Lê Huỳnh Lâm

Nhiều người biết đến tài thơ của Trần Vàng Sao (bút danh của Nguyễn Đính) qua những bài thơ đầy nỗi niềm trăn trở, như bài: Bài thơ của một người yêu nước mình, Gọi tìm xác đồng đội, Đồng chí, Người đàn ông bốn mươi ba tuổi nói về mình, Nhân dân và tôi, Trường ca Tiên Dung - Chử Đồng Tử,... Nhưng đằng sau những con chữ đó, anh còn sử dụng màu sắc để tạo ra các bức tranh gây ấn tượng mạnh nơi người xem.

 NÓI VỚI ĐÊM

 

 

Chỉ còn hai bàn tay 

Vỗ về nhau theo cơn mộng dài

Con muỗi cuối cùng cũng rời đi trên đôi cánh mỏng

Sau một liều hồng cầu nhóm si mê

Ánh mắt khép 

Màu da xanh

Về trong giấc muộn

 NHỮNG BƯỚC CHÂN ƯỚC NGUYỆN HOÀ BÌNH

              Tặng: những vị sư và Aloka the Peace Dog trong sự kiện “walk for peace”

 

Bước chân cho tôi

Bước chân cho bạn

Trên mặt đất của xứ sở cờ hoa

Trên mặt đất của sự tự do biểu đạt

Họ đang dùng chiến tranh để đem lại hòa bình

 

NGƯỜI NÓI PHÁP

 

Người đàn ông nói pháp bên vệ đường

Nói pháp trên bàn rượu

Nói với người điên

Nói với kẻ cướp

Nói với lũ ám hại mình

Nói với lũ bất minh

Nói với kẻ ngụy tín

Với kẻ không có đức tin

 NGƯỜI NÓI PHÁP

 

Người đàn ông nói pháp bên vệ đường

Nói pháp trên bàn rượu

Nói với người điên

Nói với kẻ cướp

Nói với lũ ám hại mình

 LỜI NGUYỆN CẦU CHO NGÀY MƯA LŨ

 

Những hạt nước rơi không nhịp điệu

Trên quê hương mùa bão lũ

Tạo ra âm ba sầu thảm

Như khúc cầu hồn của Mozart 

Những bản dự báo là niềm hy vọng run rẩy cùng nỗi âu lo

 (Đọc tác phẩm Lời thì thầm của hoa sứ của Trần Ngọc Phương Nguyên, Nxb Đà Nẵng, 2025)

Lê Huỳnh Lâm

 

Lời thì thầm của hoa sứ là của Trần Ngọc Phương Nguyên, một nhà nghiên cứu, giảng viên, giáo sư Y khoa tại Nancy, Đại học Lorraine, đồng sáng lập và đồng giám đốc Trường Phẫu thuật – Bệnh viện Mô phỏng Y khoa và Phẫu thuật Lorraine. Anh còn là nhạc sĩ, ca sĩ, viết và hát bằng tiếng Pháp. Bất chợt, nhan đề của cuốn sách khiến tôi liên tưởng đến lời hát “một mai thức dậy /chuyện trò với lá cây” của Trịnh Công Sơn trong bài Tình sầu. Trần Ngọc Phương Nguyên thì ở vị trí người lắng nghe hoa sứ, loài hoa của xứ miền nhiệt đới.

 (Đọc tập truyện ngắn Trần gian thưa thớt của Bạch Lê Quang)

Lê Huỳnh Lâm

Bạch Lê Quang dạy ngữ văn ở ngoại ô Huế, da anh sạm nắng không phải do hành quân chiến trận mà theo cuộc chiến nhân văn gõ đầu trẻ. Sớm chiều hai chuyến từ phố xá nhộn nhạo về ngoại ô đìu hiu. Đồng nghiệp và bằng hữu cứ ngỡ Quang yên với nghề giáo, nào ngờ trên mặt trận nghiệt ngã của văn chương chữ nghĩa, Bạch Lê Quang lại vào trận chiến một cách bi hùng. Bi ở đây là tình người, tình đời, hùng là khí lực của ngọn bút. Bút chính là kiếm, không phải kiếm của giang hồ hành hiệp, mà kiếm của thư sinh đèn sách. Kiếm của hiệp khách khi đã rút ra tất có kẻ mất mạng. Còn kiếm bút của Quang khi đã viết trên giấy hồng nhan, sẽ khiến Thượng thư hay Đại học sĩ xõa tóc, chau mày...

