Tino Cao

Ít bộ phim tài liệu Việt Nam nào từng bị ngăn cấm, bị quy kết về tư tưởng rồi trở lại với đời sống công chúng, mang theo dấu tích của một số phận lịch sử như Hà Nội trong mắt ai. Bộ phim dài 45 phút 47 giây của đạo diễn Trần Văn Thủy ra đời đầu thập niên 1980, giữa lúc đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh đã phải đối diện với khủng hoảng kinh tế, cơ chế bao cấp trì trệ, đời sống thiếu thốn cùng sự sa sút nghiêm trọng của đạo đức xã hội và các chuẩn mực ứng xử công cộng. Sau nhiều năm bị ngăn cản phổ biến, tác phẩm được công chiếu rộng rãi vào năm 1987, sau Đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam, và đoạt giải Bông sen vàng tại Liên hoan phim Việt Nam năm 1988. Hành trình từ cấm đoán đến thừa nhận đã biến bộ phim thành một trường hợp đặc biệt để giới nghiên cứu có thể thực hiện những khảo sát về mối quan hệ giữa nghệ thuật, quyền lực, lịch sử và lương tri xã hội. Giá trị của tác phẩm nằm trong cả nội dung tư tưởng lẫn chính số phận đầy bất trắc của nó.

 Ngu Yên

Không có cảm xúc thì không có thơ. Trong thi ca không có gì đắt giá hơn cảm xúc. Những thứ khác có thể làm nên bài thơ hay, bài thơ giá trị nhưng cảm xúc làm cho bài thơ sống. Vì vậy, xưa nay trong dòng văn học Việt chưa có ai dám xúc phạm đến cảm xúc, nhất là nhà thơ.

 Truyện ngắn Văn

1.

Một buổi tối mùa Đông trên cao nguyên.

Khung cảnh trong căn nhà này mười năm nay không thay đổi. Ông vẫn ngồi trên sofa nhìn những ngọn lửa đong đưa trong lò sưởi. Con Mực nằm yên lặng bên chân ông như một mảng của bóng tAối. Yên lặng vẫn làm nền cho tiếng gió rít qua ống khói. Mọi sự như đã dừng lại từ mười năm trước, khi ông viết xong quyển Ga cuối. Tám quyển tiểu thuyết. Thế là đủ. Ông chọn cách im lặng trước mọi lao xao của văn đàn.

                                                         KÝ SỰ PHỐ

1. BÊN NÀY BÊN KIA

Ngã tư. Đèn đã xanh từ nhiều lượt trước. Tôi dợm chân mấy lần vì tiếng còi inh ỏi phía sau.

Mà vẫn đứng.

Chỉ cần bước qua, tôi sẽ thuộc về phía bên kia!

GS Hà Văn Tấn

“Ai ai đều đã bằng câu hết

nước chẳng còn có Sử Ngư”

Đó là hai câu thơ trong bài thơ cuối cùng của mười bốn bài “mạn thuật” mà Nguyễn Trãi đã để lại cho chúng ta. Thật là cay đắng khi mà mọi người uốn cong như lưỡi câu, và chẳng còn ai nói lên sự thật nữa, chẳng còn ai như Sử Ngư nữa. Sử Ngư là một chép sử nước Vệ thời Xuân Thu, nổi tiếng về thẳng thắn và trung thực. Khổng Tử đã từng khen: “Trực tai Sử Ngư” (Sử Ngư thẳng thay).

 Lê Vĩnh Tài

Người đàn ông đến bệnh viện, ông nói với cô y tá: "Tôi bị thơ". Cô y tá không ngẩng lên, "Khoa Tâm thần, tầng ba". Người đàn ông nhắc lại: "Không, tôi bị thơ". Cô y tá nhìn vào máy tính, trong danh mục không có bệnh nào ghi như thế. Có AIDS, có giang mai, có lao phổi, có ung thư nhưng không có thơ. Cô ghi vào phiếu nhận bệnh: Rối loạn ngôn ngữ chưa xác định.

Cao Huy Thọ

Cách đây 5 ngày, trên CNN có một bài viết hoành tráng với cái tít dài 12 từ: This haunting portrait reveals the suppressed history of marriages long considered taboo (Bức chân dung ám ảnh này hé lộ lịch sử bị che giấu của những cuộc hôn nhân từ lâu bị coi là điều cấm kỵ).

