Trăm năm Mặc Đỗ – Mặc Đỗ và văn học Miền Nam

Nguyễn Tà Cúc

Trong những đoạn trước, người viết đã trình bày tới bối cảnh của một nền văn học di cư, lần đầu ít nhất còn được tạm cư trên quê nhà, lần sau thì vời vợi cánh thuyền trên đại dương. Người viết chọn nhà văn Mặc Đỗ (1917-) – nhà văn lớn tuổi nhất thuộc Văn học Miền Nam, hiện cư ngụ tại Austin, thủ phủ tiểu bang Texas – để làm một trong vài trường hợp tiêu biểu cho số nhà văn di cư chống Cộng di cư từ Bắc xuôi Nam năm 1954 rồi lại cùng các nhà văn Miền Nam khác di tản và/hay lưu vong ra ngoại quốc. Sự lựa chọn ấy không nhắm tuổi tác mà vào sáng tác của ông. Vì không có sáng tác, nghĩa là sinh hoạt văn nghệ lưu lại, lịch sử Miền Nam sẽ thêm nhòe đi như số phận một cô nữ tỳ rụt rè giữ phận quạt mát cho bà tướng Miền Bắc đao kiếm chống kẻ xâm lăng Hoa Kỳ.

SIU CÔ NƯƠNG (trích)

Siu cô nương, tiểu thuyết, Nhà xuất bản Quan Điểm, in xong ngày 5-1-1959 tại nhà in riêng của Nhà xuất bản Quan Điểm, Sài Gòn, Việt Nam-Bản đánh máy do Kỳ Anh thực hiện, tháng 6. 2014, Hoa Kỳ

CHƯƠNG 13

Trang 112-120

Tài liệu của thành viên Diễn đàn Sách xưa http://sachxua.net/forum/

Mộ ăn cơm tối xong, đứng ở cửa sổ nhìn ra đường. Nhân có mấy đại biểu ở Sài gòn mới ra, suốt hai ngày liền chàng bù đầu hết buổi họp nọ tới buổi họp kia. Càng ngày những triệu chứng của một cuộc thay đổi lớn trên chính trường càng phát hiện rõ rệt. Lần lần vai trò của Mộ trong cuộc thay đổi đương sửa soạn trở nên quan hệ. Trong khi những chính khách đã quen lê gót trên những đại lộ của chính quyền bắt đầu hoạt động để câu một địa vị tương lai, sự tha thiết muốn tìm một con đường mới của chàng đã quy tụ ở chung quanh Mộ đông đảo những phần tử tha thiết với một công việc hơn là quyền lợi. Đã nhiều lần ngổi giữa đám anh em cùng hăng hái quyết tâm đứng lên một chuyến, bất giác Mộ thấy lạnh trên gáy và tự hỏi: Ta sẽ đưa họ đi đâu?

TÌNH THƯƠNG TRONG NGOẶC KÉP

Khi nhân viên cảnh sát hay tin bằng điện thoại ập tới thấy người con gái nẳm sóng soài, úp sấp, chết nơi sân sau ngôi biệt thự, máu chảy một dòng từ miệng, một dòng khác từ lỗ tai bên trái có những sợi tóc lòa xòa che khuất. Người con gái tóc dài tới lưng, bận quần đen và áo cánh trắng. Theo gương mặt, tuổi người chết độ ngoài hai mươi, chưa tới hai mươi lăm. Gương mặt hiền, dông bão phảng phất trên nước da tái xanh của người con gái không quen mà đã chịu sóng gió bên ngoài gia đình. Sự chết chưa biến đổi bao nhiêu cái thân xác còn tươi. Những người trong nhà cho biết cô gái từ sân thượng lao xuống không hiểu vì nguyên do nào; vào giờ đó cô gái có những công việc phải làm, không lý gì bỏ lên chơi trên sân thượng đến nỗi hụt cẳng té chết. Cô gái là người làm công trong nhà.

TRĂNG ĐỎ

Điều làm cho người đàn ông phải ngạc nhiên khi ngồi xuống ghế là vầng trăng mười bốn ở trước mặt.