Lê Huỳnh Lâm

Với xứ Huế, thi sĩ dị thường Bùi Giáng đã định danh bởi hai câu thơ như sấm truyền khiến hậu thế khi nói về Huế đều trích dẫn. Nhưng hình như không thấy ai để tên của bài thơ đó và cũng chỉ thấy mọi người trích đúng hai câu thơ khiến nó đi vào trong dân gian một cách không đầy đủ. Trong những thập niên 80, 90 tôi thường đi tìm kiếm sách cũ, tình cờ thấy được chùm thơ của Trung niên thi sĩ in trong tạp chí Tư Tưởng của Viện Đại học Vạn Hạnh, lẫn lộn với những tạp chí Sáng Tạo, Văn, Thời Nay,… đọc chùm thơ của thi sĩ Bùi Giáng vốn lừng danh và kỳ dị, tôi không khỏi ngạc nhiên khi thấy bài đầu tiên có nhan đề THÔN XÓM THỪA THIÊN, vẫn cái chất trí tuệ siêu vượt cùng với cái điệu cà rỡn của con người có một không hai đã đi vào huyền thoại thi ca, chứng tỏ rằng loạt thơ này ông sáng tác vào thời kì “Sa mạc phát tiết” và ông đã ra phố Huế ngao du thiên hạ, xin được trích bài thơ gồm sáu câu tặng cho THÔN XÓM THỪA THIÊN:

 Lê Huỳnh Lâm

 

Kính tặng: Nhà văn N. N. và cô T. M.

 

Ánh mắt xanh nâu quyện màu trời và núi đá

Sâu như lòng người lạnh lẽo đơn côi

Từng hốc đất nhỏ như mỗi núm tay kể chuyện

Một loài hoa

                        buồn hơn nỗi nhớ

                                                          tạo ảo giác quanh năm

 

Thơ lập thể

 

ĐA GIÁC

 

Những đa giác chuyển động trên con đường giới hạn của thị giác, đa giác bất động trên vòng tròn ảo giác tư duy. Những đa giác ngợi ca nỗi thống khổ trong hành khúc mưa, sự va chạm vỡ từng hạt âm thanh màu trong suốt. Một đa giác gấp mình thành thập giá, lay động những ngã ba đìu hiu trên hành tinh mang hình hài giọt nước, chờ giây phút hoá thân. Những đa giác diễu hành bay trên bầu trời, trí tưởng soi chiếu đa giác bạc tình bằng ánh mưa mang hạt bình minh, những bình minh khuyết tật.

 Lê Huỳnh Lâm

Mưa. Tiếng mưa ru tôi vào giấc ngủ trưa trong thoáng chốc. Rồi điện thoại reo. Người phát hàng đứng ngoài cổng, dưới mưa. Mưa dông và sấm sét. Tôi đọc Thuyền trong một chiều mưa như vậy. Mưa trái mùa. Mùa hạ gắn với nhiều kỷ niệm, hầu hết là ký ức buồn. Tôi nhớ Stefan Zweig, nhà văn người Áo. Nhớ hình ảnh bàn tay được miêu tả trong truyện của ông, nhớ văn phong của ông sắc, gãy gọn, khúc chiết, cái cách ông diễn đạt nội tâm và cách ông tả về hiện thực... khiến người đọc bị cuốn hút vào thế giới đó. Tôi có thói quen mua sách, vì hiện thực đầy giả trá nên tôi chìm vào quá khứ qua sách. Mê sách từ hơn 40 năm nay, cho dù cuốn đó có rồi, đọc rồi... nhưng vẫn mua vì thói quen, vì trân trọng tác giả, có thể vì quên và có khi mua để tặng, tặng người mình thương quý nhất. Mua sách như một niềm hy vọng vào điều thiện, vào cái đẹp tâm hồn ngày càng hiếm hoi trên mặt đất này.

