Nghe tiếng quê hương từ nơi xa thẳm
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Nếu giới thiệu với một ai đó về Bùi Vĩnh Phúc, trước tên của ông, thế nào cũng phải có những danh xưng “nhà nghiên cứu - phê bình”, “nhà văn”, “nhà thơ”, “nhà giáo”, “dịch giả”. Đó là điều hiển nhiên, vì nó chính danh. Nhưng riêng tôi, khi đọc xong bản thảo cuốn sách Chữ nghĩa & không gian văn chương của Bùi Vĩnh Phúc, dù đọc với tư cách là một đồng nghiệp - hậu bối, và với con mắt nghề nghiệp, tôi chỉ muốn gọi ông bằng định ngữ “một người yêu nước mình” như tên một bài thơ của Trần Vàng Sao.
Nghiên cứu liên ngành văn học và y học: Thành tựu bước đầu của khoa Ngữ Văn, trường Đại học Sư phạm Huế
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Năm 1967, chương trình giảng dạy về Nhân văn y học (Medical Humanities) đầu tiên trên thế giới được thực hiện tại Pennsylvania State University (Penn State). Năm 2000, GS. Rita Charon (bác sĩ và là tiến sĩ văn học Anh) xuất bản các công trình nghiên cứu về Y học tự sự (Narrative Medicine) tại Đại học Columbia (Mỹ). Bà chính thức hóa việc giảng dạy cách đọc văn chương cho sinh viên y khoa như một công cụ lâm sàng, khuyến khích bác sĩ lắng nghe câu chuyện của bệnh nhân như một tác phẩm văn học để hiểu bối cảnh bệnh lý sâu sắc hơn; thấu cảm (Empathy) với bệnh nhân, nhìn bệnh nhân không phải bằng các con số và chỉ dấu y khoa, mà còn nhìn thấy một cuộc đời, một gia đình và những nỗi sợ thầm kín của họ. Y học tự sự sẽ khiến các bác sĩ tương lai có năng lực tường thuật, có khả năng nhận biết, tiếp thu, chuyển hóa, diễn giải và xúc động bởi những câu chuyện về bệnh tật.
Quán Kỳ Nam – Hạnh phúc nhỏ cũng làm ta muốn khóc
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Quán Kỳ Nam là phim điện ảnh mới ra rạp hôm 28/11/2025.
Xem xong, lòng man mác cảm xúc về cái đẹp bình thường của cuộc sống, của tình yêu, tình người, tôi viết mấy dòng này tỏ bày lòng trân trọng và biết ơn ê-kíp làm phim đã cho mình được thưởng thức một tác phẩm điện ảnh đúng nghĩa.
“Thiếu chút nữa, ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ”
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Tiểu thuyết Hồ Dương của nữ tác giả Trường An xuất bản từ năm 2017.
Tám năm qua, ta đã làm gì, mà lại bỏ qua nó? Bây giờ, đọc rồi nhưng vẫn cứ thấy tiếc. Tiếc, vì mình đã lãng quên một tuyệt tác tiểu thuyết lịch sử trong tám năm. Và, nói như nhân vật Huấn Cao trong Chữ người tử tù: “Thiếu chút nữa, ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ”.
Sách giáo khoa và cuộc cách mạng khứ hồi
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Nguyễn Thị Tịnh Thy: Tiểu thuyết THUYỀN của Nguyễn Đức Tùng
TS Nguyễn Thị Tịnh Thy phát biểu về tiểu thuyết Thuyền của Nguyễn Đức Tùng trong buổi ra mắt sách ở Huế ngày 18. 6. 2025 tại DMZ Bar 60 Lê Lợi, Huế.
Và rồi tất cả sẽ nguôi ngoai (Đọc tiểu thuyết về Thuyền nhân lần đầu tiên xuất bản ở Việt Nam)
Nguyễn Thị Tịnh Thy
1. “Kể lại sự thật không phải là một chọn lựa dễ dàng”. Tác giả Nguyễn Đức Tùng đã viết như thế trong tiểu thuyết Thuyền (Nxb. Phụ nữ Việt Nam, 2025). Không dễ dàng, bởi vì, sự thật mà ông kể lại thuộc về những điều “Sống mà nhớ lấy”[1].
