Giáo sư Stuart Russel trò chuyện với SPIEGEL, DER SPIEGEL số 24/2026 trang 78-81 (báo giấy, không có link).

Tôn Thất Thông biên dịch

Một trong những người đặt nền móng cho trí tuệ nhân tạo cảnh báo về những hậu quả mang tính sống còn: Nhà khoa học người Anh Stuart Russell lo ngại rằng máy tính sẽ xóa sổ loài người, giống như cách mà chính nhân loại đã diệt chủng các loài động vật kém thông minh hơn.

 Silke Fokken, Johann Grolle, Claus Hecking, Der Spiegel số 17/2026

Tôn Thất Thông biên dịch

Giới thiệu: Đã có nhiều công trình nghiên cứu về việc áp dụng một cách hiệu quả A.I trong giáo dục trung học. Kết luận khá phổ biến: “Tư duy phản biện và kỹ năng tự điều chỉnh” là những yếu tố then chốt. Những khảo sát sau đây đặc biệt có ích cho nền giáo dục Việt Nam, nơi mà tư duy phản biện ở thanh thiếu niên còn tương đối thấp.

 Simon Book, René Pfister, Marcel Rosenbach – DER SPIEGEL, Số: 10/2026.

Tôn Thất Thông dịch

Trên nhiều khía cạnh, sự trỗi dậy của A.I. còn đáng đe dọa hơn việc phát minh ra bom nguyên tử. Nó khiến việc giết chóc trong chiến tranh nhanh hơn và việc chế tạo vũ khí hủy diệt hàng loạt dễ dàng hơn. Sự thành công của Ukraine trong công nghệ Drone chỉ là thí dụ đầu tiên. Con người tạo ra một công nghệ mới mà không ai chế ngự được. Chuyên gia cảnh báo về vũ khí có trí tuệ nhân tạo hỗ trợ, và đòi hỏi những quy trình kiểm soát chặt chẽ. Liệu nhân loại có thành công trong việc thiết lập một bộ quy tắc ứng xử hiệu quả?

 Tôn Thất Thông & Hoàng Lan Anh

SAO ANH KHÔNG VỀ THĂM THÔN VỸ…

Ở đây sương khói mờ nhân ảnh,
Ai biết tình ai có đậm đà?

(Hàn Mặc Tử)

Chúng tôi rời Đà Nẵng để lên tàu ra Huế vào một buổi trưa dịu mát, “trời không nắng trời không mưa, chỉ hiu hiu gió cho vừa nhớ thương”. Tâm hồn tôi lúc ấy cũng dịu dàng trong cảm giác trông chờ được trở về thăm chốn cũ và gặp lại gia đình người em gái. Chúng tôi không chọn cách đi bằng đường đèo như trước đây, để có thể “vén mây giữa trời” và cảm nhận nét huyền ảo của Hải Vân, một bên là vực sâu biển rộng và bên kia là mây trời vắt ngang sườn núi, hoặc như một thi sĩ nào đó nói về ngọn núi Hải Vân: “chóp vướng mây trời, chân dầm nước biển”. Lần này, chúng tôi không chọn đường đèo Hải Vân, mà mua vé tàu di sản để có một trải nghiệm mới. Đã nghe nhiều, đọc nhiều trước khi về Việt Nam, chúng tôi cũng muốn xem ý nghĩa nào trong hai từ “di sản” trên chuyến tàu này. Và quả thực, chúng tôi không thất vọng.

 Tôn Thất Thông

Hội An phố chợ đông người…
Tôi leo lên máy bay, trực chỉ Đà Nẵng, bắt đầu chuyến đi tìm về tuổi thơ ở miền Trung. Ngồi trên máy bay, tôi nhâm nhi mấy câu hát của Phạm Duy:

Về miền Trung! Miền thùy dương bóng dừa ngàn thông
Thuyền ngược suôi suốt một dòng sông… dài
Ôi quê hương xứ dân gầy
Ôi bông lúa, con sông xưa, thành phố cũ

