Trương Quang Đệ

Thấy tân Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo dùng facebook để gửi một bức thư tâm huyết đến thầy cô giáo, cán bộ ngành giáo dục toàn quốc, không ai không vui mừng, vì có lẽ đây là lần đầu tiên một quan chức cấp cao nhà nước tự bước ra khỏi tháp ngà khép kín lâu đời để hòa mình vào quần chúng. Kẻ thường dân hy vọng hôm nào đó có thể đi uống cà phê với Bộ trưởng và nhân đó đàm đạo về những vấn đề cấp bách của ngành giáo dục. Trong khi chờ đợi một dịp may như vậy với xác suất hết sức nhỏ bé gần bằng không, tôi nêu ra đây vài suy nghĩ sơ bộ. Trong thư của Bộ trưởng có mấy từ ngữ được coi như then chốt, xuất phát từ cách nhìn của Bộ trưởng với sứ mệnh của mình. Đó là “ khát vọng bứt phá”, “đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới”, “xuất phát từ thực tiễn”. Theo tôi hiểu, khát vọng bứt phá mà Bộ trưởng quan tâm hàng đầu có nghiã là tìm ra cách giải quyết trọn vẹn một số vấn đề cơ bản, từ đó những vấn đề khác sẽ được giải quyết nhẹ nhàng tự động. Quả vậy, trong cách giải quyết vấn đề, kẻ hiểu biết không tìm cách giải quyết nhiều thứ cùng một lúc mà lần lượt theo thứ tự ưu tiên. Theo qui luật Pareto thì 20% nguyên nhân đã tạo ra 80% kết quả. Do đó trong một loạt các vấn đề đặt ra cho ngành giáo dục hiện nay, cái bứt phá nằm ở chỗ tìm ra 20% vấn đề ưu tiên giải quyết, các vấn đề khác không còn là khó khăn nữa. Tôi cho rằng Bộ trưởng chỉ cần giải quyết hai vấn đề thuộc loại ưu tiên tuyệt đối. Giải quyết xong hai vấn đề này Bộ trưởng sẽ được đánh giá là người xoay chuyển được tình thế, công lao của ông sẽ được nhân dân chân thành ghi nhận, coi như một mốc lịch sử cho ngành giáo dục. Một là Bộ trưởng kiên quyết cho thực hiện tính trung thực trong giảng dạy, học tập và thi cử. Điều đó có nghĩa là kiên quyết loại bỏ thành tích khiên cưỡng, dỏm, kiểu lớp nào cũng 90% khá giỏi. Bộ sẽ đánh giá các trường về các điểm như chăm lo đời sống giáo viên, tạo điều kiện học tập, vệ sinh, vui chơi giải trí cho học sinh, giữ gìn môi trường giáo dục, thế thôi. Cũng cần kiên quyết loại bỏ những việc vô ích chỉ có mục đích hành hạ con người: đủ thứ thi, đủ thứ chứng chỉ, v.v. Việc thực hiện tính trung thực sẽ chẳng mấy chốc nâng chất lượng giáo dục lên cao, bảo đảm giữ gìn phẩm chất thầy giáo, đạo đức học sinh. Hai là Bộ trưởng tìm cách nào đó để sau một thời gian ngắn, giáo viên các cấp, nhất la các cấp mầm non, tiểu học, sống được bằng đồng lương. Được vậy những vấn đề giáo dục khác sẽ được giải quyết dễ dàng, thuận lợi.

Trương Quang Đệ

Không có bản sắc văn hóa (nguyên tác Pháp ngữ  Il n'y a pas d'identité culturelle. Paris: Éditions de L'Herne, 2016) là tác phẩm của François Jullien, bản dịch tiếng Việt của Trương Quang Đệ (Nxb. Đại học Huế, 2019, Phân Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam tại Huế và Trường Đại học Ngoại ngữ phối hợp xuất bản). Dưới đây là lời của người dịch, nhà giáo Trương Quang Đệ.

Văn Việt

Trương Quang Đệ

Tôi hết sức vui mừng khi đọc được bài “Hoàng Ngọc Biên, quê hương, người về” của anh Huỳnh Như Phương đăng trên trang viet-studies.net của Trần Hữu Dũng ngày 17/5/2019 vừa qua. Bài viết giới thiệu một cách ngắn gọn nhưng đầy đủ về cuộc đời nghệ thuật của người bạn đã ra đi. Dầu khá gần gũi với Hoàng Ngọc Biên trong nhiều năm, tôi vẫn giật mình không hiểu tại sao mình không nhận thức được chính xác tầm cỡ của người nghệ sỹ độc đáo này. Tôi nghĩ bài viết của anh Huỳnh Như Phương có thể gợi ý cho những bạn trẻ trong ngành lý luận phê bình văn học hay các nghiên cứu sinh ngữ văn một số đề tài khá hấp dẫn như sau:

Trương Quang Đệ

Ở Phương Tây, khi trật tự thế giới bất ổn, kẻ mạnh ức hiếp kẻ yếu; khi trong nước bất công xã hội nghiêm trọng vô phương cứu chữa, người ta thường nghĩ rằng đó là do SỰ VẮNG BÓNG CỦA CHÚA. Ở nước ta hiện nay, khi nạn gian lận đểm thi tràn lan, khi nạn chạy chức chạy quyền xẩy ra nhiều mơi, nhiều cấp, khi các tệ nạn cờ bạc, xâm hại tình dục được phát hiện ngay trong giới quan chức cao cấp… ta đành phải nghĩ đến SỰ VẮNG BÓNG CỦA GIỚI TINH HOA. Mọi người thấy ngay việc gian lận điểm thi cũng như việc chạy chức chạy quyền sẽ đưa một thế hệ yếu kém năng lực, yếu kém phẩm chất vào những vị trí then chốt trong thượng tầng kiến trúc xã hội, sẽ làm mục ruỗng thượng tầng và làm cho ngôi nhà trí tuệ của đất nước sụp đổ. Sự nghiệp thiêng liêng của đất nước sẽ không còn đượcgiới tinh hoa đảm trách nữa mà sẽ rơi vào tay một số kẻ vừa bất tài vừa dối trá. Trong lịch sử cũng có xảy ra việc nâng điểm thi. Trường hợp nâng điểm thi có thể công khai như có lần trò QPH thí ssinh tự do thi thành chung ở trường Bưởi những năm đầu thế kỷ 20. Cậu đạt điểm cao hầu hết các môn, trừ môn Hán văn bị 0 điểm. Cậu chỉ biết viết tên họ mình mà thôi, không làm thêm được gì. Ban giám khảo thấy cần chiếu cố trường hợp đặc biệt này nên đề nghị giám khảo môn Hán văn cho cậu ¼ điểm. Thế là cậu không những đỗ mà được xếp vào loại đỗ cao. Cậu QPH sau này cố sức học chữ Hán và trở thành một học giả uyên thâm vừa Nho học vừa Tây học. Có trường hợp phụ huynh chạy xin cho con được nâng ½ điểm để thoát khỏi bị loại, thế thôi. Còn trường hợp như các tỉnh phía Bắc hiện nay nâng 0 điểm thành 9 điểm, nâng 1,5 điểm thành 9,2 điểm là hành vi lưu manh hạ đẳng; những em học sinh được nâng điểm không mặc cản gì mà còn “thơn thớt nói cười” như em thủ khoa dỏm ngành ngữ văn thuộc một Đại học ở Hà Nội vừa qua thì đúng là hiểm họa cho đạo đức, dân trí và đời sống văn hóa nói chung của dân tộc.