Thuyền viết về một đề tài đau đớn của đất nước, của lịch sử và nhiều người dân Việt Nam trong thập niên 1980 – 1990. Đó là vượt biên.
“Người lính già đầu bạc / Kể mãi chuyện Nguyên Phong”
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Đó là người lính già Nguyên Ngọc trong cuốn sách Dọc đường 2 (Nxb. Hội Nhà văn, 2025). Người lính già sống gần một thế kỷ, đi qua ba cuộc chiến tranh: chống Pháp, chống Mỹ, chống quân Pol Pot và một thời “hoà bình khó nhọc”. Ông nói rằng, sống đã rồi mới viết, và ông sống nhiều hơn viết. “Sống” với ông, là sự dấn thân, là đến những nơi xa xôi nhất như Đồng Văn - Mèo Vạc, Tây Nguyên; khó khăn, gian khổ, ác liệt nhất như chiến trường Quảng Đà; chuyển mình cam go và sục sôi nhất để đổi mới cả về xã hội và văn chương như thủ đô Hà Nội. Vì vậy, tất cả những gì ông viết đều ngồn ngộn hiện thực, thấm đẫm suy tư và chiêm nghiệm.
Mấy dặm sơn khê
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Sơn Khê là bút danh mà Phan Thúy Hà sử dụng trong cuốn sách vừa xuất bản tháng 5/2025: NHỮNG NGÀY THÁNG NĂM. Nhìn tên tác giả ở trang bìa, đọc nội dung của 260 trang sách, tôi liên tưởng đến bài hát “Mấy dặm sơn khê” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông. Vẫn biết Sơn Khê đơn giản là miền núi non, nhưng Sơn Khê với “Những ngày tháng năm” còn là một hành trình vạn dặm. Hành trình ấy lắm nhọc nhằn và trắc trở khiến tác giả Phan Thuý Hà vốn không ưa sự màu mè, cầu kỳ, nay lại phải thay tên đổi họ khi in cuốn sách này.
Trích ý kiến đánh giá về chùm bài nghiên cứu - phê bình của Bùi Vĩnh Phúc trên Văn Việt năm 2024
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Những bài phê bình văn học của GS Bùi Vĩnh Phúc luôn khiến tôi nghĩ đến thành ngữ “Hoạ long điểm tinh”.
GS Bùi Vĩnh Phúc là người có thủ pháp phê bình “điểm tinh”.
Biết ơn dịch giả Trần Đình Hiến
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Trần Đình Hiến là dịch giả tài hoa bậc nhất của văn học Việt Nam đương đại. Chỉ riêng nhan đề “Báu vật của đời” từ nguyên tác "Phong nhũ phì đồn" cũng đủ thấy cái tinh tế, ý nhị, sâu sắc, uyên bác của ông trong lựa chọn từ ngữ. Các bản dịch khác cũng vậy – "Đàn hương hình" (Mạc Ngôn), “Tô tem sói” (Khương Nhung), “Cây không gió” (Lý Nhuệ) cũng đều là những tuyệt tác dịch thuật.
Là người nghiên cứu về văn học Trung Quốc, tôi biết ơn ông đã cho tôi có những bản dịch rất hay để thực hiện các công trình khoa học của mình.
Tôi biết ơn ông đã không hề ngần ngại, chỉ cần qua lời giới thiệu của thầy Phạm Xuân Nguyên là đã nhiệt tình chào đón tôi, gói ghém cho tôi tất cả những cuốn sách quý cần mượn, đưa ra tận đầu ngõ.
Biết ơn ông đã đến dự buổi bảo vệ luận án của tôi, ngồi bên cạnh các vị thầy và những người thân yêu của tôi từ phút đầu đến phút cuối.
Biết ơn ông đã trò chuyện hàng giờ mỗi khi tôi ra Hà Nội, đến thăm ông. Không học hàm học vị, nhưng với tôi, ông là bậc Đại Sư về văn hoá, lịch sử, văn học Trung Quốc. Trò chuyện với ông, tôi học được rất nhiều điều từ một người “hiểu Trung Quốc” và tâm huyết với văn hoá Việt Nam.