 Nguyễn Thông

Hai trận tuyến, Phá vây, Nhãn đầu mùa

Trong kỳ trước, tôi đã lược lại những vụ án văn nổi cộm đời sống văn nghệ lẫn đời sống xã hội xứ này, như Nhân văn - Giai phẩm (nhiều văn nghệ sĩ bị đi tù, cải tạo, tước quyền sống, quyền sáng tác), Việt Phương với Cửa mở, Hoàng Cát với Cây táo ông Lành, Hữu Loan với Màu tím hoa sim, Quang Dũng với Tây tiến, Bùi Ngọc Tấn với Chuyện kể năm 2000…

 Vũ Thế Thành

Đầu đời Thanh, vào thế kỷ 17 có vụ án văn tự khét tiếng. Câu chuyện như sau:

Trang Đình Long mua lại bản thảo lịch sử về triều đại nhà Minh. Tác giả từng là quan dưới triều Minh. Khi Long mua bản thảo thì sách vẫn chưa hoàn thành, nên họ Trang thuê nhiều danh sĩ bổ túc thêm, cho đến vị vua cuối cùng nhà Minh. Khi hoàn thành thì Trang Đình Long mất. Gia đình tiếp tục cho khắc in và phát hành, như một chút lòng nhớ về triều đại Minh vừa tiêu vong.

 Đinh Thanh Huyền

Hồ Minh Tâm

"Điều bạn tìm kiếm cũng đang tìm kiếm bạn."

Jalal al-Din Rumi

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

Phần năm

ÂM BẢN: THEO BƯỚC HÀNH HƯƠNG TÌM PHẬT

(Truyện phim)

Âm bản I. NGƯỜI PHẬT TỬ VIỆT ĐẦU TIÊN

 Tô Văn Trường

Nhìn từ những tranh luận về giáo dục khai phóng, tự do học thuật và văn hóa đối thoại.

 Phan Khôi

 Truyện cực ngắn của Hồng Hoang

Khi con người nghĩ ra chữ viết, Quỷ hiện lên khóc ba ngày ba đêm ròng. Người bèn hỏi tại sao Quỷ khóc. Quỷ nói vì ta mất ngôi Quỷ Vương rồi. Người lại hỏi có gì ghê gớm hơn ngươi. Quỷ liền chỉ tay vào chữ của người và nói: “Chữ của con người còn dữ hơn Quỷ Vương ta. Từ nay con người sẽ vô cùng cực khổ vì nó”. Nói xong Quỷ bỏ đi, vừa đi vừa khóc...

Mai An Nguyễn Anh Tuấn

31.

Hò hẹn mãi rồi mới có dịp đưa con gái trở lại nơi gắn bó với cả tuổi trẻ của bố… Con im lặng khoác tay bố đi trong đêm phố Huyện vắng lặng. Con không muốn hỏi gì, có lẽ bởi chưa hết ngậm ngùi sau lá thư tuyệt mệnh của một cô giáo sinh từng thầm yêu bố mà bố cho con đọc hôm trước… Sáng mai, có mấy cô cậu học trò cũ hẹn đưa xe đón hai bố con vào Mường La thăm nhà máy Thủy điện… Nhưng trước khi vào đó, con cần biết một tâm trạng của bố thời với chiếc máy quay lang thang trong những bản vắng đã di dời dành cho lòng hồ Thủy điện…

Pink bust, 1953, họa sĩ Eugene Leroy (1910-2000); nguồn: wikiart.org

mùa mưa lại về #1

sau cơn mưa trời trở nóng

như hình phạt sau cuộc vui

(và không còn chỗ cho cuộc vui nào sau hình phạt)

 Tô Văn Trường

Từ những tranh cãi quanh "Chuyện với Thanh" và hiện tượng Phan Trung Can – những vụ việc vừa qua đã gây chia rẽ sâu sắc trong dư luận về lăng kính lịch sử, văn hóa và phương pháp sư phạm – dẫn đến câu hỏi lớn hơn: một nền giáo dục có thể khai phóng nếu nỗi sợ thay thế lý lẽ, và sức ép dư luận thay thế tranh luận học thuật?

 Nguyễn Quốc Chánh

Tiếng cười kéo cái cao cả xuống, trả nó về đời sống vật chất

- Bakhtin

1

Khái niệm carnival (lễ hội hóa) Bakhtin rút ra từ các lễ hội dân gian châu Âu thời Trung cổ. Trong thời gian ấy, trật tự xã hội tạm thời bị đảo ngược.

Nhà vua bị chế giễu, giáo sĩ trở thành đối tượng gây cười, thường dân được làm những điều ngày thường không thể.

Carnival không nhằm lật đổ ngai vàng, chỉ tạo không gian, nơi những gì thiêng được kéo xuống mặt đất, trả về thân xác, tiếng cười và đời sống. Và Bakhtin gọi đó là tinh thần giải thiêng.

Giải thiêng, theo Bakhtin, không phải để hủy diệt cái cũ, mà để cái cũ có thể tái sinh. Và cũng vì không ai được độc quyền chân lý, carnival luôn là thế giới đa thanh, nơi nhiều tiếng nói cùng ồn ào thay vì chỉ một giọng của quyền lực.

