Lê Huỳnh Lâm

Văn chương như một món ăn tinh thần cho con người. Đối với những người đam mê, các tác phẩm văn chương như máu thịt. Văn chương ngoài việc là món ăn tinh thần, nó còn là thước đo cho nền văn minh văn hóa của một vùng đất, của một thời đại. Mỗi tác phẩm văn chương là một con đường vươn ra để nối kết, giao thoa giữa quốc gia này với quốc gia khác, giữa vùng miền văn hóa này với vùng miền văn hóa khác, tạo nên những vườn hoa tỏa hương thơm cho cuộc sống này. Và cũng chính văn chương ngoài ngợi ca cái đẹp, cái thiện còn có sứ mệnh vạch trần điều xấu và cái ác để các thế hệ tiếp nối nhìn ra sự thật...

Lê Huỳnh Lâm

Như một tiên nghiệm trầm mặc, cái chết thường xuyên tạo nên không khí văn chương đầy ám tượng trong từng nhịp thở của ngôn ngữ. Có lẽ đây là tập truyện ngắn gợi mở những bi kịch lớn nhất của con người trước thế giới đầy ngập những nguy kịch. Văn phong mang âm hưởng huyền ảo, ẩn ngôn những triết lý siêu nghiệm của tác giả dẫn dắt người đọc đi trên con đường độc đạo, không có lối thoát… Màu đêm như tấm khăn choàng che gương mặt thiếu phụ, khiến chúng ta cảm tưởng sự dẫn dắt đó sẽ rơi vào bế tắc. Nhưng, tia sáng bắt đầu lộ diện khi tưởng chừng mọi sự đang bị hút vào hố đen của vũ trụ.

 Lê Huỳnh Lâm

Cố đô Huế quả thật nhiều hạnh vận khi sản sinh ra một nữ danh sĩ Phùng Khánh, tức cố Ni trưởng Thích Nữ Trí Hải (1938-2003). Bà gọi Tuy Lý Vương là tằng tổ phụ (cố nội), thuộc dòng hoàng tộc chánh hệ vua Minh Mạng. Dù xuất thân danh gia vọng tộc, sống một cuộc sống đầy đủ vật chất, nhưng theo truyền thống gia đình nhiều đời thâm tín đạo Phật, Phùng Khánh đã sớm chọn cho mình con đường xuất gia. Bà vừa là một nữ tu sĩ, vừa là nhà văn, là một dịch giả tài hoa, và là một nhà hoạt động xã hội tích cực.

 LÀM SAO ĐỂ GÂY DỰNG NIỀM TIN

Sự khốn nạn của cái ghế, 

cái bàn,

cái bảng đen,…

và những chữ viết

cùng lời nói 

phát ra từ những cái miệng

họ nói điều không đúng sự thật

 Lê Huỳnh Lâm

Bùi Giáng – nhà điêu khắc Lê Công Dũng

Rất nhiều người khi viết về di sản thi ca đồ sộ của Bùi Giáng, thông thường theo tập khí chỉ bình thơ, chiêm ngắm lớp vỏ bọc ngôn ngữ của ông và bị rừng rậm ngữ ngôn của thiền thi họ Bùi nuốt chửng, khiến người viết lạc vào mê cung của ông lúc nào không hay. Nhưng mê cung ngôn ngữ của Bùi tiên sinh chính là “lâm đạo”, tức đường đi trong rừng. Ở trong đại ngàn tâm thức đó, mọi người phải tự tìm cho mình một lối đi, còn không thì sẽ như kẻ mù lòa không thấy đường, mất phương hướng…

 Lê Huỳnh Lâm

Nhiều người biết đến tài thơ của Trần Vàng Sao (bút danh của Nguyễn Đính) qua những bài thơ đầy nỗi niềm trăn trở, như bài: Bài thơ của một người yêu nước mình, Gọi tìm xác đồng đội, Đồng chí, Người đàn ông bốn mươi ba tuổi nói về mình, Nhân dân và tôi, Trường ca Tiên Dung - Chử Đồng Tử,... Nhưng đằng sau những con chữ đó, anh còn sử dụng màu sắc để tạo ra các bức tranh gây ấn tượng mạnh nơi người xem.

