Đỗ Kim Thêm

Lý thuyết tổng quát

Nội dung

Hiến pháp là văn bản pháp lý tối cao quy định các nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước, xác lập thẩm quyền của các cơ quan công quyền, đồng thời quy định các chế độ kinh tế, văn hóa, xã hội và những quyền cơ bản của công dân. Tất cả các cơ quan nhà nước và công dân đều có nghĩa vụ tuân thủ Hiến pháp.

Đỗ Kim Thêm

Tác giả

Xuất thân từ một gia đình quý tộc làm công chức tại Sarlat, thuộc Perigord, Tây Nam Pháp. Étienne de la Boétie (1530–1562) theo học tại Collège de Guyenne, một trường nổi tiếng tại Bordeaux và Đại học Luật khoa Orléans. Đam mê văn chương cổ điển, ông khởi đầu dịch thuật một vài thi phẩm La ngữ sang Pháp ngữ.

 Peter Harvey

Đỗ Kim Thêm dịch

Dẫn nhập

Ý tưởng về một xã hội “công bình” là một xã hội mà trong đó có “một nền công lý” trong việc phân phối tài nguyên và đối xử của con người. Một khía cạnh quan trọng của vấn đề này là ý tưởng về “sự sòng phẳng” và lòng tôn trọng đối với các cá nhân. Mặc dù tôi biết không có từ nào tương đương trực tiếp với từ ‘công lý’ trong tiếng Pāli hoặc Sanskrit, nó có thể được coi như là một khía cạnh của ý nghĩa của Giáo pháp theo nghĩa của các chuẩn mực về đạo đức từ bi mà nó hướng dẫn hành vi của các cá nhân và các nhà lãnh đạo.

Peter Harvey

Đỗ Kim Thêm dịch

Dẫn nhập: Vai trò chính của nghiệp và tái sinh trong tư tưởng Phật giáo

Trong khi các tín ngưỡng về nghiệp và tái sinh là phổ biến vào thời của Đức Phật, nó cũng là một phần của Bà la môn giáo và Kỳ na giáo, nhưng không phổ quát: Triết lý Thiên định (Ājīvikas) tin là tái sinh được thúc đẩy bởi một động lực của định mệnh phi cá nhân, và đúng hơn là thuộc về nghiệp cá nhân; những người theo thuyết duy vật phủ nhận vấn đề nghiệp và tái sinh; và giới hoài nghi thấy không có cơ sở để khẳng định hoặc phủ nhận vấn đề.

Damien Keown

Đỗ Kim Thêm dịch

Giáo pháp và Nhân quyền

Một luận sư nhận thấy là trong UDHR ít nhất có sự hài hòa với giáo lý Phật giáo thời sơ khai cả về ngôn ngữ và nội dung. L. N Perera, học giả người Sri Lanka đã mang lại môt bài bình luận bổ ích của từng điều khoản trong số ba mươi điều khoản của UDHR, ông nhằm mục đích chứng minh nhiều hơn (về nhân quyền được cho là bắt nguồn từ giáo lý Phật giáo Nhật Bản, xem Peek 1995). Trong Lời nói đầu cho bài bình luận, Ananda Gurugé viết:

Damien Keown

Đỗ Kim Thêm dịch

Dẫn nhập

Tầm quan trọng của vấn đề nhân quyền đối với Phật giáo là hiển nhiên, vì trong những thập niên gần đây chủ đề này đã thu hút được sự quan tâm. Giới lãnh đạo Phật giáo từ nhiều nước châu Á, như Đức Đạt Lai Lạt Ma (Tây Tạng), Aung San Suu Kyi (Myanmar), A. T. Ariyaratne (Sri Lanka), Maha Ghosananda (Kampuchea) và Sulak Sivaraksa (Thái Lan) đã nhiều lần bày tỏ mối quan tâm về các vấn đề xã hội và chính trị bằng cách sử dụng ngôn ngữ của nhân quyền.

James Stavridis – Bloomberg

Đỗ Kim Thêm dịch

Lời người dịch: Gần đây, vô số các sách vở đã thi nhau thảo luận về việc Trung Quốc dự kiến tấn công Đài Loan để khởi động cho Đệ Tam Thế Chiến bùng nổ. Một trong những danh phẩm thu hút được sự quan tâm của công luận là 2034: A Novel of the Next World War của Eliot Ackerman và James Stavridis, New York: Penguin Press, 2021.