Điều bị hạ thấp không phải là phẩm giá, mà ảo tưởng về sự tuyệt đối. Tiếng cười không phủ nhận quyền lực, nó chỉ “ê” một tiếng, quyền lực sực tỉnh, biết rằng bất khả sai lầm là sai.

Khi nhà vua trở thành nhân vật của tiếng cười, nhà vua vẫn còn là con người.

Bởi vậy, carnival không phải là hỗn loạn chống trật tự, chỉ là cơ chế giúp trật tự tự điều chỉnh. Khi quyền lực hoặc biểu tượng bị thiêng hóa, là tiếng cười xuất hiện như một lực cân bằng, giữ cho sự tôn kính không biến thành sùng bái.

Chính vì thế, carnival không chỉ là hiện tượng văn hóa quá khứ, còn là nguyên lý của mọi xã hội lành mạnh, khi quyền lực muốn tồn tại đều phải chấp nhận một khoảng cách giữa mình và lẽ phải.

Trong thời đại mạng xã hội, gây cười, châm biếm và giễu nhại có thể được xem là những hình thức carnival mới.

Chúng không nhất thiết đúng, nhưng vẫn thực hiện một chức năng cũ, là kéo những biểu tượng tưởng như bất khả động đến trở lại không gian của đối thoại và chất vấn.

Có lẽ vì thế mà trong mọi cung đình đều có một tên hề. Không phải để mua vui, mà để nhắc nhà vua rằng, trước khi là một biểu tượng, bệ hạ vẫn chỉ là một con người.

2

Nếu carnival là cơ chế giải thiêng quyền lực, thì bảo hoàng hơn vua là dấu hiệu cho thấy cơ chế ấy đã biến mất.

Bảo hoàng hơn vua là thành ngữ chỉ những người trung thành với học thuyết, tổ chức hay lãnh tụ đến mức cực đoan hơn cả chính người sáng lập.

Nhà lãnh đạo phải đối diện với thực tế nên buộc phải linh hoạt. Kẻ nhân danh lãnh đạo thì không biết thực tế, chỉ cần chứng minh lòng trung thành. Vì thế, họ dễ biến tư tưởng thành giáo điều và chính thống thành tín điều.

Đó là hai mặt của quyền lực. Người tạo ra lý thuyết đôi khi mềm dẻo hơn những người bảo vệ nó. Người đứng đầu muôn sống còn cần phải biết thỏa hiệp với đời sống. Nhưng Kẻ dưới lại muốn đời sống phải thỏa hiệp với lý thuyết.

Trong chính trị học, đây là hiện tượng cực đoan hóa chính thống. Lịch sử có nhiều ví dụ, trong các cuộc thanh trừng của Stalin, không ít cán bộ địa phương còn khắc nghiệt hơn chính Stalin.

Trong Cách mạng Văn hóa Trung Quốc, Hồng vệ binh đi xa hơn cả những gì Mao trực tiếp yêu cầu. Trong cải cách ruộng đất ở Việt Nam, có những người sẵn sàng tố cả cha mẹ.

Điều đáng sợ không nằm ở sự trung thành, mà ở chỗ không còn ai dám cười quyền lực.

Khi tiếng cười biến mất, mọi nghi ngờ đều bị coi là phản bội, mọi phản biện đều bị xem là chống đối và mọi lời ca ngợi đều được coi là lập trường kiên định.

Quyền lực từ đó không còn được hiện thực điều chỉnh, mà bị tiếng vọng rùm beng của nịnh nọt trùm lấp.

Nếu carnival kéo nhà vua xuống đất, thì bảo hoàng hơn vua lại nâng nhà vua lên mây.

Từ con người, bệ hạ trở thành biểu tượng. Từ biểu tượng, trở thành tín điều và khi, tín điều không còn bị chất vấn, quyền lực cũng mất luôn khả năng đàn hồi.

Có lẽ mọi quyền lực đều sợ đối lập. Nhưng điều nguy hiểm hơn đối lập lại là sự trung thành tuyệt đối.

Bởi đối lập buộc quyền lực phải tự xem xét mình, còn sự trung thành tuyệt đối khiến quyền lực tin rằng mình không bao giờ sai.

Đối lập có thể làm quyền lực suy yếu, nhưng chính sự trung thành tuyệt đối mới khiến quyền lực mù lòa.

3

Carnival, bảo hoàng hơn vua và tên hề của nhà vua, thực ra là ba mặt của cùng một vấn đề, là quyền lực đối xử với chính nó như thế nào.

Carnival là lúc quyền lực chấp nhận bị kéo xuống để, biểu tượng còn nhớ mình sinh ra từ đời sống.

Bảo hoàng hơn vua là lúc quyền lực bị đẩy lên, đến mức mọi nghi ngờ đều bị xem là phản bội.

