Bài và ảnh: Trần Trung Chính

Sáng thật sớm, sương ban mai chưa tan, tôi đã thấy cậu bé hàng xóm dắt bà nó qua đường vào chùa Phương Viên (Hà Nội) và biết hôm nay là ngày rằm hay mùng một. Hình ảnh ấy làm tôi nhớ những năm ở quê theo bà nội ra chùa La (Nam Định), rồi theo mẹ tôi lên chùa Chân Tiên (Hà Nội) chỉ cách nhà chừng mươi phút đi bộ, hoặc ở thành phố Bagan (Myanmar) là cô bé chân trần bám thummy (váy) mẹ trên con đường đất đỏ tỏa bụi mịn dẫn đến những ngôi chùa tháp thấp thoáng sau những rặng cây thưa...

LTS: Chúng ta đã và đang cùng chứng kiến sự sa sút trong những hoạt động của người Việt Nam ít nhất ở hai cấp độ: Hành vi và Tư duy. Trong hành vi, vô vàn thói hư tật xấu (tự đầu độc nhau bằng thức ăn, ăn cắp trong nước, ngoài nước, bạo hành trong gia đình, nhà trường, dối trá, lừa đảo, tham nhũng…) tăng nhanh và ngày càng trầm trọng. Trong tư duy, đặc biệt tư duy tổng thể, hầu như chưa xây dựng được các chủ thuyết, chiến lược phát triển (cùng các mô hình vận hành) có tính quốc sách, khoa học, bền vững... Văn bản pháp luật chồng chéo, mâu thuẫn, chính sách thay đối quá nhanh, trên toàn lãnh thổ “63 tỉnh, 63 nền kinh tế” là đánh giá của ông Vương Đình Huệ (Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng) về tình trạng cát cứ, phân mảnh quyền lực, phân tán nguồn lực theo theo địa dư hành chính, theo từng ngành… đang làm suy yếu nội lực quốc gia, dân tộc.

Những yếu kém đó do đâu, căn tính “ tiểu nông” của người Việt hình thành từ xa xưa có vai trò gì? Cùng nhiều tiếng kêu trên các phương tiện thông tin: “Tại sao chúng ta lại ra nông nỗi này !”, “Chúng ta còn là người Việt không? ”… như những câu tự hỏi về năng lực thật sự của mình khi phải đối diện với các thách thức rất mạnh, cấp bách, để tìm cách vượt qua nó. Sự tự phê phán, kiểu như: người Việt ích kỷ, hay đố kỵ, thiếu đoàn kết…, hoặc ca ngợi các tính tốt: dũng cảm, yêu nước, tự trọng cao, v.v. thường được nêu có tính liệt kê như các biểu hiện của căn tính Việt, những biểu hiện ấy có thể thấy ở nhiều dân tộc, chúng tộc khác. Vậy có lẽ muốn thấy căn tính Việt, trước hết cần tìm những gì đã hình thành nên nó?

Trần Trung Chính

Chỉ những kỷ nghỉ Tết dài, chúng ta mới thấy “Nền kinh tế hè phố” (nếu có có thể gọi, vậy với nghĩa bao gồm các hoạt động của con người: sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ trong không gian đường phố đô thị - mà vỉa hè, là một phần của nó) gần như “ tê liệt, chết lặng”. Trong sự yên tĩnh “có thể nghe tiếng thở của chính mình”, bạn muốn đặt câu hỏi: Vậy thường ngày, những ai đã tạo nên cuộc sống sôi động, tràn đầy sinh lực từ rạng sáng đến quá nửa đêm?

Các nhân vật chính

Nghiên cứu của các nhà xã hội học Mỹ (R.Park, E.Burgess -1925) giải thích hiện tượng này. Đại khái, do tác động của giá đất rất cao tại vùng lõi đô thị đã phân tán cư dân ra khỏi nó, chỉ số ít thật giầu trụ lại được. Các nhóm cư dân nghèo thì tản ra, nhưng không thể đi quá xa bởi các lý do sinh kế khiến họ vẫn cần ở gần khu trung tâm, rút vào hẻm, ngõ... Nhóm trung lưu lớp trên có khuynh hướng chạy ra vành đai ngoài cùng xây nhà vườn, biệt thự trên đất rộng và sử dụng xe riêng vào vùng lõi.

Trần Trung Chính

Văn Việt: Sau toạ đàm “Thoát Trung về văn hoá” ngày 15/6, Văn Việt nhận được một số bài viết mang tính học thuật bàn sâu vào những khác biệt căn bản của văn hoá China với văn hoá Việt trong truyền thống. “Ôn cũ biết mới”, đó là những rất gợi ý quan trọng cho việc vạch ra con đường “thoát Trung về văn hoá” trong thời hiện đại. Tiếp sau bài “Tại sao hai triều đại Lý-Trần đạt được sự thịnh vượng?” của nhà văn Hà Thuỷ Nguyên, kỳ này Văn Việt xin giới thiệu bài viết của nhà văn Trần Trung Chính.