“BẤT CÔNG VÀ ĐỘC ÁC” NÀY KHÔNG CỦA RIÊNG AI

Trên trang Fb Huỳnh Duy Lộc 12-2-2023, tôi đọc được đoạn tin sau:

Nhà phê bình Đặng Tiến đã viết trong bài “Hoài niệm Vũ Hoàng Chương”:

“Ngày 6 tháng 9 dương lịch là ngày giỗ Vũ Hoàng Chương, mất tại TP.HCM năm 1976, sau mấy tháng bị chính quyền bắt giam vào khám Chí Hoà. Anh bị trọng bệnh, đưa về nhà một thời gian ngắn thì qua đời vì ho suyễn.

Vũ Hoàng Chương là nhà thơ lớn của đất nước, bắt đầu từ phong trào Thơ Mới, với các tập “Thơ Say” (1940), “Mây” (1943), qua những truân chuyên của dân tộc với “Thơ Lửa” (1948), “Hoa Đăng” (1959), “Lửa Từ Bi” (1963), và những biến chuyển trong thi ca hiện đại.

Vũ Hoàng Chương là một tác giả lớn lao và quan trọng trong lịch sử văn học nước nhà, chiếm một địa vị riêng biệt trong các trào lưu thi ca.

Giữa những trầm luân của đất nước, tác phẩm của anh chưa được tìm hiểu toàn bộ và đánh giá đúng mức, ở miền Bắc cũng như miền Nam, trước năm 1975, và trong nước cũng như ngoài nước những năm gần đây.

Trong nước, từ chính sách Đổi mới (1986) đã có lối nhìn thoáng rộng hơn đối với phong trào Thơ Mới 1932-1945 và Vũ Hoàng Chương, ở một chừng mực giới hạn, cũng được đọc lại một cách công bình hơn…

Nhưng nói chung những thành kiến còn đè nặng trên sự nghiệp văn học của Vũ Hoàng Chương, có thể từ bài viết của Chế Lan Viên (tháng 4.1960) phê phán tập thơ “Hoa Đăng”, bất công và độc ác.

Có thể nói, bài này, ở chừng mực nào đó đã đưa đến thảm kịch Vũ Hoàng Chương năm 1976.

Bài của Xuân Diệu ân cần với Vũ Hoàng Chương, trong mục Tiếng Thơ trên báo Văn Nghệ số 6/1948 không thấy in lại trong sách (NXB Văn Nghệ, 1954).

Thỉnh thoảng lắm mới có người nhắc đến tình cũ nghĩa xưa như Tô Hoài trong “Tự truyện”, hay mới đây trong “Chiều chiều”.

Còn lại là những phê phán gay gắt, kể cả Lê Đình Kỵ, là người tương đối cởi mở với thơ tiền chiến, cũng đánh giá Vũ Hoàng Chương là “bi quan, bế tắc, buông thả, tự hủy, trụy lạc”.

Chỉ ghi nhận những lời mới đây (2.1989) của Hà Minh Đức, đương kim Viện trưởng Viện Văn học, xem Vũ Hoàng Chương là “cây bút có tài năng nhưng nằm trong dòng nước đục ( .. .) chẳng có gì để nói thêm về những câu thơ như một con thuyền bập bềnh trôi trên dòng nước đục “.

Dù sao, thời gian cũng sẽ gạn đục khơi trong.

“Biết ai là đục biết ai trong…”

Sau đây là bài viết “bất công và độc ác” nói trên – dẫn theo Chế Lan Viên Tác phẩm Văn học được giải thưởng Hồ Chí Minh quyển II. Chúng tôi đưa lại vì nghĩ rằng hồi ấy nhiều người chúng ta – tôi muốn nói các nhà văn Việt Nam sống ở miền Bắc những năm chiến tranh – ít nhiều đều đã có lúc nghĩ và viết những điều tương tự như những điều tác giả viết ở đây. Chế Lan Viên không đơn độc trong cơn say sưa phê phán của mình. Chỉ vì ông tài quá và biết nhiều quá nên sự “bất công và độc ác” ở ông càng gây ấn tượng mà thôi. Một số nhà văn hôm nay quay ra viết ngược lại những điều họ đã phê phán hôm qua, nhưng nếu nhìn lại những điều Chế Lan Viên đã viết họ sẽ thấy hình ảnh của chính mình trong quá khứ, nó vẫn còn đeo đẳng mãi trong họ tới tận bây giờ. Nên chi hôm nay đọc lại những điều Chế Lan Viên viết 60 năm trước vẫn là có ích lắm lắm.

Nguồn: FB Vương Trí Nhàn