnh rời đầu năm

vọng tưởng - QTTC

 

 

#1

đầu năm nối dài trận ho chưa dứt

khi cơn dông thổi ngang

mấy tàn lá cọ đập rũ rượi

triều lên ngập bờ đá

cà phê buổi sáng làm rát cổ họng

và ho khan hả hê

vẫn không đủ lấn át

tiếng rên thét liên tục của john lennon

trong đoạn cuối bản nhạc mother  ̶ ̶̶ ̶ ̶   

mama don’t go / daddy come home

má đừng đi / ba hãy về nhà.

Thứ Bảy, 15 tháng 1, 2022

Tiếng Việt từ thời LM de Rhodes: Kinh Lạy Cha và Philiphê Bỉnh – vài nhận xét thêm (phần 5E)

Nguyễn Cung Thông[1]

Phần này bàn về bản Kinh Lạy Cha (KLC) từ các tài liệu chép tay của LM Philiphê Bỉnh, còn giữ trong thư viện Tòa Thánh La Mã với mã số Borg.tonch 13 Borg.tonch 18. Các chữ viết tắt là NCT (Nguyễn Cung Thông), HV (Hán Việt), HT (Hài Thanh). Các cuốn sách chép tay này không có chủ đề (cho cả cuốn) nhưng có tiểu đề cho từng mục cũng như thiếu năm xuất bản, tuy trang đầu có ghi là "Sách này là của Thầy cả Bỉnh" – xem hình chụp bên dưới.

Thứ Sáu, 14 tháng 1, 2022

VIỆT NAM – Hai năm vụ công an tấn công xã Đồng Tâm

NHỮNG GÓC NHÌN ĐA CHIỀU về một BIẾN CỐ LỊCH SỬ

(Tròn hai năm ngày chôn cất ông Lê Đình Kình, 13/01/2020 – 13/01/2022)

Trọng Thành

***

Đúng ngày này cách nay hai năm, ngày 13/01/2020, một đám tang đặc biệt đã diễn ra tại xã Đồng Tâm, huyện Mỹ Đức, ngoại thành Hà Nội. Một số nhân chứng tại chỗ cho biết đến đưa tang là đông đảo người dân trong xã, cùng một số xã lân cận, nhưng có lẽ không có ai ở bên ngoài có cơ hội đến đưa thi thể người quá cố đến nơi an nghỉ cuối cùng.

Thơ Trương Đình Phượng

 

Tôi đắp mộ cho những bài thơ

dưới rặng gió mùa đông

vầng dương như gã say rượu

lừ đừ lặn xuống sau mỏm đồi

tiếng dòng sông trở dạ

tắc nghẹn trong chiếc túi bơ vơ

đêm xách hồn tôi ném vào hoang mạc

nơi máu bầy đom đóm tỏa mùi lân tinh

một thiên sứ rời thiên đàng, bỏ trốn

đi tìm xác satan kết hình hài hi vọng

chút ánh sáng sau cùng

đột tử trên bàn tay nhà nguyện

tôi men theo

sự im lặng của bầy cừu

những cánh hoa hành hương

về ngôi nhà của đất

Giã 2020            

 

Tôi vẫn ngồi bên linh cữu mùa xuân

ôi những vần thơ nhẹ dạ cả tin

các ngươi còn vui say với điệu múa

tụng ca lũ ác thần đến bao giờ

các ngươi có nhìn thấy kia không

những vị thánh trứ danh đang khoác vai gái điếm

hả hê đi vào nhà thổ

và mi nữa

vầng trăng dị dạng

tại sao còn cố bám víu bầu trời

khi màn đêm ngập tràn máu thảm?

rồi ngọn hải đăng kia sẽ lụi tắt

trước khi mùa xuân kịp trở về

trên bãi biển của tình yêu, hi vọng

chúng sẽ gieo trồng giống cây lừa dối

bầy chó hoang sẽ hóa những anh hùng

và những kẻ nhân danh công lý

sẽ biến thành những gã tù nhân..

lặng lẽ từng đêm

trong sự thức vĩnh hằng

tôi đọc mãi những trang văn buồn bã

về hành trình của giấc mơ xứ sở

nơi tổ tiên tôi hết đời này đời khác

đã vắt kiệt những dòng nước mắt

cùng máu nóng từ bầu tim nhiệt huyết

xây đắp lên muôn đền các tự hào

những con nhộng mối

bắt đầu cuộc vượt thoát

đêm ì ạch lê đi

trong cơn viêm màng phổi cuối kỳ

mùi hương diệt vong lan dần

qua từng máng xối thời gian

bài ca của gã vô gia cư

vang lên giữa màn sương lạnh lẽo

làm giật mình con ngõ sình lầy...