Còn tên hề của nhà vua là người giữ khoảng cách giữa quyền lực và sự thần thánh hóa, nhắc nhà vua rằng, không ai sở hữu toàn bộ lẽ phải.

Khi quyền lực không còn soi mình qua hiện thực, mà qua những tiếng vỗ tay. Đó là lúc nó bắt đầu tin rằng mình chính là chân lý.

4

Nếu carnival là lễ hội giải thiêng diễn ra theo mùa, thì tên hề của nhà vua là cơ chế giải thiêng mỗi ngày trong lòng quyền lực.

Một thiết chế đặc biệt của các triều đình châu Âu thời Trung cổ là yếu tố hề. Vai trò của hắn không chỉ để mua vui, mà để nói điều không ai dám nói.

Dưới vỏ bọc hài hước, hắn có thể chế giễu nhà vua, phơi bày những nghịch lý của triều đình và nhắc quyền lực về giới hạn của chính nó.

Trong văn hóa phương Tây, tên hề trở thành biểu tượng của sự thật đứng ngoài quyền lực nhưng được quyền lực chấp nhận tồn tại.

Không phải vì nhà vua yêu thích tiếng cười, mà vì một nhà vua khôn ngoan, hiểu rằng quyền lực không thể chỉ soi mình bằng những lời ca tụng.

Trong Vua Lear của Shakespeare, chính tên hề là người nhìn thấy sự điên rồ của nhà vua trước tất cả các đại thần.

Những người mang chức tước chỉ biết nói điều vua muốn nghe. Nhưng chỉ tên hề mới dám nói điều nhà vua cần nghe.

Tiếng cười, vì thế, không đối lập với lẽ phải, nó là cách sự thật bước vào quyền lực mà không mang hình dạng một mệnh lệnh.

Có thể tóm lại bằng một câu: bảo hoàng hơn vua là kẻ nói leo quyền lực, còn tên hề của nhà vua là kẻ nói sự thật với quyền lực.

Một bên làm quyền lực cứng lại, một bên giữ cho quyền lực còn khả năng tự sửa chữa.

Một bên biến tư tưởng thành giáo điều, bên kia giữ cho tư tưởng còn khả năng đối thoại với đời sống.

Bởi vậy, báo chí độc lập, nghệ thuật phản biện và trí thức tự trị không nhất thiết là đối thủ của quyền lực.

Trong nghĩa đẹp nhất, họ chỉ là những "tên hề của nhà vua".

5

Nếu thời Trung cổ, tên hề là người được phép nói điều không ai dám nói thì ngày nay, vai trò ấy phần nào được thực hiện bởi báo chí độc lập, nghệ thuật phản biện và trí thức tự trị.

Nhiệm vụ của họ không phải lúc nào cũng đúng. Họ cũng có thể sai, có thể thiên lệch, có thể bị định kiến chi phối, nhưng giá trị của họ không nằm ở chỗ luôn đúng, mà ở chỗ họ giữ cho đối thoại không bị thay thế bằng sự đồng thanh lên ngôi.

Một xã hội không thiếu những người nói đúng, mà thường thiếu những người dám nói khác.

Ở nghĩa đó, nghệ thuật không chỉ tạo ra cái đẹp, báo chí không chỉ đưa tin, trí thức không chỉ sản xuất tri thức. Mà họ cùng thực hiện một chức năng sâu xa hơn, là ngăn quyền lực đồng nhất mình với sự thật.

Đó cũng là lý do vì sao những xã hội tự tin thường không sợ tiếng cười. Họ hiểu rằng, điều làm suy yếu một thiết chế không phải là khả năng bị chế giễu, mà là sự mất khả năng tự chế giễu.

Khi tiếng cười biến mất, khoảng cách giữa quyền lực và lẽ phải cũng biến mất. Và khi ấy, mọi lời phê phán đều bị xem là phản bội, còn mọi lời ca ngợi đều được xem là trung thành.

Có lẽ, đó là bài học mà carnival để lại cho thời hiện đại. Một nền văn minh không đo bằng số tượng đài nó dựng lên, mà bằng số tượng đài nó còn cho phép bị chất vấn.

Một quyền lực còn chấp nhận tiếng cười, nó vẫn còn cơ hội tự đổi mới. Khi quyền lực chỉ còn nghe tiếng vỗ tay thì đã bắt đầu chống gậy.

Hơn thế, dù là chơn lý, một khi bị sở hữu, cũng sẽ biến thành con chó cưng của quyền lực.

Quyền lực mạnh nhất không phải quyền lực không bị cười, mà quyền lực vẫn vững vàng sau khi đã bị cười.

Chắc vì vậy, mà có tới 18 đời Hùng Vương.

Vũng Tàu, 16/7/2026

 Lê Đạt

Quản lý xã hội là một công việc khó khăn. Quản lý văn học nghệ thuật càng vô cùng khó khăn hơn.