Trên Bloomberg Opinion ngày 26 tháng 04 năm 2021, một trong hai tác giả là Cựu Đô đốc James G. Stavridis trình bày kịch bản này trong bài “Four Ways a China-US War at Sea Could Play Out” mà bản dịch sau đây sẽ giới thiệu.

Niall Ferguson, Times Literary Supplements, 2/7/2021

Đỗ Kim Thêm dịch

“Đoàn kết dưới chủ nghĩa Cộng sản – Chúng ta có thể đánh bại phương Tây”, bản khắc gỗ do chính phủ Trung Quốc sản xuất, 1950|© Buyenlarge/Getty Images

Cuộc chiến bùng nổ thì thường là rõ ràng. Việc xâm lược hoặc hủy diệt sẽ khởi đầu ngay cả khi không có lời tuyên chiến chính thức. Sự bộc phát của chiến tranh có thể được xác định vào năm tháng nào, thậm chí ngày giờ nào. Điều này không đúng với cuộc chiến tranh lạnh.

Đỗ Kim Thêm

Lễ ký kết Hiệp định Genève, nguồn ảnh @ Internet

Bối cảnh

Ngày 20 tháng 7 năm 1954 là ngày ký kết Hiệp định Genève. Trong bối cảnh xung đột quốc tế và quốc gia, Hiệp định được hình thành để chia lãnh thổ Việt Nam thành hai miền Nam và Bắc, mở đầu cho cuộc di cư của non một triệu người từ Bắc vào Nam; ngược lại, có khoảng 130.000 quân Việt Minh tại miền Nam tập kết ra Bắc và 10.000 ở lại để lo xây dựng cơ sở ban đầu cho cuộc chiến sắp tới. Các biến chuyển trọng đại này đã tạo nên khúc quanh cho lịch sử Việt Nam hiện đại.

Đỗ Kim Thêm

Lý Lập Tam, Trần Độc Tú, Lý Đại Chiêu và một số ít trí thức yêu nước theo đường lối Mác-xít đã thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) vào ngày 31 tháng 7 năm 1921 tại Thượng Hải. Lúc đầu, chỉ có một vài ngàn đảng viên hoạt động yếu kém và rời rạc, nên Liên Xô không quan tâm. Về sau, Mao Trạch Đông mới xuất hiện trong một chi bộ thuộc tỉnh Quảng Đông và đến năm 1945 trở thành Chủ tịch Đảng. Hiện nay, tổng số đảng viên lên hơn 95 triệu.

(Tiểu thuyết của Eliot Ackerman và James Stavridis, New York: Penguin Press, 2021)

Francis Fukuyma, American Purpose

Đỗ Kim Thêm dịch

Lời người dịch: Bang giao Hoa Kỳ và Trung Quốc bước vào một bối cảnh mới sau khi Joe Biden nhậm chức: Cả hai cường quốc chấp nhận cho chủ nghĩa đa phương hồi phục và xem đó là một cơ chế tối thiểu và hữu hiệu để bắt đầu hợp tác song phương và quốc tế.

Sau các cuộc hội thảo song phương tại Alaska, G7 và NATO, một sự thất vọng đã phơi bày: hai cường quốc trở nên gay gắt cáo buộc nhau về bản chất của chế độ, nên các vấn đề tồn đọng như cạnh tranh mậu dịch, chuyển giao công nghệ, vi phạm nhân quyền, Đài Loan và Biển Đông không có những cách giải quyết mới cho phù hợp. Quan trọng nhất là cả hai đều quên lợi ích phát triển của các nước chậm tiến và giá trị phổ quát cho cộng đồng quốc tế.

Các bất lực nội tại của từng chế độ vẫn không được cải thiện mà còn trầm trọng hơn. Trung Quốc và Hoa Kỳ đều không biện minh được tính cách ưu việt của chế độ trong khi cực lực bài bác các điểm yếu của đối phương. Trung Quốc không thể biện minh cho việc vi phạm luật thương mại quốc tế, tác quyền trí tuệ và chuyển giao công nghệ, mà nó không thể là một mô hình lý tưởng trong việc phát triển để cho các nước noi theo. Việc vi phạm nhân quyền trong nước, cạn kiệt môi sinh và lạm dụng địa chính trị để xâm chiến khu vực cũng không phải là đặc thù mà Trung Quốc tiếp tục hãnh diện.