Bác ơi, cháu mãi nhớ bác!
Với dịch giả Trần Đình Hiển trong buổi bảo vệ luận án
“Như nhốt bão trong lòng tay nhỏ”
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Hồ nước mùa xuân, Nguyễn Thị Minh Ngọc, Nxb. Phụ nữ, 2025.
Chàng chó
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Chàng chó (Chú rể là chó) của nữ nhà văn Nhật Yoko Tawada là câu chuyện kỳ lạ, phi lý; vừa lãng mạn, vừa thô tục; vừa hiện thực, vừa kỳ ảo; vừa quen thuộc, vừa lạ lẫm; vừa đáng tin, vừa rất đáng ngờ…
Chàng chó bắt nguồn từ type truyện dân gian: người lấy vật (công chúa lấy chó) và kể câu chuyện ly kỳ của một thứ văn chương siêu hiện đại: cô giáo của lớp học thêm lấy một chàng trai có tính cách và hành động giống như một con chó.
Chàng chó vốn là một công chức. Tính tình lập dị, anh không hoà hợp được với đồng nghiệp. Anh có vợ, nhưng rồi không mặn mà thắm thiết, anh bỗng dưng bỏ đi, biến mất. Khi đến sống ở nhà cô giáo, chàng chó lại cùng lúc có mối quan hệ đồng tính với một người đàn ông khác và cuối cùng, hai người rủ nhau bỏ trốn. Cô giáo cũng đóng cửa lớp, ra đi. Chỉ còn những người dân bình thường, trở lại cuộc sống bình thường khi không còn gì ly kỳ để họ tạo tin đồn và tin vào các tin đồn nữa…
Năm 1993, nghĩa là cách đây hơn 30 năm, Chàng chó đã mang lại cho nữ nhà văn Yoko Tawada giải thưởng Akutagawa danh giá của văn chương Nhật Bản. Từ đó đến nay, Yoko sở hữu hàng chục giải thưởng trong và ngoài nước.
Chàng chó được xem là tác phẩm xuất sắc nhất của Yoko Tawada, nhưng cũng là tác phẩm hiện thực huyền ảo khó giải mã. Tình yêu kỳ lạ, tính dục kỳ quặc, loạn luân, đột ngột biến mất… Yoko Tawada “làm khuấy động tâm trí như những bài hát còn nhớ một nửa hay những chiếc hộp đựng kho báu mà chìa khóa vẫn còn khóa bên trong”.
Quả thật Chàng chó thách thức những đầu óc duy lý thông thường, mong rằng bạn đọc có thể mở khoá chiếc hộp đựng kho báu này của Yoko Tawada – người được thời báo New York xem là “học trò vĩ đại của Kafka”.
*****
Yoko Tawada, Chàng chó, Nguyễn Ái Tiên dịch, Nxb. Phụ nữ Việt Nam, 2024.
Lịch sử vợ – cuốn sách gây kinh ngạc
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Tại hôn lễ của mình vào năm 1687, Sarah Harrison Blair ở bang Virginia (Mỹ) được hỏi như thường lệ: “Cô có hứa vâng lời chồng không?”. Sarah trả lời: “Không vâng lời”. Người mục sư lặp lại câu hỏi thêm hai lần nữa, nhưng cô vẫn tiếp tục lặp lại “Không vâng lời”.
Cuốc kêu, đêm năm canh ngày sáu khắc…
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Đọc xong tập tản văn Hơi thở trong bàn tay của Thái Hạo (Nxb. Đà Nẵng, 2024), cơ hồ như chẳng còn gì để viết thêm. Bởi vì, tác giả đã làm luôn cái việc mà những người khác ít làm, là tự viết lời tựa và lời bạt cho tác phẩm của mình. Tựa và bạt của Thái Hạo, cũng gọn ghẽ như những tản văn của anh – hay, sâu, và chắc – khiến cho mọi bình luận, “can dự” của người đọc dường như trở nên thừa thãi.