 NÓI VỚI ĐÊM

Chỉ còn hai bàn tay 

Vỗ về nhau theo cơn mộng dài

Con muỗi cuối cùng cũng rời đi trên đôi cánh mỏng

Sau một liều hồng cầu nhóm si mê

Ánh mắt khép 

Màu da xanh

Về trong giấc muộn

 NHỮNG BƯỚC CHÂN ƯỚC NGUYỆN HOÀ BÌNH

              Tặng: những vị sư và Aloka the Peace Dog trong sự kiện “walk for peace”

Bước chân cho tôi

Bước chân cho bạn

Trên mặt đất của xứ sở cờ hoa

Trên mặt đất của sự tự do biểu đạt

Họ đang dùng chiến tranh để đem lại hòa bình

NGƯỜI NÓI PHÁP

Người đàn ông nói pháp bên vệ đường

Nói pháp trên bàn rượu

Nói với người điên

Nói với kẻ cướp

Nói với lũ ám hại mình

Nói với lũ bất minh

Nói với kẻ ngụy tín

Với kẻ không có đức tin

 NGƯỜI NÓI PHÁP

Người đàn ông nói pháp bên vệ đường

Nói pháp trên bàn rượu

Nói với người điên

Nói với kẻ cướp

Nói với lũ ám hại mình

 LỜI NGUYỆN CẦU CHO NGÀY MƯA LŨ

Những hạt nước rơi không nhịp điệu

Trên quê hương mùa bão lũ

Tạo ra âm ba sầu thảm

Như khúc cầu hồn của Mozart 

Những bản dự báo là niềm hy vọng run rẩy cùng nỗi âu lo

 (Đọc tác phẩm Lời thì thầm của hoa sứ của Trần Ngọc Phương Nguyên, Nxb Đà Nẵng, 2025)

Lê Huỳnh Lâm

Lời thì thầm của hoa sứ là của Trần Ngọc Phương Nguyên, một nhà nghiên cứu, giảng viên, giáo sư Y khoa tại Nancy, Đại học Lorraine, đồng sáng lập và đồng giám đốc Trường Phẫu thuật – Bệnh viện Mô phỏng Y khoa và Phẫu thuật Lorraine. Anh còn là nhạc sĩ, ca sĩ, viết và hát bằng tiếng Pháp. Bất chợt, nhan đề của cuốn sách khiến tôi liên tưởng đến lời hát “một mai thức dậy /chuyện trò với lá cây” của Trịnh Công Sơn trong bài Tình sầu. Trần Ngọc Phương Nguyên thì ở vị trí người lắng nghe hoa sứ, loài hoa của xứ miền nhiệt đới.

 (Đọc tập truyện ngắn Trần gian thưa thớt của Bạch Lê Quang)

Lê Huỳnh Lâm

Bạch Lê Quang dạy ngữ văn ở ngoại ô Huế, da anh sạm nắng không phải do hành quân chiến trận mà theo cuộc chiến nhân văn gõ đầu trẻ. Sớm chiều hai chuyến từ phố xá nhộn nhạo về ngoại ô đìu hiu. Đồng nghiệp và bằng hữu cứ ngỡ Quang yên với nghề giáo, nào ngờ trên mặt trận nghiệt ngã của văn chương chữ nghĩa, Bạch Lê Quang lại vào trận chiến một cách bi hùng. Bi ở đây là tình người, tình đời, hùng là khí lực của ngọn bút. Bút chính là kiếm, không phải kiếm của giang hồ hành hiệp, mà kiếm của thư sinh đèn sách. Kiếm của hiệp khách khi đã rút ra tất có kẻ mất mạng. Còn kiếm bút của Quang khi đã viết trên giấy hồng nhan, sẽ khiến Thượng thư hay Đại học sĩ xõa tóc, chau mày...

Lê Huỳnh Lâm

Với xứ Huế, thi sĩ dị thường Bùi Giáng đã định danh bởi hai câu thơ như sấm truyền khiến hậu thế khi nói về Huế đều trích dẫn. Nhưng hình như không thấy ai để tên của bài thơ đó và cũng chỉ thấy mọi người trích đúng hai câu thơ khiến nó đi vào trong dân gian một cách không đầy đủ. Trong những thập niên 80, 90 tôi thường đi tìm kiếm sách cũ, tình cờ thấy được chùm thơ của Trung niên thi sĩ in trong tạp chí Tư Tưởng của Viện Đại học Vạn Hạnh, lẫn lộn với những tạp chí Sáng Tạo, Văn, Thời Nay,… đọc chùm thơ của thi sĩ Bùi Giáng vốn lừng danh và kỳ dị, tôi không khỏi ngạc nhiên khi thấy bài đầu tiên có nhan đề THÔN XÓM THỪA THIÊN, vẫn cái chất trí tuệ siêu vượt cùng với cái điệu cà rỡn của con người có một không hai đã đi vào huyền thoại thi ca, chứng tỏ rằng loạt thơ này ông sáng tác vào thời kì “Sa mạc phát tiết” và ông đã ra phố Huế ngao du thiên hạ, xin được trích bài thơ gồm sáu câu tặng cho THÔN XÓM THỪA THIÊN:

 Lê Huỳnh Lâm

Kính tặng: Nhà văn N. N. và cô T. M.