 Thay lời khai bút đầu năm

Tôn Thất Thông

Sau nhiền năm gián đoạn hậu Covid, vợ chồng chúng tôi quyết định về thăm gia đình, bà con, bạn bè, nhân tiện quan sát một chút về sự phát triển xã hội Việt Nam như thế nào. Trên báo chí tôi thường gặp những tin tức về kinh tế, về GDP, về thu nhập đầu người, về những tòa cao ốc, những đô thị mới, những đường cao tốc. Nhưng tôi muốn xem đằng sau vỏ bọc ấy, con người sống và nghĩ như thế nào. Mảnh đất hình chữ S này là nơi tôi đã sống những tháng ngày ấu thơ êm đềm, rồi đến khoảng thời gian mà tuổi thanh niên của tôi đã trải qua nhiều sóng gió cuộc đời, và đó cũng là những ngày tháng dữ dội của tuổi trẻ. Cho dù đã chứng kiến nhiều biến đổi bể dâu, nhưng tôi vẫn lạc quan định hướng tương lai cho mình với những hoài bão đẹp đẽ đầy hào quang, cứ nghĩ rằng, bàn tay mình sẽ có cơ hội góp phần tham gia vào việc xây dựng một xã hội tốt đẹp, mang lại chút ít hạnh phúc cho mọi người, và trước hết là chút ít ấm no cho người thân trong gia đình.

 Làn sóng công nghệ sắp tới sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng toàn cầu.

Rachel Adams, Foreign Policy, ngày 17 tháng 12 năm 2024

Tôn Thất Thông dịch

DĐKP giới thiệu: Lịch sử dường như đang lặp lại. Cách đây hơn hai thế kỷ, cuộc cách mạng công nghiệp đã tạo nên tăng trưởng kinh tế, còn bây giờ, trí tuệ nhân tạo (viết tắt: AI) đã thay đổi cục diện kỹ thuật số. Cả hai đều có một xung lực giống nhau: tăng năng suất lao động. Nhìn lại quá khứ, một trong những hậu quả của cách mạng công nghiệp là sự bất bình đẳng xã hội và bất bình đẳng giữa các quốc gia. AI có sinh ra hậu quả tương tự như thế hay không?

Tôn Thất Thông biên soạn

Hoàng Lan Anh hiệu đính

(Trình bày tại Hội thảo kỷ niệm 300 năm Immanuel Kant và thời đại Khai sáng: con người, ảnh hưởng và di sản do Đại học Văn Lang tổ chức ngày 19.7.2024, Thành phố Hồ Chí Minh)

Liên lạc: Thattton@yahoo.com & Lan.Lyra@yahoo.de

Điện thoại: +49-176-430 55290

Media: www.youtube.com/@Hoanglanvanhoc/videos diendankhaiphong.org

Tác giả: Alexander Demling phỏng vấn Amitai Etzioni và Oren Etzioni – Der Spiegel số 28/2023
Người dịch: Tôn Thất Thông

DĐKP: Xin giới thiệu cùng độc giả một cuộc tranh luận về trí tuệ nhân tạo giữa người cha là Amitai Etzioni, nhà xã hội học tiếng tăm người Mỹ và người con trai là Oren Etzioni, nhà nghiên cứu tiên phong về trí tuệ nhân tạo. Cuộc tranh luận ôn hòa này làm chúng ta nhớ lại cuộc cách mạng khoa học vũ bão cách đây bốn thế kỷ. Nó tạo ra nhiều phồn vinh và vô vàn tiến bộ, đồng thời cũng để lại nhiều vấn nạn chưa có lời giải cho con người và thiên nhiên. Liệu kinh nghiệm đó có giúp chúng ta giảm bớt hệ lụy của trí tuệ nhân tạo cho nhiều thế hệ về sau?

