(Rút từ facebook của Dương Đình Giao)

Mạng xã hội đang sôi sùng sục vì cái "màn đấu tố". Nhưng có khi người "đặt" cái tên ấy cũng chưa thật hiểu cái sự đấu tố hơn nửa thế kỷ trước nó thế nào.

Hôm tới thăm thầy giáo cũ, tôi được gặp một người bạn của thầy, hai người là bạn từ thời trung học ở Hà Nội cũ (trước 1954). Ông là một nhà khoa học lớn tầm cỡ thế giới đang định cư ở nước ngoài. Nhưng nặng lòng với quê hương đất nước, ông hàng năm vẫn thường về giảng dạy ở một số nơi, trao học bổng cho những sinh viên xuất sắc ngành khoa học của ông.

Được biết tôi đang ở xứ Đoài, ông hỏi thăm nhiều cảnh vật và kể lại những kỷ niệm từ mấy chục năm trước. Những câu chuyện ông kể thật cảm động chứng tỏ đã xa nước hơn nửa thế kỷ nhưng ông vẫn nặng lòng với mảnh đất cha ông. Tôi hỏi ông, sao ông gắn bó với quê hương như thế mà lại ra đi? Như được gợi lại kỷ niệm cũ, ông chậm rãi kể lại với tôi:

- Từ năm 1951, gia đình tôi từ xứ Đoài chuyển về Hà Nội, vừa để tiện chuyện làm ăn của cha mẹ, vừa tiện việc học hành cho anh em tôi. Năm 1954, khi bộ đội chuẩn bị tiếp quản Thủ đô, cả gia đình tôi quyết định đi Nam, vì lúc ấy, cha mẹ tôi có một sản nghiệp khá lớn, không dám ở lại. Ở Hà Nội nhưng chúng tôi đã nghe nhiều câu chuyện về những người giàu có ở vùng nông thôn bị đấu tố. Nhưng tôi nhất định không đi. Những tin tức, câu chuyện về những người kháng chiến ở vùng tự do được nghe trong những năm Hà Nội tạm chiếm khiến tôi muốn ở lại, để góp tuổi trẻ của mình cho công cuộc kiến thiết khi nước nhà đã độc lập. Cha mẹ tôi không ngăn cản vì tôi lúc ấy đã lớn, chuẩn bị bước vào năm học cuối của chương trình trung học. Tôi đã hòa trong dòng người nô nức đón chào bộ đội về tiếp quản Hà Nội, vẫy cờ, tung hoa, tham gia rất nhiều những hoạt động chào đón chế độ mới với tất cả niềm hân hoan của tuổi trẻ, nhiều hôm quên ăn quên ngủ…

(Rút từ facebook của Dương Đình Giao)

Cả ngày hôm nay, cái anh Chu Xuân Phàm, Trưởng ban đối ngoại của Formosa bị ném đá tới tấp, nguyền rủa chắc vuốt mặt không kịp. Chỉ vì hắn dám nói một câu rằng thì là: muốn có nhà máy thép thì phải nhịn cá tôm. (Tôi không có căn cứ để dẫn nguyên văn, vì không thấy đâu dẫn được. Tất cả đều nhảy chồm chồm lên mà không chú ý đến đích thị lời hắn nói cụ thể là như thế nào).
Tôi thì thấy quả là một sự may mắn khi một người Trung Quốc đã giúp dân ta thấy rõ một thực trạng đang rõ như ban ngày. Cứ nghe báo đài các thể loại nói đất nước ta như rồng leo phượng múa, dân ta hạnh phúc ngất ngưởng chả kém gì các nước văn minh, … rồi giáo dục ta phát triển cũng vào loại nhất quả đất, nhân tài nước Việt lững lẫy khắp năm châu bốn biển, … bà con ta thế là cứ như nhập đồng vậy. Cứ tưởng như đều đang ở “đỉnh cao muôn trượng”, cả nước tha hồ xây tượng đài cả nghìn tỷ, làm một cái bánh chưng “chơi chơi” mà cũng tới hai tấn rưỡi; một năm mà “một, hai, ba, dzô!” có tới 3 tỷ đô la tiền rượu bia, … Rồi còn đang định xây lò nguyên tử, đặt đường cao tốc xuyên Việt, … Toàn là “một tấc đến giời” cả.

Dương Đình Giao

Người Việt Nam, hầu như không ai  không biết truyền thuyết Lạc Long Quân và Âu Cơ. Lạc Long Quân lấy con gái vua Đế Lai tên là Âu Cơ, đẻ một lần trăm cái trứng nở ra được 100 người con trai. Lạc Long Quân là dòng dõi Rồng sống dưới nước còn Âu Cơ là dòng dõi Tiên sống trên cạn. Do ăn ở với nhau lâu mà không hợp nên họ chia 50 con theo cha xuống bể Nam Hải, 50 con theo mẹ lên núi. Người con trưởng làm vua nước Văn Lang, xưng là Hùng Vương. Từ truyền thuyết ấy, tiếng Việt mới có từ “đồng bào”.  Theo nghĩa đen, “đồng bào” (同胞) có nghĩa là “cùng một bọc” hay là “cùng một bào thai” và chỉ anh em ruột thịt cùng cha cùng mẹ. Theo quan niệm của người xưa, người trong một nước dù trên rừng hay dưới biển, ngoài Bắc hay trong Nam cũng đều là anh em ruột thịt, cùng đều là máu đỏ da vàng, con Rồng cháu Tiên.

Trong cả cuộc đời mình, tôi đã được chứng kiến cái tình “đồng bào” vô cùng thiêng liêng ấy. Những năm kháng chiến chống Pháp, hưởng ứng lời kêu gọi đi “tản cư là yêu nước”, biết bao những gia đình ở Hà Nội hay các thành phố lớn đã bỏ tất cả nhà cửa, tài sản lên Việt  Bắc, vào Khu 4 thể hiện tấm lòng tin tưởng vào chế độ mới. Trong cảnh “xảy nhà ra thất nghiệp”, chúng tôi đã được những người dân địa phương mặc dù cũng trong cảnh nghèo nàn thiếu thốn đủ đường, đã cưu mang, đùm bọc. Những căn nhà tranh vách nứa có ba gian (khoảng chừng 20 m2), thì một gian được chủ nhà nhường cho người tản cư. Đâu chỉ cần chỗ ở, người tản cư còn cần chuyện nấu nướng, củi lửa, còn những khi “trái gió trở trời” và biết bao nhu cầu khác của đời sống đều được những “người dưng nước lã” bao bọc, chở che.