Chiếc ghế bằng mây đan đã cũ, kê nơi ngoại hiên phía sau căn nhà gỗ nhìn xuống triền đồi thoai thoải tận cùng bằng một con suối nhỏ trẻ con cũng nhảy qua được. Phía bên kia dòng nước phẳng là ngọn đồi thông, không cao hơn những ngọn đồi có mái nhà lác đác ở phía bên này. Vầng trăng đã vượt hẳn lơ lửng trên những ngọn thông già nhất.

THẦY GIÁO

Không có gì buồn bằng một lớp học chỉ trơ những bàn ghế! Ý nghĩ rất thông thường đó vẫn đến trong đầu thầy giáo Khuê những buổi chủ nhật hay ngày nghỉ lễ. Tại ấp Tân Thới hẻo lánh này, Khuê thấy buồn như vậy cũng không đáng lấy làm lạ vì ngoài ba mươi tám đứa học trò Khuê không tìm thấy một công việc gì khả dĩ lấp cho đầy trọn những ngày nghỉ. Khuê cũng có nuôi vài ba dự định: thành lập một bầy sói, bắt đầu thử viết những truyện ngắn, soạn một tập Sử thật sự dành cho trẻ em mới đọc thông quốc ngữ… Nhưng bấy nhiêu dự định đều phải tạm gác, vì những trở ngại, vì hoàn cảnh lúc này. Khuê cũng có Sương nữa, nhưng Khuê không thể vùi trong yêu đương đến quên được lũ trò, những ngày nghỉ. Với lại, hoàn cảnh cũng chen cả vào những tương quan giữa hai người bạn.

Tên Đỗ Quang Bình, sinh năm 1917 tại Hà Nội trong một gia đình Nho học nhưng hấp thụ một nền văn hoá Tây phương. Học Luật nhưng không hành nghề và chọn viết văn. Tên Mặc Đỗ được thân phụ đặt cho, có nghĩa là người họ Đỗ trầm lặng. Khởi đầu viết khá sớm các truyện ngắn, kịch và dịch sách đăng báo. ở Hà nội (trước 1954) ông viết cho tạp chí Phổ thông (báo Đại học Luật, Hà Nội.)

Sau Hiệp định Geneve 1954 di cư vào Nam, cùng với Nghiêm Xuân Hồng, Vũ Khắc Khoan thành lập nhóm Quan Điểm, xuất bản sách của các thành viên trong nhóm. Về sinh hoạt báo chí, Mặc Đỗ đã cùng với các nhà văn Vũ Khắc Khoan, Tam Lang Vũ Đình Chí, nhà thơ Đinh Hùng, Như Phong Lê Văn Tiến, Mặc Thu Lưu Đức Sinh sáng lập tờ nhật báo Tự Do đầu tiên ở Miền Nam.

Sau 1975 Mặc Đỗ tỵ nạn sang Mỹ. Ông từ trần ngày 20-9-2015 tại tiểu bang Texas - Hoa Kỳ.
Tác phẩm:
Bốn Mươi (1956), Siu Cô Nương (1958), Tân Truyện I (1967), Tân Truyện II (1973), Trưa Trên Đảo San Hô (2011), Truyện Ngắn (2014), chỉ trừ Tân Truyện II (1973) do Nxb Văn, sách Mặc Đỗ đều xuất bản với tên Nxb Quan Điểm.
Dịch thuật:
Lão Ngư Ông và Biển Cả / Ernest Hemingway (Quan Điểm 1956); Con Người Hào Hoa / F.Scott Fitzgerald (Quan Điểm 1956); Một Giấc Mơ / Vicki Baum (Cảo Thơm 1966); Người Vợ Cô Đơn / Francois Mauriac (Cảo Thơm 1966); Thời Nhỏ Trong Gia Đình Luvers / Boris Pasternak (Văn 1967); Tâm Cảnh / André Maurois (Văn 1967); Anh Môn / Alain-Fournier (Cảo Thơm 1968); Vùng Đất Hoang Vu / Leo Tolstoi (Đất Sống 1973); Giờ Thứ 25 / Virgil Georghiu (Đất Sống 1973).

Theo Ngô Thế Vinh