Lẽ ra, tác giả Thái Hạo nên giữ nguyên tên cho tập tản văn Hơi thở trong bàn tay là Tiếng cuốc, như dự định ban đầu. Tiếng cuốc, vừa hợp với chủ đề cuốn sách, vừa đồng bộ với nhan đề từng bài trong toàn tập: tất cả đều hai chữ, tối giản, dễ hiểu. Tiếng cuốc cũng là âm thanh ám ảnh nhất trong 46 tản văn thiếu âm thanh, giàu hình ảnh, hoài niệm và nỗi chênh chao của lòng người trước những mất mát, tàn phai. Và, không hẹn mà gặp, tôi thấy tâm đắc với hoạ sĩ Lê Minh Phong, khi anh cho rằng, văn của Thái Hạo “như tiếng cuốc trong đêm xô ta vào cõi vắng”. Đúng vậy, văn Hạo là tiếng cuốc, Hạo là con chim cuốc buồn của nước Việt – con chim cuốc của nước Việt buồn – đa đoan, lầm lụi, bền bỉ cất lên tiếng kêu thương nước thương nhà.
Chim cuốc trong văn của Thái Hạo phải từ bỏ bản năng loài để tồn tại. Cuốc không dám kêu, chúng phải nín lặng để tránh sự săn đuổi của con người – sự nín lặng ấy “còn thảm khốc hơn cái chết”. Một lần, dường như phẫn uất và đau đớn không thể kìm nén, tiếng cuốc tức tưởi oà lên, rồi thút thít, nhỏ dần và im bặt.
“Kẻ sĩ thời loạn” hay thời loạn vắng kẻ sĩ?
Nguyễn Thị Tịnh Thy
"Bằng quận công Nguyễn Hữu Chỉnh" vốn bị coi là nhân vật xấu xa bậc nhất trong lịch sử Việt Nam thời trung đại. Mấy trăm năm qua, vết nhơ gian tà, phản trắc của ông vẫn chưa được gột rửa. Bằng cảm hứng phản tư lịch sử, Vũ Ngọc Tiến đã chiêu tuyết cho Nguyễn Hữu Chỉnh, như các nhà văn Trung Quốc từng chiêu tuyết cho Tào Tháo, Võ Tắc Thiên, Ngô Tam Quế…
“Một gia tộc sẽ chấm hết, khi họ bắt đầu bán đất”
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Bộ ba tiểu thuyết từng đoạt giải Pulitzer 1932: Đất lành, Đời con và Ly tán của nữ nhà văn Pearl S. Buck (Nobel văn chương 1938) vừa trở lại với bạn đọc Việt Nam với bản dịch mới của Nguyễn Văn Hà, Nguyễn Tuấn Bình và Nguyễn Quang Huy (Nxb. Phụ nữ Việt Nam, 2024).
Huy Đức, anh chết cũng được rồi!
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Văn là người. Người xưa đã nói thế, không sai! Những gì ta viết, kể cả cái comment ngăn ngắn, cũng chính là con người của ta.
“Rồi có ngày ta sẽ yêu Ocean Vuong”
Nguyễn Thị Tịnh Thy
“Rồi có ngày ta sẽ yêu Ocean Vuong” (Someday I’ll love Ocean Vuong). Đó là nhan đề một bài thơ của Ocean Vuong, trong tập Trời đêm những vết thương xuyên thấu[1]. Từ những sóng gió của tiểu thuyết Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian[2] trong những ngày qua, có thể thấy nhan đề này như vận vào số mệnh của nhà thơ.
In bóng mình trong Huế
Nguyễn Thị Tịnh Thy
Dù đã đọc bao nhiêu tản văn viết về Huế, dù chắc chắn rằng chuyện Huế chẳng còn chi mới mẻ, vẫn là thành quách rêu phong, người xưa cảnh cũ, hoài cổ thương kim…, bạn đọc cũng sẽ cảm thấy bị cuốn hút khi đọc tập tản văn Một thời Mạ Huế của Nguyễn Khoa Diệu Hà (Nxb. Lao động, 2024).