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

23.

Ngày mai, con gái Thế cùng các bạn sinh viên đi du lịch Trung Quốc, tuyến Bắc Kinh - Thượng Hải, anh viết cho nó:

 GIẬN & THƯƠNG

Đang cuồng nhiệt hò reo World Cup

Bỗng sôi gan uất ức chuyện đời thường

 Nguyễn Phượng

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

15.

Trong giai đoạn Thế tham gia giảng dạy môn Nghiệp vụ đạo diễn tại trường Đại học SK-ĐA Hà Nội, đã xảy ra một câu chuyện mới nghe thì có thể “sởn tóc gáy”, tạm gọi theo thời thượng là “khủng hoảng truyền thông” mà chắc nhiều năm sau dân học đường còn bàn tán: Một sinh viên lớp Thế trong giờ xem phim học tập đã lén chụp một cảnh phim “nóng” từ phim tung lên mạng, như một bằng chứng không thể chối cãi, không thể là “ảnh chế”, với lời bình tựa một sự lên án khủng khiếp mà cách đây vài chục năm có thể dẫn nạn nhân vào song sắt để “bóc lịch”: “Ông thầy dạy nghề của chúng tôi đã tuyên truyền văn hóa đồi trụy, và không chỉ một lần”.

                        THƠ VÃNG LAI

                         (Những vần thơ chợt đến trong khoảnh khắc )

CHIẾC GHẾ

Tôi ngồi trên chiếc ghế

Chiếc ghế im lặng

Tôi để lại một bài thơ trên ghế

Khi tôi rời đi

Chiếc ghế nhìn Tôi như muốnnói

Bạn hỡi đừng đi

Hãy ở lại bên tôi

Hãy viết những vần thơ câm lặng

Như cuộc đời Tôi

Đơn chiếc.

                  Hà Nội, 2026

 Thái Hạo

1.

Có nhiều người nghĩ rằng, mọi bệnh tật đều do các tác nhân bên ngoài (như vi khuẩn, virus) xâm nhập vào cơ thể gây ra. Tuy nhiên không phải. Bệnh tuyến giáp là một ví dụ.

Tuyến giáp nằm ở cổ, có nhiệm vụ tiết hai hormone chính là T3 và T4. Hai hormone này gần như điều khiển tốc độ hoạt động của toàn bộ cơ thể, như nhịp tim, chuyển hóa năng lượng, thân nhiệt, tiêu hóa… Người ta ví nó như chân ga của cơ thể.

 Nguyễn Thông

Suốt mấy tháng (tháng 3 - tháng 7. 2026), nhất là hơn tuần nay (từ đầu tháng 7) thiên hạ cực kỳ nhộn nhạo, thậm chí căng hơn chiến tranh, đấu về... văn chương, sách này sách nọ. Ca ngợi, tung hô, dè bỉu, lên án, kéo lên đỉnh núi, vùi tận bùn đen... đủ cả.

Mai An Nguyễn Anh Tuấn

Trên xe, Thế hình dung ra một lớp kịch anh vừa chạy cho đội kịch CLB quận và sẽ phải diễn ra sao:

Tiểu đồng đang tưới cây. Tuệ Tĩnh bước tới, cầm lấy bình tưới từ tay Nồng.

 BÀI THƠ

KHÔNG CỦA HOÀNG HÔN

“tôi nhìn bầu trời xanh

và công việc rộn rịp trên đồng ruộng,

tôi đoán biết tai ương của anh trong các thành phố.”

Arthur Rimbaud

 Bảo Chân

“Mỗi lần ta đọc lại một cuốn sách, không phải cuốn sách thay đổi, mà là người đọc đã thay đổi”. J. L. Borgès

Tôi đọc truyện ngắn Monsieur Maugham, chúng ta đã chiến thắng tư bản của Thư Uyển đăng trên Tuổi Trẻ số báo in cuối cùng (30-06-2026) vào một chiều cuối tuần, Sài Gòn trời âm u và ẩm ướt sau trận mưa, một kiểu thời tiết khiến người ta dễ buồn buồn để muốn đọc một truyện gì đó. Một kiểu tâm trạng thật lạ. Khi đọc đến hết truyện tôi đã lẩm bẩm: Thư Uyển viết lên tay hẳn rồi! Lối văn viết hay quá. Kỹ thuật viết câu ngắn xen lẫn câu dài rất khéo, cách ngắt câu ấy tạo ra một nhịp điệu của mạch kể nhịp nhàng trong văn bản. Giọng điệu kể vừa hài hước lại vừa khiến tôi mủi lòng.

Mai An Nguyễn Anh Tuấn

12.

