Dương Khánh Phương dịch

Lời người dịch: Nhà thơ, học giả Frederick Turner là cha đẻ của chủ nghĩa Cổ điển Tự nhiên (Natural Classicism) trong văn chương và triết học đồng thời là người sáng lập khoa Nhân văn, Ngôn ngữ và Nghệ thuật của trường Đại học Texas tại Dallas City. Đến nay, ông đã cho ra mắt bạn đọc English và giới học thuật 12 tập thơ và trường ca của cá nhân, 1 tiểu thuyết hư cấu, 11 tác phẩm nghiên cứu trong lĩnh vực ngôn ngữ và nghệ thuật đã in thành sách, 2 tác phẩm dịch thơ Hungary, và 1 hợp tuyển thơ cá nhân bằng tiếng Albanian. Ông còn là biên tập viên của 4 tờ tạp chí chuyên về thơ của nước Mỹ. Nhiều công trình nghiên cứu của ông về Đường Thi (Tang Poems) chưa có điều kiện để công bố.

Sinh năm 1943 tại Anh, Frederick Turner hoàn thành chương trình nghiên cứu tương đương PhD tại Đại học Oxford (University of Oxford) năm 1967 và di cư sang Mỹ. Cha mẹ ông đều là những nhà nhân chủng học cống hiến những giá trị văn hóa và giáo dục cho tới khi qua đời. Nhìn thế giới bằng con mắt của một học giả am tường các vấn đề nhân văn, một thi sĩ với trí tưởng tượng kỳ lạ, Frederick Turner tái tạo vũ trụ thi ca của riêng ông với những cảm giác về sự chân thực và lý tính của mọi sự vật bình dị, thông thường của đời sống, đồng thời với những suy tưởng siêu hình của một triết học yêu say đắm và lấy con người làm trung tâm. Ông cũng rất gần gũi với văn hóa Đông phương và các cộng đồng bị coi là “thiểu số”.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc tiếng Việt Những bài thơ ở (quần đảo) Galapagos của Frederick Turner. Khi dịch những bài thơ này, tôi cố gắng trung thành tối đa với cấu trúc cú pháp English trong một mong muốn rằng, những người học tiếng Anh ở Việt Nam sẽ có một vốn liếng sẵn có từ tiếng Việt văn chương hôm nay để không cảm thấy xa lạ với “ngôn ngữ quốc tế” này.

Frederic Turner

Dĩ nhiên, khi để chữ “Tam Khoa” trong tựa đề, tôi muốn nói đến những thứ liên quan tới chương trình giáo dục cổ điển – “ba phương pháp” – văn phạm, lý luận và tu từ. Và tranh luận tôi muốn đưa ra ở đây là chúng ta cần xem xét lại những môn học này như là nền tảng thiết yếu cho thơ (là thứ thơ) mà người ta có thể thực sự đọc được và nhận thấy có giá trị.

Qua vài năm gần đây, ngày càng có nhiều chú ý đến sự thất thoát của thể và luật trong nghệ thuật thơ. Bàn luận về hình thức thơ thì quan trọng, nhưng có lẽ cốt yếu hơn nữa là bàn luận về nội dung, thực chất, và những chủ đề của thơ. Chiếc cầu nối giữa cái này với cái kia theo truyền thống là Tam Khoa – thế nào để tập hợp tư tưởng và cảm xúc vào trong chữ, thế nào để đạt được sinh khí mạch lạc, một sinh lực nói ra điều gì đó quan trọng và lý thú với một tác động thích hợp và đáng nhớ. Văn phạm đặt người nói và người nghe vào cùng một đẳng cấp ngôn ngữ học, tự nó thiết lập ra mã luật, qua đó, thông điệp được gởi đi và nhận lại: những thứ nào được kể ra. Lý luận biểu lộ tính cần thiết của quan hệ giữa tiên đề và bằng chứng viện dẫn trong thông điệp và kết luận rút ra từ đấy: thế nào mà những thứ ấy được biết đến. Tu từ thêm da thêm thịt hay tạo ra thể hình cho lý luận trong điều kiện cảm xúc và đam mê, kêu gọi ký ức kết hợp có chung của chúng ta như là minh họa của thông điệp: thế nào mà các thứ ấy truyền thông với nhau. Tu từ dùng những nguồn đặc ngữ phong phú của ngôn ngữ để vạch ra sắc thái tinh tế của châm biếm, mâu thuẫn, ngờ vực, tiếc nuối, nhạo báng, v.v., thích hợp với đàm luận; và lôi cuốn chúng ta tiếp tục lắng nghe bởi sự khôn ngoan, hồi hộp, và mê hoặc của nó.