Mô hình phát triển của phương Tây cũng đã đi vào tàn lụn vì các khủng hoảng tài chánh, bất bình đẳng xã hội, bất công kinh tế và kỳ thị sắc tộc không được giải quyết.

Vấn đề không dừng lại ở các luận điểm về đối tác chiến lược, cạnh tranh kinh tế hay phân hoá xã hội, mà quan trọng hơn là tìm xem cả hai Trung Quốc và Hoa Kỳ có đủ nguồn lực thực sự của một cường quốc, niềm tin nơi xã hội và khả năng lãnh đạo không. Nhìn chung, không có một bảo đảm nào cho hai chế độ có thể vận hành hoàn hảo trong tương lai.

Hoa Kỳ và Trung Quốc hiện nay không quan tâm đến những lợi ích của các quốc gia làng giềng và quốc tế. Cả hai đã sử dụng ngoại giao độc hại để làm trầm trọng hơn cho tình hình. Do đó, việc hồi phục chủ nghĩa đa phương không mang lại một ý nghĩa thiết thực nào như kỳ vọng ban đầu.

Tình trạng bất trắc sẽ là một lo âu chung cho cộng đồng quốc tế. Tình hình đối đầu tại Biển Đông có thể dẫn đến một cuộc thế chiến vào năm 2034 không, còn quá nhiều yếu tố để thảo luận mà tiểu thuyết giả tưởng của Eliot Ackerman và James Stavridi là một đóng góp hữu ích.

Đỗ Kim Thêm

Bối cảnh quốc tế

Khác với Tổng thống Harry S. Truman, trước khi nhậm chức Tổng thống vào tháng Giêng năm 1953, Dwight D. Eisenhower là Tư lệnh Lực lượng Quân đội tại Châu Âu và Tư lệnh Khối NATO trong Đệ Nhị Thế chiến, người từng đề ra các giải pháp hữu hiệu cho các vấn đề ngoại giao và quân sự.

Đỗ Kim Thêm

Bối cảnh

Hội nghị Paris là một quá trình đàm phán giữa Hoa Kỳ và Bắc Việt kể từ ngày 13 tháng 5 năm 1968, sau ngày 25 tháng 1 năm 1969 có thêm Việt Nam Cộng Hòa (VNCH) và Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam (MTGPMN) tham gia. Ngoài 202 phiên họp chính thức của bốn bên, còn có thêm 24 cuộc mật đàm khác giữa Henry Kissinger và Lê Đức Thọ, Xuân Thủy.

Cuối cùng, hội nghị kết thúc sau bốn năm chín tháng và bốn bên chính thức ký kết Hiệp định Paris để chấm dứt chiến tranh và lập lại hòa bình ở Việt Nam vào ngày 27 tháng 1 năm 1973.

Đỗ Kim Thêm

Vấn đề

Sự thịnh vượng của Việt Nam là một ưu tư của mọi người Việt mà câu trả lời đơn giản và quen thuộc là dân có giàu thì nước mới mạnh. Nhưng để đạt mục tiêu này, việc tái cấu trúc nền kinh tế hiện nay đang có ba khó khăn chính là định hướng xã hội chủ nghiã, khả năng của chính quyền và sự đồng thuận của toàn dân.

Ngoài ý chí chính trị cần phải triệt để thay đổi thể chế, phương cách vận hành của nền kinh tế thị trường tại các nước phương Tây là chủ đề quan trọng cần tìm hiểu. Để đóng góp vào việc thảo luận chung cho việc so sánh với thực trạng kinh tế Việt Nam, tiểu luận sau đây sẽ giới thiệu sơ lược tác phẩm An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations của Adam Smith làm một lý thuyết nền tảng.