Giã 2020

 

Dưới vầng trăng bợt bạt

ngôi nhà nhỏ yên tĩnh

thi thoảng vang lên tiếng chén đĩa va chạm

người đàn bà với cuộn len hồng

lặng yên bên bếp lửa

nơi chiếc bàn cũ kỹ

đức ông chồng đang say sưa nhai từng dòng chữ

cuốn tiếu thuyết Lâu Đài

chốc chốc phả ra mùi ẩm mốc

chiếc radio rè rè

như ngọn gió mùa thu ốm yếu

đang lẻ loi ngoài vườn

tìm chốn trọ

này vị hành khất của cảm xúc

đêm nay ngươi sẽ về đâu

bốn hướng không một mùi thân thuộc

chỉ những con đường

dựa lưng vài cọc đèn u uẩn!

Giã 2020

 

Thứ Năm, 13 tháng 1, 2022

Những cái condom trong cõi ẩn hình

Nguyễn Hoàng Văn

Tôi vừa mới trải qua hai tuần cấm cố để kháng cự cái con virus đang làm nhân loại khốn đốn sau khi đứa con trai bảy tuổi bị nhiễm từ trường. May mắn cháu bé chỉ bị sốt nhẹ trong hai ngày đầu còn đứa em bốn tuổi, cũng chưa hề chích ngừa, hoàn toàn miễn nhiễm. Nhìn lại, đó là hai tuần đau đớn khi phải ngăn không cho hai anh em xáp lại gần nhau lúc chơi đùa trong nhà hay ngoài vườn, mà phải ngăn cản cả những khi con sà vào lòng bởi, bằng mọi giá, phải áp dụng những biện pháp ngăn chặn cao nhất để có ít nhất một người lớn vô sự làm trụ cột trong những ngày khủng hoảng.

Thứ Tư, 12 tháng 1, 2022

Giới thiệu tập truyện Người câm biết nói (Nxb. Hội Nhà Văn, 2021)

Sưu tập những tác phẩm của nhà văn Nam Cao (1915-1951) bị quên lãng 70 năm, mới được tìm lại

Lại Nguyên Ân

image

TRONG MÙA LOCKDOWN NGỒI KIỂM LẠI…

Trong những tuần những tháng thuộc hai năm 2020, 2021, khi khu vực tôi cư trú trong thành phố Hà Nội bị phong tỏa vì đại dịch Covid-19, ngày ngày ngồi trước chiếc laptop để mở, tôi bỗng nhận ra rằng, tính đến cuối năm 2021, cụ thể là ngày 28.11.2021 (theo gia đình Nam Cao là ngày 30/11), sẽ là tròn 70 năm ngày nhà văn Nam Cao (1915-1951) hy sinh trên đường công tác.