Sau một tuần gặp lại hàng xóm “ni sư”, Thế được Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa Tôn giáo mời viết tham luận cho Hội thảo: “Thánh y - Thiền sư Tuệ Tĩnh”, và trong bữa cơm chay kết thúc Hội thảo, ông Giám đốc Trung tâm bày tỏ với Thế nguyện vọng của nhiều tăng ni phật tử, trụ trì chùa muốn có một một bộ phim truyện, hoặc một vở diễn sân khấu về cuộc đời và sự nghiệp của cụ Tuệ Tĩnh. Anh vui vẻ nhận lời ngay. “Các bác không đặt hàng thì em cũng đã ấp ủ về Cụ từ mấy năm nay rồi ạ”.

 MÙI OẢN HƯƠNG

Ra cửa

tìm cánh cửa

mùi oản hương thức sớm

Cây nến đỏ Dow Jones đêm qua

rơi thủng nền

Tri thức.

                 7/2026

 Nguyễn Đình Đăng

Musca depicta (tiếng Latin: con ruồi được vẽ) là một trong những motif thuộc loại thú vị nhất của hội họa châu Âu. Nhiều Bậc Thầy Cổ Điển (t.k. XV - XVII) đã chủ ý vẽ con ruồi cực kỳ chân thực như đang đậu trên mặt tranh. Chi tiết này hầu như không bao giờ là ngẫu nhiên, mà thường mang một dụng ý nghệ thuật và trí tuệ đã được tính toán kỹ lưỡng.

Lê Thọ Bình

Đoàn Huy Giao là một “gã khổng lồ ẩn mình” của thi ca Việt. Gân guốc như chính cuộc đời một đạo diễn phim tài liệu và người sáng lập Bảo tàng Đồng Đình, thơ ông đẫm hơi đất, giàu suy tưởng. Trường ca “Không của hoàng hôn” là bản tráng ca về cuộc đời, tình yêu và khát vọng tồn sinh, cất lên tiếng nói chống lại sự tàn úa của ý thức.

Mai An Nguyễn Anh Tuấn

6.

Sau khi hai bố con mình xem bộ phim Nga Nghệ nhân và Margarita trên FB Lặng lẽ nước Nga, nhìn thấy hình ảnh của xã hội ta hôm nay và tâm trạng của nhiều văn nghệ sĩ - trí thức trung thực, bố đã viết cho con và các sinh viên của bố:

 Tobi Trần - Giám tuyển Độc lập

Có những triển lãm được ghi nhớ bởi quy mô, bởi số lượng tác phẩm, bởi những thử nghiệm mới về hình thức. Nhưng cũng có những triển lãm không tìm cách tạo ra một biến cố, chúng chỉ âm thầm mở ra một trạng thái khác của sự nhìn. "Quãng Trầm" của Giáng Vân thuộc về trường hợp đó.

Đá banh với bức tường

Đá banh từ ngày tuổi nhỏ

chơi với mấy bạn sân ga

mỗi lần xe lửa còi hụ

là tan trận để về nhà

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

Phần bốn

HÀNH TRÌNH HƯỚNG NGHIỆP CHO CON GÁI

1.

Năm con gái Thế sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học quyết định thi vào một chuyên ngành điện ảnh, “theo vết xe đổ” của bố, cũng là năm ra đời bộ phim Mỹ The Fabelmans (Gia Đình Fabelman, 2022) mang nhiều yếu tố tự thuật, có thể gọi là phim “bán chân dung” của đạo diễn Steven Spielberg - một trong những đạo diễn vĩ đại nhất Hollywood, bộ phim nhận 7 đề cử ở Oscar 2023. Spielberg dành tặng tác phẩm này tưởng nhớ cha mẹ quá cố của ông. Bộ phim khai thác chủ đề về tình yêu điện ảnh trong mối quan hệ gia đình tưởng êm đềm hạnh phúc song chứa đầy bi kịch… Chú bé Sammy được nuôi dưỡng niềm đam mê điện ảnh, nảy nở năng khiếu nghệ thuật bằng chiếc máy quay 8 mm do ông bố là nhà khoa học tặng, để ghi lại những cảnh sinh hoạt của các thành viên gia đình; và thậm chí bằng cảnh quay “chộp“ tự nhiên, cậu đã phát hiện bí mật của mẹ với người bạn thân của gia đình, kiến cậu dằn vặt một thời gian dài… Nhưng chính chiếc máy quay và những thước phim được tạo ra bằng tình yêu điện ảnh cũng đã giúp Sammy vượt qua nhiều sức ép tâm lý – nhất là chuyện cậu bị các bạn học bắt nạt vì là người Do Thái, rồi sau đó bị tan vỡ mối tình đầu… Tác phẩm đã nhận "mưa" lời khen từ giới phê bình. Tờ Daily Telegraph nhận định: "Bộ phim đan xen giữa thực tế và tưởng tượng. Ở tuổi 76, Spielberg vẫn là cậu bé nâng niu tình yêu nghệ thuật trong tay…".