Ánh mắt xanh nâu quyện màu trời và núi đá

Sâu như lòng người lạnh lẽo đơn côi

Từng hốc đất nhỏ như mỗi núm tay kể chuyện

Một loài hoa

                        buồn hơn nỗi nhớ

                                                          tạo ảo giác quanh năm

Thơ lập thể

ĐA GIÁC

Những đa giác chuyển động trên con đường giới hạn của thị giác, đa giác bất động trên vòng tròn ảo giác tư duy. Những đa giác ngợi ca nỗi thống khổ trong hành khúc mưa, sự va chạm vỡ từng hạt âm thanh màu trong suốt. Một đa giác gấp mình thành thập giá, lay động những ngã ba đìu hiu trên hành tinh mang hình hài giọt nước, chờ giây phút hoá thân. Những đa giác diễu hành bay trên bầu trời, trí tưởng soi chiếu đa giác bạc tình bằng ánh mưa mang hạt bình minh, những bình minh khuyết tật.

 Lê Huỳnh Lâm

Mưa. Tiếng mưa ru tôi vào giấc ngủ trưa trong thoáng chốc. Rồi điện thoại reo. Người phát hàng đứng ngoài cổng, dưới mưa. Mưa dông và sấm sét. Tôi đọc Thuyền trong một chiều mưa như vậy. Mưa trái mùa. Mùa hạ gắn với nhiều kỷ niệm, hầu hết là ký ức buồn. Tôi nhớ Stefan Zweig, nhà văn người Áo. Nhớ hình ảnh bàn tay được miêu tả trong truyện của ông, nhớ văn phong của ông sắc, gãy gọn, khúc chiết, cái cách ông diễn đạt nội tâm và cách ông tả về hiện thực... khiến người đọc bị cuốn hút vào thế giới đó. Tôi có thói quen mua sách, vì hiện thực đầy giả trá nên tôi chìm vào quá khứ qua sách. Mê sách từ hơn 40 năm nay, cho dù cuốn đó có rồi, đọc rồi... nhưng vẫn mua vì thói quen, vì trân trọng tác giả, có thể vì quên và có khi mua để tặng, tặng người mình thương quý nhất. Mua sách như một niềm hy vọng vào điều thiện, vào cái đẹp tâm hồn ngày càng hiếm hoi trên mặt đất này.

  (Đọc tập thơ Ngày sinh của rắn của tác giả Phạm Công Thiện)

Lê Huỳnh Lâm

Vào những năm đầu thập niên 60, Phạm Công Thiện xuất hiện như một hiện tượng văn nghệ ở Miền Nam Việt Nam, ông được xem như thần đồng của văn chương, sinh ngữ. Khi chỉ mới 16 tuổi đã viết Anh ngữ tinh âm tự điển, 24 tuổi ông viết Ý thức mới trong văn nghệ và triết học, tiếp đến là Hổ thẳm tư tưởng, Im lặng hố thẳm, Ý thức bùng vỡ, Mặt trời không bao giờ có thật, Trời tháng tư, Đi cho hết một đêm hoang vu trên mặt đất,… và loạt sách khảo cứu tư tưởng, triết lý, thi ca, tôn giáo, tùy bút, dịch thuật,… Tập thơ đầu tiên của ông có nhan đề Ngày sinh của rắn, nhan đề như muốn nói đến năm sinh của ông là Tân Tỵ (1941).

 Lê Huỳnh Lâm

Phan Như

Phan Như là bút danh của Phan Văn Chạy, anh là thầy giáo trước năm 1975 ở các trường Trung học tại Thừa Thiên Huế, như: Quốc Học, Nữ sinh Thành Nội, Đồng Khánh,… và sau 1975 anh dạy tại trường Cao đẳng Sư phạm Huế. Phan Văn Chạy viết báo làm thơ với các bút danh: Cung Thiêm, Phan Như – chữ Phan Như do kết hợp giữa hai cái tên Phan Văn Chạy và Nguyễn Thị Như Mai (theo cảm nhận của tôi). Thơ Như xuất bản năm 2020 là tập thứ ba sau Sóng vỗ mạn đời ấn hành năm 1992, Thơ Phan Như ấn hành năm 2015.

 Lỗi hệ thống

ta hồ nghi

đấng sáng tạo

gieo vào đất

những hạt giống

thiểu năng

cây nhân sâm

ngàn năm

ngậm gió