Khúc hát chiều cuối năm

Trần Hoàng Phố

Chiều cuối năm

loài đà điểu ngủ muộn

Trong tấm chăn mùa đông

tuyết lạnh u tịch não lòng

Bầy quạ kêu tiếng thất thanh

trên lùm cây um tùm

Nơi có ngôi nhà thảo nguyên hoang vắng

Em có về lại thăm ngôi nhà xưa

và mối tình đầu lãng mạn lãng quên

trong lớp bụi mù chinh chiến

và thời gian dâu bể

Chuyện ghẻ ruồi

Tạp bút Nguyễn Minh Kính

Ghẻ ruồi do một loại ký sinh trùng sống trên da thịt con người trong môi trường thiếu vệ sinh gây ra. Chúng đào hầm trú ẩn dưới da, nhất là ở các kẽ ngón tay, ngón chân gây ngứa ngáy khó chịu. Hồi còn nhỏ, có lẽ tầm tầm bảy mươi năm về trước, sống ở làng quê miền núi nghèo nàn, mình đi chân đất, cởi trần, mặc quần xà lỏn xệ xuống quá lỗ rốn cả tấc, tưởng chừng lòi chim cò ra, ăn dơ ở dáy nên đã từng bị ghẻ ruồi. Ngày nay ghẻ ruồi gần như đã tuyệt chủng, nhưng nó vẫn được nhắc lại như một hình tượng, hình ảnh ví von rất sống động và có khi nghe rất hài hước về tình trạng tham nhũng đang diễn ra ở xứ ta. Cụ thể, bác Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước, (dân gian thường gọi tắt là Tổng Tịch) đã có lần nói, tham nhũng vặt ở ta giống như ghẻ ruồi. Thế nên mình kể câu chuyện ghẻ ruồi sau đây để nghe chơi cho đỡ buồn, nhưng kể thì phải có đầu có đuôi hơi dài dòng để dẫn dắt câu chuyện cho thêm phần đậm đà tha thiết.

Vấn đáp với cô đơn

Hà Thúc Sinh

Hà Thúc Sinh bị hỏng mắt suốt năm nay, vừa gọi cho tôi, nói bác sĩ tuyên bố loà 80%. Chìm đắm suốt ngày đêm trong bóng tối, buồn lắm. Đọc cho tôi chép bài thơ này để gửi Văn Việt. Anh ấy còn mơ ước in được một tập truyện ngắn cuối đời và khao khát mà tuyệt vọng không về được Việt Nam một lần trước khi chết.

Hoàng Hưng

Thứ Hai, 10 tháng 1, 2022

Đừng để áp lực thi cử làm lùn nền giáo dục

Thái Hạo

Cái đề thi này của trường THCS-THPT Trần Cao Vân (TPHCM) mà mọi người đang chia sẻ kèm theo rất nhiều caption với đủ mọi cung bậc của sự giễu cợt.

viber_image_2022-01-10_08-54-32-572

 

“Đem tiền về cho mẹ”, không sao cả, xin được bàn sau. Nhưng tôi đặc biệt chú ý đến một chi tiết khác, bé, mà với tôi nó hệ trọng. Đó là số lần kiểm tra thử/thi thử trong 1 học kỳ. Trên đề thể hiện rằng đây là đề kiểm tra thử lần thứ 6 trong học kỳ I này.

Chỉ những ai ở trong nghề mới hiểu và cảm được con số này. Nó là một nỗi ám ảnh, là sự khủng khiếp, là liên tiếp tra tấn. Bạn sẽ bảo rằng tôi đang nói quá lên. Không đâu. Và xin nói thêm, trường Trần Cao Vân này không phải cá biệt, nó chỉ là “một nơi như mọi nơi” mà thôi.

Theo đó, nếu một giáo viên dạy trung bình 4 lớp, mỗi lớp 40 học sinh; mỗi lần thi thử họ phải chấm 160 bài văn. Trong vòng 4 tháng, nếu chỉ với 6 lần thi thử, mỗi người chấm 960 bài thi. Không phải chỉ có thế, họ còn phải làm đề, đáp án, họp hành - thảo luận, nhập điểm, trả bài, chấm phúc khảo, báo cáo và chịu sự chỉ trích, v.v. Nó là một núi, có thể đè chết bất cứ ai làm việc nghiêm túc. Trong khi đó họ vẫn phải dạy học bình thường, vẫn soạn giáo án, vẫn họp hành, vẫn hồ sơ sổ sách…

Đó là mới nói về phía giáo viên. Học sinh mỗi kỳ thi thử một môn 6 lần. Các em học 13 môn, tôi cứ cho rằng các em chỉ thi thử những môn trong tổ hợp xét tốt nghiệp thôi thì cũng phải là 6 môn. Nếu chia trung bình thì mỗi kỳ một học sinh phải làm bài thi 36 lần! Học vào lúc nào, “tiêu hóa” kiến thức vào lúc nào? Đọc sách, vui chơi, bạn bè, trải nghiệm… tất cả chỉ có trong giấc mơ.