Đặng Tiến (Thái Nguyên)

Để tiếp lời nhà văn Tạ Duy Anh. Chuyện thật 100% chỉ không ghi tên người...

1.

Lâu lắm rồi, tôi thực lòng là không muốn ra khỏi ngôi nhà của mình! Nói luôn là tôi không bị bất cứ thứ bệnh gì. Ơn trời.

 Lê Thị Hường

Tiểu thuyết Hồ Anh Thái không có yếu tố tự truyện. Nhưng đọc nhiều tác phẩm của ông cảm giác về cái tôi nhà văn luôn đậm rõ.

Trong tiểu thuyết Bản thảo để lại trong sảnh lễ tân*, với cấu trúc “truyện trong truyện” đa tầng, Hồ Anh Thái đã xen vào một văn bản đặc biệt là cuốn nhật ký của một người lính Việt Nam được dịch và xuất bản tại Mỹ. Chung quanh cuốn nhật ký là những sự kiện lịch sử, kể cả cuộc bàn bạc giữa bà biên tập và người dịch về những cái tên đề xuất (từ “Người sinh viên nheo mắt trái”, “Chùm hoa sữa rơi xuống đầu tôi” đến “Một bông hoa rơi xuống đầu tôi: Nhật ký và thơ của một người lính Hà Nội trong chiến tranh Việt Nam”).

 Lê Hồng Lâm

Một tuần nay, tôi hoàn toàn chìm đắm vào Chìm nổi giữa Paris và London của George Orwell.

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

18.

Thế được một Trung tâm Bảo tồn văn hóa mời tham dự Hội thảo khoa học: “Lê Đại Cang - Tấm gương kẻ sĩ” tổ chức tại Quy Nhơn - Bình Định. Khi tới thăm từ đường họ Lê làng Luật Chánh, xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước, anh rất chú ý tới bản vẽ mô hình một chiếc đòn khênh võng - kỷ vật duy nhất của cuộc đời làm quan do chính cụ Cang đem về Từ đường họ Lê. Ai cũng biết rằng: hiện vật này đang được lưu giữ tại Bảo tàng Bình Định. Nhưng không phải ai cũng biết: chiếc đòn khênh võng đó chứa đựng một lai lịch đặc biệt, có khả năng giúp mọi người hiểu rõ về sự nghiệp và thân thế của một nhân vật lịch sử cũng thật đặc biệt.

 Vĩ cầm đen

Vĩ cầm đen ôi điên dại ngất ngây

đen như thể cái chết vẫn còn là ánh sáng!

 Tạ Duy Anh

Lần ấy tôi có việc phải đi xe khách. Xe đang chạy thì bỗng khựng lại, khiến mọi người trên xe dúi dụi về phía trước. Sau đó thấy lái xe thò cổ ra quát một thanh niên bên dưới đường, ngay đầu xe:

-Đi đứng thế à, muốn chết hả?

 Trần Thanh Cảnh

 Umberto Eco (1932 – 2016, nhà triết học, nhà văn Italia)

Ngân Xuyên dịch

Tôi rất thích thú câu chuyện về lũ ngốc trên mạng. Đối với những ai không theo dõi, tôi xin nhắc: Trên các tài nguyên mạng và trên một số tờ báo có thông tin rằng dường như khi đọc cái gọi là Lectio Magistralis, tức là bài giảng nhân dịp được trao bằng tiến sĩ danh dự ở Turin, tôi đã tuyên bố rằng Internet đầy rẫy lũ ngốc. Điều đó không đúng. Bài giảng của tôi nói về một chủ đề hoàn toàn khác; nhưng sự việc này cho chúng ta thấy cách tin tức được lan truyền và bóp méo trên mạng và trên báo chí.

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

12.

Thế nhảy xuống xe, ngước nhìn con dốc dài ngoằn ngoèo, trơn lầy, ướt nhão. Thấy cậu quay phim vẻ chần chừ ngại ngần, anh giật lấy máy quay rồi hối hả chạy lên. Trước mắt anh, hơn chục xe ô tô lớn nhỏ phải dừng lại trên đường cái. Mưa phùn. Không gian vùng núi cao biên giới cuối năm càng thêm lạnh lẽo. Chỉ một chiếc Lancruzơ là leo được lên một cách vất vả, còn lại là phải rời xe đi bộ... Khi chiếc Land Cruiser chuệnh choạng lướt qua, ống kính của anh chộp được gương mặt lạnh như tượng một người ngồi trên xe: ông Tổng giám đốc lừng danh của ngân hàng X. Trước đó chưa đầy nửa giờ, tại ủy ban xã, cũng gương mặt ấy nhưng tươi cười - cái tươi cười hớn hở của một người đi ban phát tài trợ biết chiếu cố đến sự sùng kính và biết ơn cao độ của nhân dân và cán bộ xã…

