Trên FB của một người lấy tên là Sơn Kiều Mai gần đây có một bài viết chỉ trích nặng nề GS Nguyễn Huệ Chi trong việc chỉnh sửa tác phẩm Nhật ký trong tù (NKTT) do nhà thơ Nam Trân dịch hồi 1960 (dịch 113 bài, để lại 20 bài). SKM mượn bài viết của PGS TS Đào Thái Tôn nói về Nam Trân và việc chỉnh sửa NKTT, và mượn cả ý kiến PGS TS Đoàn Lê Giang nói về ông Nguyễn Khắc Thuần rồi trưng ra một tấm hình tờ bìa lót cuốn Suy nghĩ mới về Nhật ký trong tù do GS Nguyễn Huệ Chi chủ biên (NXB Giáo dục, 1997) đề đi đến kết luận: “Nam Trân vào xó chình ình Huệ Chi”.

Nhưng cũng trên trang FB ấy, ngoài những comments như “Nản khi đọc về một nhân sĩ chấy thức” (Nguyễn Văn Minh) hoặc “Toàn một lũ chống cộng điên cuồng” (Trần Thư)…, có 3 comments của hai người là Tom Jerry và PGS TS Đoàn Lê Giang. Trong comment thứ nhất, Tom Jerry đưa ra tấm hình một trang ghi tên những người soạn Suy nghĩ mới về NKTT và những người dịch NKTT rồi bình: “Thấy lời chửi bới mở sách ra đọc thì ô hay, không tên cụ Nam Trân đứng trên cùng trong Dịch thơ thì là gì đây? SKM là ai mỗ không biết, mỗ chẳng thiên vị ai, nhưng có lẽ cái trò chỉ đưa một phần sự thật để biến không thành có đã đủ biết bài viết có đáng tin hay ko và người đưa nhân cách thế nào!”.

Tiếp đó, PGS TS Đoàn Lê Giang trong comment của mình viết: “NÓI CHO RÕ. Trong Status trên [của SKM] có đoạn: “P/s: Có người hỏi tôi rằng: Hình như ông Huệ Chi chưa từng tự dịch được một tác phẩm nào từ bản gốc? Tôi mượn câu nói của ông Đoàn Lê Giang thay câu trả lời: Nếu ông Nguyễn Khắc Thuần tự dịch được một tác phẩm nào từ bản gốc thì sẽ đổi cả tủ sách Hán Nôm. Huệ Chi cũng vậy”. Nên hiểu cho rõ là tôi chỉ nhận xét về ông Nguyễn Khắc Thuần, ông Thuần dịch lại Lê Quý Đôn toàn tập và nhiều sách khác, nhưng tôi chưa thấy ông Thuần dịch một bản chữ Hán nào mới cả. Còn câu sau “Huệ Chi cũng vậy.” là câu của Kiều Mai Sơn. Tôi chưa bao giờ nhận xét gì về chữ Hán và việc dịch chữ Hán của GS. Nguyễn Huệ Chi”.

Tiếp đó nữa, Tom Jerry lại viết trong comment thứ hai: “Tò mò vì thấy SKM viết hình như có cái gì đó anh hùng núp bên trong, mỗ quyết tìm bằng đc bài Đào Thái Tôn để đọc. Thì ra mình nghĩ chẳng có sai. Ô ĐTT có phê phán ô Huệ Chi mô, ông ta phê cấp trên đã truyền lệnh xuống cho Tiểu Ban Viện Văn Học bắt phải dịch lại “Nhật ký trong tù” từ hồi năm 1978 nên Viện này phải “làm dâu trăm họ” đó chớ. Này nha: “Nhưng nếu như năm 1961, Nam Trân đã trình bày cặn kẽ với thực khách về kỹ thuật bếp núc của người đầu bếp thì năm 1978 Viện Văn Học lại quá tin theo góp ý của mọi người, lâm vào cảnh làm dâu trăm họ nên thế tất sẽ phát sinh lúng túng. Nhưng một khi cấp trên đã chủ trương như vậy, cấp dưới phải thực hiện. Tiểu Ban đã thực hiện một cách nghiêm túc trên tinh thần phát huy truyền thống khoa học của Viện, lần lại hồ sơ, tìm thêm được ba trong 20 bài Nam Trân đã dịch chưa công bố để đưa thêm vào “Nhật ký trong tù” (bản dịch trọn vẹn)... ” (Bài “Bản dịch Nhật ký trong tù - Những điều trông thấy" sách “Nam Trân - nhà thơ, nhà giáo, dịch giả”, trg 289). Này nữa này: “Từ chỗ thành tâm thực hiện chủ trương cấp trên, những tưởng sẽ góp phần nâng cao hơn nữa bản dịch, Tiếu ban ko thể ngờ rằng những lúng túng trên đây đã tạo tiền lệ cho một số người vì mục đích riêng bám vào. Từ đó, họ mượn cớ “dịch lại” Nhật ký trong tù, tha hồ tùy tiện sửa chữa, xóa bỏ những bản dịch thơ Nam Trân, đưa thêm những bản dịch khác” (trg 290). Đọc xuống nữa thì mới ngộ ra “một số người vì mục đích riêng bám vào” là 2 người, đó là Ng Đức Diệu nào đó - GĐ Nhà Xuất Bản Khoa Học Xã Hội, và ghê gớm hơn là Mai Quốc Liên - Trung Tâm Quốc Học nào đó, mỗ đều chẳng rành. Kkk... Hôm trước mỗ đã đoán già đoán non mà hóa trúng. Thời buổi này giới văn chươg chữ nghĩa đang huých thẳng nhau gọi là phê bình đấy”.

Để có cái nhìn khách quan, dưới đây chúng tôi xin đăng lại bài viết chính thức, có lẽ là bài sau cùng của PGS TS Đào Thái Tôn viết về vấn đề đã nêu (mà SMK đã nhắc), đọc tại lễ kỷ niệm 100 năm sinh Nam Trân 2008, in trong sách Nam Trân – Nhà thơ, nhà giáo, dịch giả, NXB Tri thức, 2017, tr. 283-311, ngõ hầu giúp bạn đọc thưởng lãm (chúng tôi có in đậm hai đoạn mà Tom Jerry đã trích dẫn).

Văn Việt