  (Đọc tập thơ Ngày sinh của rắn của tác giả Phạm Công Thiện)

Lê Huỳnh Lâm

Vào những năm đầu thập niên 60, Phạm Công Thiện xuất hiện như một hiện tượng văn nghệ ở Miền Nam Việt Nam, ông được xem như thần đồng của văn chương, sinh ngữ. Khi chỉ mới 16 tuổi đã viết Anh ngữ tinh âm tự điển, 24 tuổi ông viết Ý thức mới trong văn nghệ và triết học, tiếp đến là Hổ thẳm tư tưởng, Im lặng hố thẳm, Ý thức bùng vỡ, Mặt trời không bao giờ có thật, Trời tháng tư, Đi cho hết một đêm hoang vu trên mặt đất,… và loạt sách khảo cứu tư tưởng, triết lý, thi ca, tôn giáo, tùy bút, dịch thuật,… Tập thơ đầu tiên của ông có nhan đề Ngày sinh của rắn, nhan đề như muốn nói đến năm sinh của ông là Tân Tỵ (1941).

 Lê Huỳnh Lâm

Phan Như

Phan Như là bút danh của Phan Văn Chạy, anh là thầy giáo trước năm 1975 ở các trường Trung học tại Thừa Thiên Huế, như: Quốc Học, Nữ sinh Thành Nội, Đồng Khánh,… và sau 1975 anh dạy tại trường Cao đẳng Sư phạm Huế. Phan Văn Chạy viết báo làm thơ với các bút danh: Cung Thiêm, Phan Như – chữ Phan Như do kết hợp giữa hai cái tên Phan Văn Chạy và Nguyễn Thị Như Mai (theo cảm nhận của tôi). Thơ Như xuất bản năm 2020 là tập thứ ba sau Sóng vỗ mạn đời ấn hành năm 1992, Thơ Phan Như ấn hành năm 2015.

 Lỗi hệ thống

ta hồ nghi

đấng sáng tạo

gieo vào đất

những hạt giống

thiểu năng

cây nhân sâm

ngàn năm

ngậm gió

Lê Huỳnh Lâm

Còn nhớ mùa Phật đản cách đây chừng 20 năm, tôi tình cờ gặp được cô Thanh Thủy, một nghiên cứu sinh văn chương ở Pháp về thăm nhà ở Huế, cô nói đang làm về trường phái Đa Đa. Sau một hồi trò chuyện về các trường phái từ thơ đến hội họa, bất chợt cô nhắc đến ông Đặng Tiến. Tôi nói: có biết nhà phê bình Đặng Tiến qua tác phẩm Vũ trụ thơ xuất bản trước năm 1975. Vậy là hôm sau, cô tặng tôi một cuốn Vũ trụ thơ II của tác giả Đặng Tiến, xuất bản năm 2008 ở New York, do Thư Ấn Quán của thi sĩ Trần Hoài Thư ấn hành.

(Đọc tập thơ Độc thoại của một người mất ngủ, tranh bìa họa sĩ Nguyễn Phạm Thúy Hương, do Nhà xuất bản Đà Nẵng ấn hành, tháng 12-2024)

Lê Huỳnh Lâm

Tôi thật tình không biết Phan Đạo làm thơ từ lúc nào, nhưng có lẽ với Đạo thơ như khí huyết lưu hành trong cơ thể, trong tâm tưởng...

Tuổi thứ XXI

 

Người nhân danh văn minh đã hai mốt tuổi

mang tội tổ tông

chưa từng ăn trái cấm

Thánh địa hơn hai ngàn năm

đấu trường đẫm máu

người khai sáng

lạc loài

giữa bùa mê vũ trụ

 

Người nhân danh văn minh đã hai mốt tuổi

vào hoả ngục

nham thạch phun từ đất

những tiếng nổ ác cảm

hàng triệu thi thể tan nát

hàng triệu thi thể co quắp

hàng triệu con người

khuyết tật thể xác

 

Người nhân danh văn minh đã hai mốt tuổi

ảo vọng chinh phục nhân loại

bằng đức tin

bằng nguyên tử

bằng internet

bằng mẫu tự La-tinh

 

Người nhân danh văn minh đã hai mốt tuổi

nói chuyện với họng súng

nói chuyện với bóng đêm

nói chuyện với con mắt vô cảm

giết đồng loại

viên đạn vô hình:

ý niệm

 

Người nhân danh văn minh đã hai mốt tuổi

mang trái tim

tật nguyền bẩm sinh.

