Vũ Đình Hòe

Sinh trong một gia đình trí thức, tham gia Hội Sinh viên thị xã Thái Bình thuộc Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội; năm 1930 bị Pháp bắt đưa ra tòa xét xử, nhưng được tha, vì chưa đến tuổi thành niên. Sau đó, ông lên Hà Nội theo học Trường Cao đẳng Sư phạm, sau khi tốt nghiệp tham gia phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1936-1939), hoạt động công khai trên lĩnh vực báo chí ở Hà Nội, được đảng Cộng sản Đông Dương trao nhiệm vụ cùng Phan Thanh, Võ Nguyên sáng lập Hội Truyền bá Quốc ngữ, làm Trưởng ban mở lớp. Năm 1943, ông tham gia Ban chấp hành Hội Văn hóa cứu quốc, tháng 8-1945 được cử lên chiến khu Tân Trào dự Quốc dân Đại hội, được bầu vào Ủy ban Dân tộc Giải phóng Trung ương. Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, Nguyễn Hữu Đang được Hồ Chủ tịch trao nhiệm vụ Trưởng ban tổ chức Ngày tuyên bố Độc lập 2/9/1945. Từ 11/1945 đến tháng 12/1945, ông tham gia Chính phủ Lâm thời, lần lượt giữ chức Thứ trưởng Bộ Thanh niên, Chủ tịch Ủy ban Vận động Hội nghị Văn hóa Toàn quốc, Trưởng ban Tuyên truyền Xung phong Trung ương, Trưởng ban Thanh tra Bình dân học vụ. Cuối 1956, ông làm biên tập báo Nhân Văn và cộng tác với báo Giai Phẩm. Tháng 4 năm 1958, ông bị bắt. Cùng với nhiều văn nghệ sĩ, trí thức tham gia phong trào Nhân văn-Giai phẩm, ông bị coi là kẻ “phản Đảng”, “phá hoại chính trị”, “làm gián điệp” cho nước ngoài, bị kết án 15 năm tù và 5 năm quản thúc sau khi mãn hạn tù. Năm 1986, sau Đại hội Đảng VI, ông bắt đầu được minh oan, từ năm 1990, ông được hưởng lương hưu trí và từ năm 1993, ông được về sống ở Hà Nội cho đến cuối đời, cô đơn, không vợ con. Ông mất năm 2007 tại Hà Nội.

hhh

Cố GS Hoàng Xuân Hãn là học giả Việt Nam duy nhất được đặt tên cho một giảng đường đại học giữa thủ đô Paris - một ghi nhận cống hiến to lớn của GS cho nền khoa học thế giới. Điều khiến tôi tâm đắc, là bên cạnh những lĩnh vực uyên thâm như lịch pháp và văn bản Kiều, cụ còn khảo cứu cả gia phả và sử dụng chính xác và tài tình loại hình tư liệu "tam sao thất bản" nhiều nhất này cho những công trình sử học của mình!
Xin trích giới thiệu đoạn đầu và đoạn cuối từ "bức chân dung" tinh thần và tâm sự của môt nhân cách kẻ sĩ sừng sững trong "thế hệ vàng không lặp lại" (Lời ông Tổng thư ký Hội sử học Việt Nam) của trí thức nước nhà. Tác giả tự nhận là thế hệ đàn em, nhưng được bậc đàn anh coi cùng luật sư Phan Anh là chỗ bạn thanh khí chí thiết, nên theo thiển ý của tôi, đã lí giải đúng, tai sao một sĩ phu suốt đời ưu dân ái quốc như GS Hãn không đứng vào hàng ngũ Việt Minh đã "cướp được" (chữ của chính phe này) chính quyền của Chính phủ Trần Trọng Kim.

Vũ Thế Khôi

BẠN THANH KHÍ

Giáo sư Hoàng Xuân Hãn dành nhiều ưu ái cho báo Thanh Nghị trong suốt thời gian nó thai nghén và tồn tại (1940-1945) - trùng với thời gian Đại chiến thế giới lan tới Đông Dương, cho tới những ngày tháng tiền khởi nghĩa sôi sục.
Anh thuộc lớp người đi trước một ít, đã vào đời làm việc. Chúng tôi, một nhóm thanh niên mới ra trường, đánh bạo xuất bản tờ Thanh Nghị, để phục vụ cho hoài bão Độc lập và Dân chủ - khuynh hướng xã hội của chúng tôi.
Với tất cả lòng quý mến nhân cách, tài năng của Anh, chúng tôi mong Anh sẽ đỡ đầu cho tờ “Nghị luận - văn chương - khảo cứu” của mình. Ghép vào tờ Thanh Nghị, có phần dành cho các độc giả nhỏ tuổi, in thành tập riêng, mang tên TRẺ EM, xem như để thực thi quan niệm của chúng tôi về giáo dục nhi đồng. Về phần “Trẻ em” chắc chắn sẽ chỉ gặp một khó khăn là tài chính, có thể khắc phục được. Chứ về phần “Nghị luận” thì sẽ không đơn giản tí nào. Vì sẽ phải hằng ngày đương đầu với các nhà đương cục Pháp, Nhật. Cho nên chúng tôi phân vân, và nghĩ cần tham khảo kinh nghiệm ứng xử của những bạn đàn anh như Hoàng Xuân Hãn.