Chưa hết, phía trên chỉ là nói về kiểm tra thử/thi thử, chưa nhắc gì tới kiểm thật/thi thật. Cả kiểm tra thường xuyên và định kỳ, mỗi kỳ học sinh phải làm khoảng 4-5 bài mỗi môn. Nào là kiểm tra miệng, 15 phút, 1 tiết, kiểm tra học kỳ…

Đáng sợ nhất chưa phải là ở số lượng các lần thi/kiểm tra, mà là áp lực tâm lý. Thi, thi và thi. Nhận điểm, nhận điểm, và nhận điểm. Lo lắng, lo lắng và lo lắng. Các em bị những gánh nặng này đè cho ngộp thở. Từ sự thấp thỏm âu lo, các em đâm ra chán và sợ. Đi học trở thành một nỗi thống khổ bi ai không sao kể cho hết được.

Có lẽ các bạn đang tự hỏi rằng, vậy tại sao lại phải thi nhiều đến thế, phải không? Vẫn là chuyện cũ thôi: thành tích. Vấn đề nằm ở chỗ, ngày nay nêu không tạo ra các áp lực thi cử dạng này thì học sinh không tự giác học. Chúng quá ngán.

Áp lực được thiết lập, như các vị lãnh đạo trường học (và cả giáo viên) vẫn luôn nhắc đi nhắc lại mỗi sáng thứ hai chào cờ: “Than đá vốn xấu xí xù xì và rẻ tiền, nhưng nếu dưới áp lực cực mạnh, nó sẽ biến thành thứ đáng giá và tuyệt đẹp nhất trên trần thế – Kim Cương”. Công khai điểm thi thử, thưởng tiền cho học sinh điểm cao, phê bình học sinh điểm thấp, gọi cha mẹ làm việc… Áp lực trong giáo dục ngày nay là như thế đó.

Việc dùng áp lực tiêu cực và cực đoan như một “phương pháp” giáo dục không bao giờ nhận được sự đồng tình trong các nền giáo dục tiến bộ. Giáo dục là khơi dậy, là thắp lên, không phải là bắt ép. Làm sao để các em ham thích học hành và tự giác tìm tòi khám phá, đó mới chính là sứ mạng của những người làm giáo dục.

Giảm bớt thi cử, đánh giá linh hoạt, xây dựng bộ công cụ đo lường khách quan và khoa học là những việc phải làm và có thể làm ngay. Với tình hình như thế này, trước mắt, việc ban hành một quy định về số lần thi thử tối đa/kỳ là cần thiết; và theo chúng tôi, nó không thể vượt quá con số 2. Thay vì chủ yếu thắt chặt đầu vào (đại học) thì hãy thắt chặt đầu ra, đồng thời thực hiện tự chủ đại học một cách hoàn bị.

Các đề thi thử, đơn cử như đề môn văn vừa dẫn, dù có hình thức “đọc - hiểu” là khá hiện đại nhưng về bản chất vẫn là đề mẫu, văn mẫu, chấm theo mẫu. Nó không kích thích được tư duy với những câu hỏi rập khuôn, đơn điệu, và luôn na ná nhau suốt từ năm này qua năm khác; cũng không tạo nên hứng khởi bởi một lối chấm bài bảo thủ “đếm ý cho điểm” vốn đã tồn tại suốt mấy thập kỷ nay.

Chúng ta phải nhìn cho ra là tại sao các trường phổ thông phải “luyện đề” nhiều đến thế, dù các đề ấy luôn lặp lại một điệu như nhau. Vì trong cách thi cử của ta, khâu làm đề còn rất cứng nhắc, mang nặng tính “minh họa”, “mớm lời”.

Dạy là phải dạy cách học, cách làm chứ không phải ban phát kiến thức. Kiến thức tràn ngập trong thời đại thế giới số ngày nay. Không một nền giáo dục tiến bộ nào lấy kiến thức làm mục đích, thay vào đó họ dạy cách xử lý thông tin, dạy tư duy, dạy phản biện, dạy cách trình bày… Tóm lại, dạy học là trao một chiếc chìa khóa để mở vào kho báu, chứ không phải chỉ là tặng một món đồ trang sức.

Giáo dục phải thay đổi căn bản trong phương pháp dạy học để có tính khai mở và khai sáng, từ đó kết hợp với cách thức đánh giá khoa học; rồi thế chỗ cho những kỳ thi liên tu bất tận có tính cưỡng bức tai hại này.