 Truyện ngắn của Đa Mi

đâu thể đi xa hơn điều tôi muốn
con đường chỉ tới dưới chân ngọn đồi
nàng ở trên đó
tóc đã thành mây

 Thái Kế Toại

Phạm Viết Đào là nhà văn, một trong số ít người dịch văn học Rumani đã được Tổng thống Cộng hòa Rumani tặng Huân chương danh dự. Ông có trang web Phạm Viết Đào với nhiều bài phản biện xã hội sắc bén và rất nhiều tư liệu về mặt trận Vị Xuyên cùng cuộc chiến chống Việt Nam của quân đội Trung Quốc sau 1979. Tên tuổi của ông còn nổi tiếng một thời trong và ngoài nước vì ông đã bị bắt, bị ra tòa và ngồi tù 15 tháng vì chính kiến của mình.

Ông đã tập hợp nhiều tư liệu, bài viết trực tiếp phỏng vấn các tướng lĩnh, sĩ quan, chiến sĩ trực tiếp chỉ huy, chiến đấu tại chiến trường Vị Xuyên và in cuốn Vị Xuyên và thế sự Việt Trung. Với 717 trang sách khổ 17- 24cm, cuốn sách là một pho sử lớn về Cuộc chiến Vị Xuyên, một cuộc chiến đẫm máu nhất, hy sinh nhiều nhất của quân đội Việt Nam sau cuộc chiến 1979 nhưng trong rất nhiều năm gần như bị giấu kín, không được công khai, không được kỷ niệm, không được giới sử học nghiên cứu.

Để gìn giữ Vị Xuyên mảnh đất chiến lược thiêng liêng địa đầu Tổ Quốc không chỉ hàng ngàn chiến sĩ đã hy sinh mà còn có cả xương máu của gia đình Phạm Viết Đào. Người em trai của ông Phạm Viết Tạo, Trung đội trưởng thuộc Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356, đã chiến đấu anh dũng và hy sinh cùng gần 600 cán bộ chiến sĩ tại cao điểm 772 trong ngày 12-7-1984. Cho nên những trang hồi ức về mặt trận Vị Xuyên sau vẻ dữ dội khốc liệt đều phập phồng nỗi đau, nỗi day dứt ánh lên màu máu mà không một trang văn xuôi nào khác có thể thay thế.

Trong một vài số liệu tổng kết hôm nay người ta thừa nhận có khoảng 5000 chiến sĩ hy sinh ở Vị Xuyên nhưng còn 3000 liệt sỹ chưa tìm được hài cốt. Đó là món nợ rất lớn mà những người chỉ huy quân đội, cán bộ chính sách, những chính khách đàm phán biên giới với Trung Quốc phải trả nợ vong linh của các chiến sĩ đó. Chắc rằng cũng như các gia đình liệt sỹ, các cựu chiến binh Vị Xuyên, như chúng tôi, họ không thể ngủ yên hoặc nhắm mắt làm ngơ.

Tôi mong rằng trong số chúng ta, hoặc ít nhất làng FB này mỗi người nên biết đến trang lịch sử bi hùng này, nên đọc cuốn sách của Nhà văn - Người chép sử thay các nhà sử học của đất nước Phạm Viết Đào.

Hà Nội 7-2019

 Lê Huỳnh Lâm

Văn chương như một món ăn tinh thần cho con người. Đối với những người đam mê, các tác phẩm văn chương như máu thịt. Văn chương ngoài việc là món ăn tinh thần, nó còn là thước đo cho nền văn minh văn hóa của một vùng đất, của một thời đại. Mỗi tác phẩm văn chương là một con đường vươn ra để nối kết, giao thoa giữa quốc gia này với quốc gia khác, giữa vùng miền văn hóa này với vùng miền văn hóa khác, tạo nên những vườn hoa tỏa hương thơm cho cuộc sống này. Và cũng chính văn chương ngoài ngợi ca cái đẹp, cái thiện còn có sứ mệnh vạch trần điều xấu và cái ác để các thế hệ tiếp nối nhìn ra sự thật...

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

8.

Hôm nay, ĐẠI HỘI ĐẢNG diễn ra, xin trân trọng gửi tới Đại Hội một đề nghị thống thiết: cần có những chính sách thiết thực và hữu hiệu nhằm bảo vệ & cứu lấy rừng bị đang hủy hoại, thú hoang dã bị truy đuổi, góp phần chấm dứt cảnh THIÊN NHIÊN bị tàn phá, để những thảm cảnh Miền Trung vừa qua và một em bé bị gấu hút lấy mật cắn đứt hai tay trở thành quá khứ... Xin đưa lại bài viết về một sự kiện thảm khốc sẽ tiếp tục tái diễn, nếu như Thiên Nhiên còn bị tận diệt: