Phạm Xuân Nguyên

Nhà văn Võ Hồng sinh 5/5/1921 tại làng Ngân Sơn, xã An Thạch, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. Ông từng theo học tú tài ở Hà Nội nhưng phải bỏ dở giữa chừng vì chiến tranh về quê đi dạy học. Ông từng giữ chức vụ Trưởng ty Bình dân Học vụ tỉnh Phú Yên (1949) và hiệu trưởng một số trường trung học tại Phú Yên, Khánh Hòa. Từ 1956 đến khi mất (2013) ông sống tại Nha Trang.

Truyện ngắn đầu tay của ông Mùa gặt đăng trên Tiểu Thuyết Thứ Bảy vào năm 1939 với bút danh Ngân Sơn. Đến năm 1959, ông xuất bản tập truyện ngắn đầu tiên Hoài cố nhân. Kể từ đó đến khi qua đời Võ Hồng đã có 30 cuốn sách được in thuộc nhiều thể loại. Một số tác phẩm nổi tiếng của ông: Hoài cố nhân (tập truyện, 1959), Con suối mùa xuân (tập truyện, 1966), Vẫy tay ngậm ngùi (tập truyện, 1992), Hoa bươm bướm (tiểu thuyết, 1966), Thiên đường ở trên cao (tiểu thuyết, 1978), Trong vùng rêu im lặng (tiểu thuyết, 1988)…

Nhà văn Võ Hồng mất ngày 31/3/2013 tại Nha Trang.

THIÊN ĐƯỜNG Ở TRÊN CAO

Phần 11

Tôi theo chân vị linh mục bước lên lầu hai. Nơi đầu cầu thang, nhìn lên

mặt tường trước mặt là một bức tranh lớn trình bày một cái sọ người. Một hàng chữ chú thích ở dưới: Có thể tối nay bạn chết. Dưới câu chữ Việt là câu chữ Pháp: Cette muit peut -être. Câu này có ý ngh ĩa kín đáo hơn. Đêm nay, có thể: dưới câu chữ Pháp là câu chữ Trung Hoa. Ý nghĩa cũng lộ liễu như câu tiếng Việt với chữ Tử nghĩa là Chết sờ sờ. Cuộc đời bi thảm vậy đó. Các tu sĩ luôn luôn dọn mình để nghĩ về cái Chết.

- Tu viện của chúng tôi còn nhỏ - lời vị linh mục.

- Số linh mục còn ít, còn chưa được gọi là Abbaye¹. Danh xưng vẫn còn là

THIÊN ĐƯỜNG Ở TRÊN CAO

Phần 8

Lúc chín giờ tôi tiễn chân Trinh ra về. Tôi nói:

- Mai mốt có rảnh em ghé lại chơi.

Nàng gật đầu đưa tay bắt tay tôi. Khi chiếc xích lô chở nàng khuất dạng ở đầu phố, tôi lững thững bước vào sân, cúi xuống đóng cổng, thì chợt có tiếng phanh xích lô lách cách. Đêm tối âm u. Từ ngày giá dầu lửa tăng cao, giá điện cũng tăng theo và nhà nước tiết kiệm bằng cách để cho nhiều con đường chịu tối. Đối với những con đường đã rải nhựa, nhà cửa khang trang một chút thì áp dụng chế độ cứ ba đèn thì tắt hai còn để lại một. Màu đen của đêm tối làm dãy phố mang một sắc diện nhẫn nại câm nín. Xích lô đậu ngay trước cổng nhà tôi và một dáng đàn bà bước xuống. Trinh? Nàng đ ã bỏ quên gì trong phòng tôi nên trở lại lấy? Tôi nhìn kỹ: không phải. Người đàn bà này mặc áo dài hoa. Hoa lớn, màu nổi khi ến trong bóng tối lờ mờ có thể phân biệt được. Người đàn bà lại bấm chuông nơi cổng. Tôi bật đèn trước sân.

THIÊN ĐƯỜNG Ở TRÊN CAO (KỲ 3)

Phần 7

Những cây xoan bắt đầu nở hoa. Mùi hương nhẹ lao trong không khí như

nhắc đến những cơn gió nồm thoi thóp thoang thoảng mát. Mùa hè đã len lỏi đến bằng những bước chân nhẹ nhàng. Mới hôm nào giữa giấc ngủ say người ta còn kéo chiếc chăn mỏng quấn vào người lúc nào không hay biết. Đó là chặng ba, bốn giờ sáng, cái mát dịu dàng của đêm làm giấc ngủ thêm say, thêm sâu. Rồi bỗng một ngày nào nắng trở nên ủ dột, không khí nặng nề oi bức như đang sốt ruột đợi một cơn mưa. Nhưng mưa chỉ rơi lác đác vài giọt. Tuy vậy mưa đã rửa sạch dấu vết của cái lạnh mơ hồ cuối xuân, và cái nóng của mùa hạ lần lần lấn chiếm. Và bây giờ thì cái chăn mỏng cũng phải vội vã xếp cất, cái áo len gây cảm giác hãi hùng. Mùa hạ làm mỏi mệt trí não và người ta muốn buông xuôi mọi việc, không muốn suy nghĩ gì hết.

THIÊN ĐƯỜNG Ở TRÊN CAO (KỲ 2)

Phần 4

Tình yêu làm mọi con người lúng túng. Anh Thiết yêu thầm chị Trâm đã

hai năm nay. Chồng chị là thiếu tá Đặng, chết ở mặt trận Quảng Trị. Trên cái đại lộ kinh hoàng đó, xác của Thiếu tá Đặng không biết vùi dập nơi nào. Chị Trâm đã can đảm dấn thân đi tìm xác chồng nhưng đành trở về tay không.

Sau khi chồng chết, chị về nhà cha mẹ mở cửa hàng bán sách. Vì vốn liếng eo hẹp và vì con đường không được thị tứ nên cửa hàng chỉ sơ sài có hai tủ kính đựng sách dựng sát hai bên vách. Những tạp chí thiếu nhi tô màu lòe loẹt và những bản nhạc vẽ vời rực rỡ, được kẹp treo trên hai ba đường dây kẽm giăng ngang. Bán chẳng được bao nhiêu, nhưng nhờ chúng mà người qua đường biết đây là cửa hàng bán sách. Y như cái trống cà rùng khua inh ỏi truớc cửa một rạp hát, thu hút sự chú ý của kẻ bàng quan. Thoạt đầu chị có nhận báo hàng ngày để bán lẻ, nhưng khi giá báo tăng đến 65 đồng một tờ thì cả khu phố không còn ai mua báo để đọc nữa. Tiệm sách nhỏ chỉ còn sống nhờ vào sách tiểu học bán cho học sinh, nhưng rồi đến lượt các giáo viên đi thẳng tới nhà phát hành địa phương mua sỉ sách, nhận huê hồng, rồi đem về bán lại cho học sinh trong lớp mình dạy. Phải kiếm thêm tiền một cách thiếu mã thượng như vậy. Các tiệm sách nhỏ càng trở nên vắng vẻ. Rốt cuộc chỉ còn bán được lai rai bút chì, lọ mực, cái tẩy, cái thước, tờ giấy bọc, tờ khai gia đình, giấy trích lục khai sinh, giấy trích lục khai tử...

THIÊN ĐƯỜNG Ở TRÊN CAO

Phần 1

Tôi vừa mang giày vừa nhìn sang Thiết:

- Đáng lẽ anh Sanh phải ghi chú thêm mấy chữ nơi thiệp mời “Y phục dạ hội” hoặc “Y phục tự do”, như vậy để người đến dự khỏi phải suy nghĩ băn khoăn, cân nhắc.

Thiết ném mẩu thuốc lá xuống sàn nhà, di mũi giày chà nát:

- Khỏi phải băn khoăn. Không ghi chi hết có nghĩa là y phục tự do.

- Nhưng trong thiệp mời có chữ “Dạ hội tất niên” thì không thể đi đến với bộ quần áo mặc đánh tennis.

- Hẳn nhiên. Người tham dự phải diễn kịch sao cho vừa hợp ý của chủ nhân vừa trung thành với quan niệm của mình.