Chết

 

Tôi thường nghĩ về cái chết

hành trình cuối cùng

cõi hư linh

tôi thường nghĩ về sự sống

những hấp lực…

sống

“thọ tưởng hành thức diệc phục như thị” (1)

chiều

lang lang phố núi

trời gần mà đất cũng gần

giờ này

mọi người đang xuôi ngược

giờ này

những căn phòng đầy rẫy tử khí

loài người đang tranh giành

chuẩn bị cho cái chết

giờ này mẹ tôi bị nhồi máu cơ tim

căn bệnh tâm lý của thế kỷ

hôm nay

buồn mênh mang dáng núi

dòng sông thăm thẳm

trời ban phát một gam màu ảm đạm

phía đất sâu

vùi chôn triệu triệu thi thể

những thi thể không nguyên vẹn

những thi thể đứng

những thi thể lộn ngược

những thi thể ngồi

những thi thể nằm nghiêng

những thi thể nằm ngửa

những thi thể nằm sấp

những thi thể có quá khứ lẫy lừng

phải chăng cuộc trùng phùng chỉ còn trong vô vọng?           

(1) Trong kinh Phật

Vô vọng

 

đêm

không muốn viết gì

hàng triệu quyển sách

hàng triệu lời huấn thị

những hiền nhân ra đời

thế giới vẫn chưa yên bình

hỡi đấng sáng tạo

hỡi bậc giác ngộ

hỡi kẻ tiên tri

hỡi con người siêu đẳng

hỡi con người toàn diện

hỡi chàng Charles

đem nụ cười hả hê cho nhân loại

để nước mắt chảy vào hồn mình

đã đến lúc đảo ngược các ký hiệu

đã đến giờ quay mặt vào đá

ngắm cõi lòng miên man

đã đến thời điểm

diễn trò

ﮛﮏﺴ

@

ij^c

ДЖℲ†

(?

%

O

A

abc

©ª§¨

å

@

õ

@

"

O

U

N

[

¥

RỨA

THẾ

ĐÓ

Ừ

À

A

Bão Xangsane

 

giờ này cơn bão Xangsane đã qua

tôi ở vùng tối

cả đất trời nhuộm một màu đen

gió lặn

mưa tạnh

nỗi đau hằn nguyên dấu

trên những mặt người khiếp hãi

trên những thân cây xác xơ

trên những ngôi nhà trống rỗng trơ trọi

trên những tường thành đổ nát tan hoang

bây giờ

thời khắc đầu của sự hồi sinh

bản tin buồn đang ẩn mình trong máy vi tính

những con số

những phận người

không phân biệt sang hèn

trời kêu ai nấy dạ

những thi thể chìm sâu giữa biển

những thân xác vùi trong gạch đá

những lát cắt

sóng

gió

chém vào lòng người

máu ứa từ đôi mắt sầu thảm

kẻ giàu

người nghèo

tất cả sẽ trở về với đất

bão Xangsane đi qua miền Trung

cơn ác mộng mãi chập chờn trong ký ức

sẽ còn những cơn bão kinh hoàng ập đến

sự vô cảm

nhầy nhụa.

Huế, 0h45 - 1-10-2006

      Ám tượng

 

bây giờ là canh hai

những chuyến tàu ngang trên đầu giấc ngủ

câu thơ hiện ra

mơ hồ

tựa cuộc đời

tôi chồm dậy

cầm cuốn sách vào toilet

con đỉa trườn mình qua địa cầu

một vệt dài nỗi nhớ

sót lại

bơ vơ

chuyển động giữa con đường

bây giờ là canh ba

những con gà trống ngứa cuống họng

cất tiếng gáy liên hồi

tôi ru tôi

câu kinh xưa cổ

chợt thèm nghe lời ru của mẹ

ai đè lên trái đất

những ám tượng kinh khiếp

cột chặt kiếp người vào thập giá

những con chữ lộn ngược

giờ này nhà hàng xóm thức dậy

tiếng lẻng xẻng của nồi niêu va chạm

tiếng nước chảy ron rỏn

mùi rơm rạ đánh thức hương vị quê nhà

trong ký ức

mùi cà phê kích thích trí não

những ngọn khói

trí tưởng

bay cao

tan biến

giờ này cái loa truyền thanh thức dậy

nhớ anh Phạm Tấn Hầu

gã thi sĩ tập làm công chức

vẫn bài ca xưa cũ

có vài mẫu tự nối ghép

WTO

tôi chìm vào giấc say mơ

quanh mình lơ lửng

vô số nhãn hiệu

bay lượn

ám loài người.

 

Sài Gòn cuộc hạnh ngộ lênh đênh

                            Tặng: E. N.