Đỗ Kim Thêm

Tác phẩm

Trận đại dịch COVID-19 là một thảm hoạ chung cho nhân loại, làm cho mọi suy tưởng của chúng ta lung lay đến tận cùng. Khi khoẻ mạnh, ai cũng có nhiều mơ ước, ngược lại, hiện nay, chúng ta mong có một điều duy nhất là còn sống trong an lành sau khi dịch bệnh chấm dứt. Tin vui chung là thuốc chủng đã được tìm ra, dù việc phân phối chưa nhiều và việc tiêm chủng vừa khởi động, nhưng cũng là dịp để chúng ta lại có thể sống trong những giấc mơ xưa hay khởi đầu cho những ước mơ mới.
Không hẳn, trước mắt, ít nhất, chúng ta có thể sẽ có niềm vui đơn giản hơn: sẽ gặp lại nhau trong một bữa ăn thịnh soạn tại một nhà hàng, cùng nhau chung vui trong hồ bơi, đến rạp xem phim và bàn về chuyến đi hè trong kỳ nghỉ năm nay.
Nghĩ gì và làm gì trong cơn khủng hoảng? Để trả lời chung cho vấn đề này, Đức Giáo hoàng Phanxicô đề ra những ý tưởng cụ thể trong tác phẩm mới nhất: Hãy dám ước mơ! Tự tin để vượt qua khủng hoảng (Wage zu träumen! Mit Zuversicht aus der Krise. NXB Kösel-Verlag, München, 2020) mà bài viết sau đây sẽ giới thiệu.

Đỗ Kim Thêm

Tháng 1: Bồ Đào Nha đảm nhận chức vụ Chủ tịch Liên minh châu Âu, Tổng thống mới của Hoa Kỳ nhậm chức và Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XIII

Châu Âu

Kể từ ngày ngày 1 tháng 1 năm 2021, Bồ Đào Nha đảm nhận chức Chủ tịch Hội đồng Liên minh châu Âu. Trước Bồ Đào Nha, Đức đã giữ chức này và sau Bồ Đào Nha, Slovenia sẽ nhậm chức vào tháng 7 năm 2021. Sự thay đổi luân phiên này theo một chu kỳ cố định, cứ sáu tháng một lần.

Đỗ Kim Thêm

Tháng 1: Đại dịch Corona khởi phát, Cháy rừng ở Úc và Brexit

Một loại virus mới bắt đầu lây lan ở Vũ Hán, Trung Quốc. Tháng 12 năm 2019, nhà chức trách thông báo có những ca nhiễm đầu tiên cùng lúc với căn bệnh phổi mà nguyên nhân chưa được xác minh. Ngày 6 tháng 1, có 59 trường hợp mắc bệnh, sau này gọi chung là Covid-19 được công bố chính thức.

Đỗ Kim Thêm

Tác phẩm

Qua tác phẩm The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order [bản tiếng Việt: Sự va chạm của các nền văn minh, Nguyễn Phương Sửu, Nguyễn Văn Hạnh, Nguyễn Phương Nam, Lưu Ánh Tuyết dịch. NXB Lao Động, 2005; Sự va chạm giữa các nền văn minh và sự tái lập trật tự thế giới, Nguyễn Phương Sửu, Nguyễn Văn Hạnh, Nguyễn Phương Nam, Lưu Ánh Tuyết dịch; Vũ Minh Tuấn hiệu đính. NXB Hồng Đức, 2017 – Văn Việt], Samuel P. Huntington đã nêu lên một luận đề quan trọng về tương lai của chính trị thế giới: thời kỳ xung đột của Chiến tranh Lạnh đã kết thúc, tranh chấp không còn do sự dị biệt trong mối quan hệ Đông Tây và ý thức hệ của các siêu cường. Hiện nay, định đoạt các đường hướng chính trị ngày càng mờ rộng trong nhiều lĩnh vực văn hoá, tôn giáo, sắc tộc và văn minh. Trong bối cảnh va chạm mới này, một cuộc thế chiến sẽ có thể xảy ra.

Đỗ Kim Thêm

Vấn đề

Năm 2016, dân chúng Mỹ quyết định đưa doanh nhân Donald Trump vào tòa Bạch Ốc và năm 2020 không còn muốn duy trì quyết định này. Việc ra đi không êm thắm, đánh dấu một thời đại bất thường trong quyền lực tổng thống và cảnh tượng đầy bạo động hãi hùng cho lịch sử nước Mỹ.

Đỗ Kim Thêm

Vấn đề

Công dụng thực tiễn của luật pháp là trừng phạt các vi phạm của người dân và chính quyền, nhưng giá trị cao cả nhất là đem lại công bình, đạo đức và trật tự cho xã hội. Do đó, mức độ cưỡng chế phạm nhân và nội dung đạo đức xã hội là một khái niệm chuẩn mực cho luật pháp cần được đặt ra.