MÁI CHÙA XƯA

Làng tôi có ba ấp, mỗi ấp có một ngôi chùa. Tôi ở ấp Quảng Đức, lên năm tuổi đã biết tên chùa là Châu Lâm, đã thấy ông thầy chùa đầu tiên trong đời, thỉnh thoảng đi về trên con đường xuyên qua xóm. Ba tôi dặn:

- Không được kêu là: "Ông thầy chùa" nghe chưa? Hổn.

Nhưng lại không bày tôi một cách kêu khác. Trong câu chuyện, khi nhắc tới ông thầy... đó thì ba tôi dùng ba chữ "Thầy Châu Lâm". Giọng kính cẩn có pha chút thân tình, Những người trong xóm khi nhắc đến tên thầy đều có chung một giọng như thế.

TRẦM MẶC CÂY RỪNG

Mũi tàu rẽ sóng, bọt trắng dạt ra hai bên sườn tàu, tiếng rì rào, tiếng xào xạc, bọt xáo trộn quay cuồng. Sừng sững bất động ở trước mặt là đường chân trời, là những doi núi nằm yên lặng tạo ranh giới cho cái vịnh thiên nhiên này. Ngày mai tôi sẽ rời xa nó. Tôi tham dự cuộc du ngoạn cuối cùng. Lúc nãy ông Huỳnh, trưởng đoàn bảo tôi:

- Anh được xếp hạng riêng, khỏi ghép ở trong hàng đội, khỏi nghe tiếng còi hiệu lệnh, khỏi điểm số, khỏi báo cáo, khỏi…

Xung quanh tôi, sáu mươi nữ sinh và gần năm mươi nam sinh, có người vừa đỗ Tú tài 2, có người vừa thi Tú tài 1 xong, có người sắp lên đệ Nhị. Họ ngồi rải rác ở mọi nơi nào có thể ngồi được. Họ đứng ở trên sàn tàu, ở mũi, ở lái, tay nắm thanh sắt vòng theo bao lơn. Minh và Trợ đứng tựa vào khẩu đại bác bốn mươi ly chĩa họng ra đàng trước mũi tàu. Áo quần đủ kiểu đủ màu. Châm, Ký, Hạnh, Nhân mặc mini-jupe (1 ) Dần, Sử, Lan, Chế Phượng mặc sơ mi ngắn bằng chỉ đan với những đường ngang màu xanh màu hồng nhạt. Cô Tống Tử Hoàng người Trung Hoa mặc áo lụa ngắn với cổ áo thêu kiểu Mãn Thanh.

Bên đập Đồng Cháy

Đã đến nước cùng rồi, đã đến nước chót rồi, không còn trì hoãn được nữa. Bà con lối xóm đi hết. Vơ vét gạo củi, đùm túm áo quần đi hết. Lùa bò, dắt trâu đi hết. Quẩy lúa gánh đường đi hết. Trên xóm Dương không còn tiếng người nói. Dưới Đồng Dài không có tiếng gà gáy trưa.

Bà Xự ngồi yên trên ngạch cửa, hai dòng nước mắt lặng lẽ chảy trên gò má.

Bỏ nhà cửa mà đi. Bỏ ruộng nương, bỏ vườn tược, bỏ khúc sông và cái bến nhỏ này mà đi. Không, tôi không muốn đi đâu hết. Năm mươi tuổi trên đầu rồi, tôi muốn ngồi yên một chỗ, nằm yên một chỗ mà chết cũng được. Chết là gì? Nhắm hai con mắt lại, nhẹ nhàng buông xuôi hai tay. Khỏi đi cấy, khỏi cần quạt giê lúa.

Bóng dáng lịch sử và làng quê

trong một ít truyện ngắn Võ Hồng

Trần Xuân An

NVTPHCM - “Nhà văn Võ Hồng cùng với ba nhà văn khác tại Miền Nam, thời kì 1954-1975 – Sơn Nam, Vũ Hạnh, Nguyễn Văn Xuân – được người đọc trân trọng, yêu mến vì tính dân tộc thể hiện trong tác phẩm. Dĩ nhiên, ở Võ Hồng, vẫn có những nét khác biệt, khác biệt ngay cả phần hạn chế của ông.”

VÕ HỒNG