Tác giả: Minh-Khai Phan-Thị
Tựa sách: Zu Hause sein (tạm dịch: Ở nhà)
Xuất bản: 2007, Diana Verlag (www.diana-verlag.de)
ISBN: 978-3-453-29025-9
Sách dày 270 trang, bìa cứng
Người điểm sách: Tôn Thất Thông

Bài phỏng vấn sau được thực hiện từ năm 2019, đến nay đã có một số thông tin cần cập nhật. Chẳng hạn, tác phẩm Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian đã được dịch ra tiếng Việt vào cuối năm 2021, đáp ứng lại trăn trở của Ocean Vương bấy giờ đang mong chờ bản dịch tiếng Việt sớm được ra mắt; hay trong bài phỏng vấn Vương cho biết người mẹ của mình đang ốm, nhưng đáng buồn thay bà đã qua đời vào cuối năm 2020.
Trao đổi của Ocean Vương về cuốn tiểu thuyết duy nhất của mình đem đến một số thông tin hữu ích cho người đọc từ góc độ sáng tác, cùng những câu chuyện tiểu sử ngoại biên, vì vậy chúng tôi đã xin admin của trang Diễn Đàn Khai Phóng được đăng lại tại trang nhà. Xin cảm ơn Diễn Đàn Khai Phóng!

Văn Việt

Tác giả: Wilhelm Schmid
Người phỏng vấn: Kurt-Martin Mayer, tuần báo FOCUS
Người dịch: Tôn Thất Thông

Người dịch giới thiệu: Chiến tranh Ukraine đã kéo cả thế giới vào một cuộc khủng hoảng hiếm có. Nạn lạm phát lên cao trong hầu hết các nước. Giới trung lưu thì lo lắng cho túi tiền eo hẹp của mình, nhiều người còn giận dữ phàn nàn. Trong lúc đó, GS Wilhelm Schmid, triết gia về nghệ thuật sống, thì tỉnh táo hơn và xem đây là cơ hội để mọi người thay đổi lối sống, vừa đối phó hiệu quả với giá cả ngày càng tăng, vừa góp phần gián tiếp giải quyết tệ nạn tàn phá môi trường. Nghe thì có vẻ hoang đường, nhưng xin mời quý vị thưởng lãm bài phỏng vấn. Và nếu quý vị có thể làm được vài chuyện mà bài này nêu ra, như tiết chế nhu cầu tiêu thụ, cắt giảm chi tiêu, hạn chế du lịch đường xa, bớt sử dụng ô tô hàng ngày, v.v. thì quý vị đã góp phần đáng kể để ngăn chặn việc khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách vô tội vạ, bảo vệ môi trường cho các thế hệ sau.

***

Monika Bolliger, Christian Esch, Ullrich Fichtner, Katja Lutska, Alexander Sarovic, Christoph Scheuermann, tuần báo Der Spiegel số 12, ngày 19.3.2022

Tôn Thất Thông dịch

Những ngày này, mọi chuyện vẫn hoạt động như thể không có một Zelensky, nhưng thực ra là nhiều hơn thế. Người ta thấy Tổng thống Ukraine trong Nghị viện Châu Âu, rồi ông phát biểu tại các cuộc biểu tình hòa bình trên màn hình lớn để cổ vũ đám đông tại Prague hoặc Frankfurt, và như tuần này, nói chuyện với các nghị viên quốc hội ở Ottawa, Washington và Berlin.

Ocean Vương

Phỏng vấn: Khuê Phạm (ZEIT ONLINE Team)

Người dịch: Tôn Thất Thông

ND: Xin giới thiệu với độc giả một cuộc phỏng vấn lý thú. Trước hết, người được phỏng vấn là Ocean Vương, một người Mỹ gốc Việt thế hệ hai, vừa xuất bản cuốn sách trong năm nay, trở thành một bestseller của New York Times và nhanh chóng được dịch ra 24 thứ tiếng. Thứ hai, người phỏng vấn là nhóm ký giả của ZEIT ONLINE ở Hamburg, được hướng dẫn bởi Khuê Phạm, một người Đức gốc Việt thế hệ hai. Thứ ba, nội dung phỏng vấn xoay quanh chủ đề nhập cư, và dường như có một sự đồng cảm sâu sắc giữa người phỏng vấn và người trả lời. Điều đáng mừng là cộng đồng trí thức Việt Nam hải ngoại không chỉ có chuyên gia trong các ngành nghề truyền thống, mà đã có những who-is-who trong văn học và truyền thông đại chúng.