Diệp Duy Liêm

Lê Thời Tân dịch từ nguyên tác tiếng Trung

2. “Lập trường văn hoá phản văn hoá” của phương Tây hiện đại

Tính linh hoạt biểu hiện mà trường tư duy Đạo gia đã mở ra có thể cung cấp cho những người ứng dụng trong hệ thống ngôn ngữ Ấn-Âu (chẳng hạn tiếng Anh) một phương thức biểu đạt và cảm tri ra sao? Một thứ ngôn ngữ luôn phải xác định từ tính, vị trí và phương hướng sự vật cụ thể thuộc vào hệ ngôn ngữ phân tích tính có thể đạt tới cái cảnh giới mà mĩ học Đạo gia và thơ Trung Hoa đã hoàn thành nhờ vào việc thoát lên được những hạn chế ngữ pháp kể trên? Tiến lên một bước, chúng ta có thể hỏi: Khu vực tư duy nhận thức luận phát triển từ Platông và Arixtốt đến nay cùng với cái trình tự nhấn mạnh “tự mình tìm kiếm tri thức về thế giới bên ngoài cái tôi” và phương pháp dùng hình thức cấu trúc của các trật tự nhân tạo, các mệnh đề khái niệm đi phân loại cái chỉnh thể tồn tại hiện tượng - tất cả những thứ đó trên phương diện lí tưởng chung của chúng mà xét có thể có được khả năng ngoái đầu lại chấp nhận một công cụ tương thông với các trình tự của lối nhận thức diễn dịch? Đáp án là không thể, trừ phi phương Tây có một sự điều chỉnh lớn trên phương diện cảm tri và trình tự biểu đạt.

Diệp Duy Liêm

Lê Thời Tân dịch từ nguyên tác tiếng Trung

Chúng ta có thể nói, Hán ngữ với tư cách là một công cụ truyền ý, về mặt ngữ pháp không phải là hoàn toàn không có câu thúc. Chỉ vì nhà thơ Trung Hoa trong những tính toán nhằm mục đích thực hiện một sự tồn chân khi quan cảm và mô tả vật tượng đã tránh đi vào những câu thúc về mặt ngữ pháp. Trong toan tính tồn chân vật tượng nói trên, không nghi ngờ gì nữa, điểm nổi bật nhất là nâng cao tính thị giác cho ý tượng, bảo tồn cái ý vị có được từ sức căng do đối lập trong không gian hình thành nên giữa các vật tượng. Dựa vào chính bản thân quá trình hiển hiện của sự vật để thực hiện một sự trình diễn sự vật sôi động lung linh thấu thị như dưới ánh đèn quay phim vậy. Chữ Hán, với tư cách là kí hiệu của ý nghĩa có chỗ thành công nhất là có thể tóm được cái sức sống của hoạt động kinh nghiệm trong từng khoảnh khắc. Ví dụ câu thơ Vương Duy làm hiện lại đường nét thị giác:

Diệp Duy Liêm

Lê Thời Tân dịch từ nguyên tác tiếng Trung

Lời người dịch:

Đầu đề bài dịch này do chúng tôi ghép hai mục 1. Đạo gia mĩ học, Trung Quốc thi và 2. Tây phương hiện đại đích “phản văn hóa đích văn hóa lập trường” trong chương I cuốn Mĩ học đạo gia và văn hoá phương Tây của học giả Diệp Duy Liên (葉維廉, 道家美學與西方文化, 北京大學出版社出版, 2002), giáo sư Đại học California. Diệp Duy Liên sinh năm 1937 tại Quảng Đông. Học đại học ở Đài Loan. Tốt nghiệp thạc sĩ mĩ thuật rồi tiến sĩ văn học-triết học so sánh ở Mĩ. Mĩ học Đạo gia và Văn hoá phương Tây xuất bản ở Đại lục trong khuôn khổ tuyển tập các chuyên đề của các học giả phương Tây thỉnh giảng tại Đại học Bắc Kinh (Bắc Đại Học thuật Giảng diễn Tùng thư).