Những ước vọng đâm thủng trời cao

hệ trục tí hon đa chiều

rượt đuổi thời gian trong vòng quay bé xíu

âm thanh gió nghe buồn chi lạ

những ngã ba, ngã tư, năm, sáu…

chộ ba mặt bảy mày mà như không thấy

vì quẩn quanh trong ngã ba ngặt nghèo

Thiên đàng - Địa ngục - Trần gian.

Kẻ xa hoa - người chật vật

những tầng nhà chót vót

những ổ chuột bấp bênh

em vẫn mãi lênh đênh tháng ngày

đại dương xanh

thành phố long lanh trong màu nước

mười lăm năm phiêu bạt

em cố làm giàu bằng tri thức lương thiện

từ khối vật chất vuông tròn

ô tô và đô la

có thể sẽ thay đổi ngàn đôi mắt

nhưng mắt trời triệu năm vẫn vậy

nhìn em thơ ngây như thời trẻ dại

Sài Gòn buổi chiều chợt mưa bay

dáng cũ nhập nhòe miền bộ nhớ ảo

giữa mù xưa em ngồi bên bến lạnh

đường phố chiều nay ngập nước hóa sông Thơm

những cao ốc chao động đổ nhào

theo sóng tóc thề bê tông cũng mềm duỗi

giữa chật ních - ồn ào - xa lạ

quê hương xưa vội vã quây quần

em vẫn thế giữa muôn trùng hư ảnh

sắp đặt – tình cờ:

cuộc hạnh ngộ lênh đênh.

Sài Gòn mùa mưa, 30-7-2005

 

Chiều mồng Ba Tết

 

chiều mồng Ba Tết

trí tưởng trôi về miền Vỹ Dạ

ghé nhà Thiện

qua thăm Trần Vàng Sao

nhớ từ “lao xao” trong trường ca Chữ Đồng Tử

chiều mồng Ba Tết

bên vỉa hè Trần Hưng Đạo

Trần Vàng Sao điện thoại tâm tình

thế giới lưu linh mầu nhiệm

văng vẳng lời cầu kinh

linh hồn ai phiêu bạt

lang thang trên mọi nẻo đường

chiều mồng Ba Tết

thèm một mảnh giấy trắng

viết vài dòng không do dự

nhìn ngắm con sông

bềnh bồng hàng ngàn chiếc xe máy

vút bay như những viên đạn lạc

đeo bám các oan hồn tật nguyền

vật vờ giữa cõi bơ vơ

chấn thương thể xác

hồn lơ lửng buồn

chiều mồng Ba Tết

trời nắng chang chang như đỏ lửa

nghe trái tim dồn dập

trong tấm thân guộc gầy

đợi chờ phút giây

lành lạnh dọc sống lưng

chiều mồng Ba Tết

loài người đang chết hay đang sống

vết thời gian vây bủa trên khuôn mặt mẹ già

bóng ma đè nặng hai thế kỷ

nỗi đau chua chát

có gã điên vừa đi vừa hát

trên đường trở về

cơn mê hư ảo

chiều mồng Ba Tết

bầy chim ngột ngạt

sợ phố trốn về rừng

nắng rưng rưng

mặt đường rưng rưng

đôi mắt rưng rưng

lẩn thẩn

giữa phố phường.

 

Trích từ tập Thi ca mùa ngái ngủ

Lá trắng

                        Tặng: B.D.

 

Chiếc lá trắng như ánh mắt buồn của người thiếu phụ

khắc vào góc phố mùa thu

những ô vuông khát vọng

ôm cả bầu trời trí tưởng

em dựa vào khoảng trống chỉ có gió

và mùi hương từ cánh rừng già nhiệt đới

(Cảm nhận khi đọc tập thơ “Giấc mơ Trường Sơn” của tác giả Tuệ Sỹ)

Lê Huỳnh Lâm

Bất động trong trần gian này đồng nghĩa với cái chết. Vì cuộc sống vận động, luôn biến chuyển (becoming). Cũng như vũ trụ này phải chuyển động liên tục để tạo ra sự sinh diệt, nhân quả tương tục trong thế gian này vậy. Viết về thơ của Tuệ Sỹ cũng chính là viết về sự chuyển biến tâm thức của một xã hội, một thế hệ hay một nghệ sĩ mà cái khí lực văn chương khai phóng đã tiềm ẩn trong mỗi hồng cầu, mỗi tế bào. Mà viết về sự chuyển động chính là viết về lẽ vô thường ở cuộc đại mộng này. Khởi đầu là hai câu thơ: