Hồ Đình Nghiêm, tên trên giấy khai sinh, không dùng bút danh.

Ngày chào đời: 20 tháng 10 năm 1957 tại Huế. Lớn lên ở Đà Nẵng, Tuy Hoà, Nha Trang, Đà Lạt, Sài Gòn và trở lại Huế. Tốt nghiệp trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế năm 1978. Qua Hồng Kông năm 1980, sống ở Montréal từ 1981 cho đến nay.

Đã in 6 tập truyện ngắn:

“Nguyệt Thực”. Văn Nghệ, Calif. 1988.

“Tờ Mộng Rách Rồi”. Tân Thư & Thời Văn, Calif. 1991.

“Vầng Trăng Nội Thành”. Văn Mới, Calif. 1997.

“Mùi Hương Trên Đồi”. Văn Mới, Calif. 2005.

“Kẻ Âm Lịch”. Lotus Media, Calif. 2017.

"Ngoại vực",  Lotus Media, Calif. 2018.

Hồ Đình Nghiêm

Nhà văn Phan Tấn Hải tự họa

Không cứ là chuyện cổ tích bao giờ cũng khởi đầu giọng kể bằng “Ngày xửa ngày xưa…”. Mỗi chúng ta hôm nay vẫn quen dùng tới nó khi nhớ lại một kỷ niệm đã trôi trong quá khứ. Ngày xưa, tôi từng gặp anh. Anh ở bên Mỹ sang đây, tay bắt mặt mừng những hai lần. Một lần có diễn ra Đại Hội Văn Bút tổ chức ở Montréal (1989). Lần khác anh lặn lội về chung vui cùng nhà văn hoạ sĩ Võ Đình để rồi chung buồn trong vấn nạn khôi hài có tên gọi “động đất ở Mộng Lệ An” (1992). Ngày xửa, anh có tặng tôi tập truyện ngắn “Cậu Bé Và Hoa Mai”. Ngày xưa, dù tổn thất do trận động đất gây ra có lớn tới mức nào đi chăng nữa, xấu xa rồi cũng chóng vuột trôi; nhưng tôi vẫn nhớ, tôi không quên một người: Anh Phan Tấn Hải. Nhớ nụ cười hiền, nhớ mái tóc thưa, nhớ giọng nói chậm rãi thường chứa những ẩn dụ bên trong, dẫu ngập ngừng như kiểu đắn đo trước khi bày tỏ. Nhớ ngày xưa, thấy trán anh bị sưng một nốt bằng ngón tay cái, không dằn lòng tôi buột miệng hỏi để có ngay câu trả lời: Đêm qua Phật chỉ trăng, tôi thưa ồ trăng sáng quá. Phật cười khẽ búng ngón tay vào trán tôi.

Hồ Đình Nghiêm

Cởi là lột bỏ, tháo ra. Khác với cỡi, là leo lên. Một ví dụ rõ như ban ngày: Đợi em cởi áo quần, xong rồi anh sẽ cỡi em. (Đằng ấy là bác sĩ thú y hở? Sao nỡ xem tớ là bò? Ăn no bò cỡi?)

Truyện Hồ Đình Nghiêm

Khi sang đây, thời gian đầu tôi xin được việc làm với đồng lương khá cao: Chùi rửa, thay bao rác, quét dọn vệ sinh trong một cao ốc có bốn tầng lầu. Từ chín giờ tối tới hai giờ sáng. Địa điểm khá xa, nằm giáp ranh với ngoại ô không đèn, hơi bất tiện. Cho dù người ta có thiết lập ra tuyến đường xe buýt chạy về khu tân lập kia thì tan tầm vào lúc hai giờ sáng, chẳng có ma nào còn láng cháng đi lại trên vùng đất vắng tẻ kia. Muốn cày bừa, tiên quyết bạn phải có xe để tự lái đi.

Mới chân ướt chân ráo đến nhập cư, tôi làm gì tậu được xe. Người bạn giới thiệu việc vì ở nơi trái đường đã dọ hỏi giúp tôi, may thay một ông người Miên gốc Việt làm chung chỗ hứa sẽ nai lưng đóng vai tài xế giùm, chỉ chi cho ổng một khoản tiền nhỏ dùng để đổ xăng và đừng quên đãi cà phê bánh ngọt. Như thế, vạn sự không hẳn đều khởi đầu nan. Với tôi, có mòi thuận lợi. Chỉ duy một chuyện hơi lấn cấn trong khi lao động, đêm nào cũng vậy, khoảng một giờ sáng, đang hút bụi ở hành lang có trải tấm tapis màu đỏ bầm, máy đang êm tự nhiên gầm rú lên đồng thời tôi đón nhận hơi lạnh kỳ lạ như kiểu có cơn gió vừa vụt qua. Mọi cánh cửa đều đóng kín sau khi đã kỳ cọ lau sạch. Hàn khí chợt gây ớn xương sống nổi da gà nọ thật khó giải thích.

Hồ Đình Nghiêm

đời ta đâu phải là cây mục

trôi với rong và rã với rêu

đời ta đâu phải là ga xép

đứng chờ đỗ lại một tàu xiêu.

Bài trên có tựa là “Tĩnh”. Còn dưới đây, thơ mang tên “Động”. Sắp chung một trang, được viết vào năm 1983.

Hồ Đình Nghiêm

Trên đường đi, đôi lúc bạn phải tạm dừng lại, nghỉ chân. Bạn nhìn quanh, phát hiện cái thưa thớt, rơi rụng dần của bầu đoàn lữ thứ, hao hụt.

Có những cuộc sum vầy tình cờ, đưa đẩy bạn ngồi kề một nhân dáng, hai ba bóng người đối diện. Những khuôn mặt, giọng cười đùa vô thưởng vô phạt, nhạt; làm bạn nhớ tới câu “Tửu phùng tri kỷ, thiên bôi thiểu. Thoại bất đầu cơ, bán cú đa”.

Đám đông nào mà chẳng vậy? Kia là rậm rật ánh sáng, nọ là bóng tối với so vai, trầm mặc tự chọn. Tôi luôn yêu mến một người anh già tuổi, ốm yếu. Ốm vì trong tay luôn nắm cốc rượu, chẳng thiết việc ăn. Yếu vì môi kia luôn ngậm điếu Winston, chẳng màng tâm sự. Hai hàm răng, chỉ còn trụ chừng năm bảy chiếc, nói giọng Hà Nội 9 nút, trầm, đục; nhưng nghe thanh tao mỗi bận anh dùng chữ Đếch. Làm cái đếch gì mà ồn thế! Chẳng phải ai cũng thốt được chữ đếch nghe vui tai bằng anh. Một người thầy vừa khó tính lại rất mực dễ chịu. Nửa xa cách nửa thân cận. Nửa khinh mạn nửa khuyên can. Có lần anh bảo: Cậu nên nhớ điều này, là nhà văn cậu nên ngồi trong bóng tối, sân khấu đèn màu là nơi dành cho Hùng Cường Mai Lệ Huyền.

Hồ Đình Nghiêm

“À tout le monde

À tous mes amis

Je vous aime

Je dois partir

These are the last words I’ll ever speak

And they’ll set me free”.

Đây là điệp khúc có trong bài hát “A Tout Le Monde” của ban nhạc heavy metal mang tên “Megadeth”. Lời bản nhạc từng bị ngộ nhận nó ẩn chứa một thông điệp, rao giảng về sự lên đường tìm tới một cuộc tự tử. Ban nhạc Megadeth (người Mỹ) đã phải lên tiếng xin lỗi và biện minh về chuyện không hay do một tác phẩm hình thành bởi tưởng tượng gây ngộ nhận ngoài ý muốn. Đó là một ngày ảm đạm của tháng 9 năm 2006 bao trùm trong khuôn viên Dawson College ở Montreal, một tay sinh viên đã dùng súng bước vào cafeteria bắn tuỳ tiện không suy tính làm chết lắm học trò vô tội. Kẻ giết người là đứa yêu chuộng ban nhạc Megadeth và trước khi gây tội ác hắn đã đề cập tới bản nhạc “À tout le monde”.

Truyện

Hồ Đình Nghiêm

1.

Lên năm thứ hai, lớp tôi có được một người mẫu mới. Một người con gái. Áng chừng hai mươi bốn hai mươi lăm, và như thế chị ấy lớn tuổi hơn bọn tôi. Chị còn trẻ, rất trẻ, nhưng nhìn chị, không là thầy bói, tôi vẫn biết người ấy có một cuộc sống chẳng mấy vui. Điều gì đó hiển hiện quanh người chị, bao phủ lên, tác động rõ trên gương mặt làm kẻ ngắm nhìn phải bật ra một nhận xét ban đầu: Buồn.

Tôi chưa là họa sĩ, còn là sinh viên trường Mỹ thuật. Phải thêm ba năm nữa mới thi tốt nghiệp. Và từ giã ngôi trường cổ kính ấy, không chắc tất cả học viên đều trở thành họa sĩ. Khi ngó sâu vào đôi mắt chị, ngắm trọn vẹn khuôn mặt hơi gầy kia, tôi biết sẽ khó mà lột tả, vẽ lên mặt giấy cái hư hao phiền muộn luôn ám trên dung nhan kia. Nhưng giờ hình họa của bọn tôi chỉ đặt nặng ở phần tổng thể. Chị sẽ ngồi trên bục, giữa căn phòng luôn đóng kín cửa. Tùy góc cạnh khi dựng giá vẽ, bạn sẽ tóm gọn cái nhân dáng kia, cân đối, hoàn chỉnh, đặt giữa khung giấy hình chữ nhật. Khi đo đạc, bạn sẽ dùng cái đầu người mẫu làm đơn vị chuẩn. Chị ấy không cao, khoảng một thước sáu hai, từ đỉnh đầu tới gót chân sẽ cho ra một kết quả: dài 6 đầu rưỡi nếu đứng thẳng.

Truyện Hồ Đình Nghiêm

Tặng chị Nguyễn Tuyết Lộc

Anh ta bước vào, hệt như gã điệp viên mang bí số 007 khi giới thiệu mình: Tôi tên Bond, James Bond. Anh ta nói: Tôi tên Bảo, Trần Bảo.

Cái nóng thiêu người ở ngoài đường không buộc anh phải đổ mồ hôi. Anh khô ráo đến độ làm tôi nghĩ tới những vật thể không hề thẩm thấu. Ngay cả giọng nói cũng vậy, khô khan. Tôi tin là anh ta sẽ gọi thức giải khát với dung lượng thật lớn. Nước, vốn được xem là thứ chất lỏng sẽ khiến mọi vật thay đổi, và nếu cần nó sẽ nhận chìm tất thảy. Tôi đã khóc, đã bị nước mắt cuốn trôi không cưỡng chống. Đó là lý do tôi hẹn hò cùng Bảo, nhằm đánh bật những nỗi buồn ngoài ý muốn.

Tôi đến đúng hẹn mặc dù quán cà phê này vốn xa lạ với tôi. Địa điểm do anh ấy chỉ định và trái với nghề nghiệp, anh tới trễ những mười lăm phút, đủ cho cái máy chơi CD phát tròn ba bản nhạc. Khi anh nói tôi tên Bảo, Trần Bảo thì lúc Adele hát xong bài “Daydreamer”.

Tâm trí tôi không còn đủ độ rung để an lòng tiếp nhận âm nhạc. Sở dĩ tôi nhớ tên bài hát kia vì nó gợi ra một quá khứ vừa vụt mất. Nó trôi đi, đó cũng là điều khiến tôi cần gặp Bảo, Trần Bảo. Tin là anh sẽ truy đuổi cái phũ phàng, mang về để từ tốn lột truồng như bóc vỏ một trái bưởi chua. Tôi hay ăn bưởi, nghĩ là nó giúp tôi giảm béo. Khi bớt mập, người ta vơi đi sự hồi hộp.

Khác với những gì tôi tự suy diễn, Bảo gọi cốc cà phê đen nhỏ như một quả trứng gà. Phần tôi, vì đến sớm, tôi đã đọc thuộc cái tấm giấy có bọc plastic bên ngoài in 12 thức giải khát. Tôi nói số 8 và hiện tại tôi đối mặt với cái ly to khủng khiếp chứa bốn hỗn hợp trái cây nhiệt đới xay nhuyễn. Uống hết thứ nước sền sệt màu nâu tím này không chừng tôi nhịn ăn ba bữa mà chẳng thấy đói.

Truyện Hồ Đình Nghiêm

Hồ Đình Nghiêm và Trịnh Công Sơn, Montréal 1992.

Long người Nam, từ Sài-Gòn ra trọ học, ở gần nhà và cùng lớp nên chúng tôi làm bạn với nhau. Lối ăn mặc, cách ăn tiêu có vẻ như con nhà khá giả. Hắn lỡ phạm một lỗi lầm nào đó, nên ra Huế, với hắn là bản án lưu đày mà gia đình đã tuyên xử, xuống tay. Thức ăn cay, mưa gió rả rích, phố xá nhỏ chật…, hắn có thể tìm ra cả vạn lý do để minh định lập trường: Không cảm tình với Huế.

Một bữa, Long ghé nhà, hậm hực. Hình như đương sự có chửi thề. Tôi đang nằm đọc cuốn Uyên ương gãy cánh và những hình ảnh thơ mộng trong cuốn sách đã bị tước đoạt trong nháy mắt. Tôi hỏi, để được biết là hắn đi may một cái quần tây khá đắt tiền nhưng khi mang về thì phát hiện rất nhiều lầm lỗi. Thất bại! Hắn nói. Đó là chữ hắn thường dùng để chấm câu. Uống một cốc cà phê hơi nhạt. Thất bại! Mua một quả cam chua. Thất bại! Tất cả đều thất bại. Tựu thành một việc hằng mong mỏi, chưa bao giờ nghe hắn nói Thành công.

Tôi trấn an, chuyện chi cũng còn có đó, ông may quần ở đâu?

Hắn có chiếc xe gắn máy, Honda 65 phân khối chở từ “trỏng” ra, gắn bảng số quận 3 Sài-Gòn. Hắn từng dựt le với đám bạn học về cái sự bốc của chiếc xe và cả đám đều xuýt xoa, y như rằng cái con “hắc mã” đó là độc nhất vô nhị ở cái xứ hiếm của lạ luôn trầm mặc này. Chạy mau lắm thê, không phải nói trạng mô nợ. Một vài đứa trong lớp gốc gác ngoại thành phát biểu cảm tưởng. Tôi leo lên yên sau, ôm bọc giấy gói kín chiếc quần không như ý để hắn bốc tới nơi gây phiền hà. Tiệm nằm ngoài phố, bảng hiệu có người ra công vẽ sơn hình tháp Eiffel đồ sộ như thể cầu chứng, mang tay nghề về từ kinh đô ánh sáng.

Tiệm vắng, đứng bên chiếc bàn dài là người đàn ông tóc tém lui sau, chải mượt bóng dầu mỡ thấy rõ sự chuyên cần mà răng lược đã cày qua. Áo bỏ vào quần tươm tất, điệu đàng, đỏm dáng. Tiếc một điều chân mang dép cao su mòn vẹt và ông xứng đáng để đại diện cho những người thiếu thước tấc. Ông cao ngang vai tôi, cổ ông có sợi thước dây vắt tròng, vật trang sức như ta thường thấy nơi mấy vị chuyên nghề đo may.

Ông tính nói điều gì đó nhưng thoáng cau mày khi nhìn ra thằng bạn tôi. Hẳn ông đã đánh hơi ra chuyện bất thường. Hai đứa ni tới để kiện tụng chớ không phải mua sắm may mặc. Chúng tôi đã lựa thời điểm là sau buổi trưa, tránh giờ mở hàng “mất may xưa” của chủ tiệm, mình chưa nói năng họ đã càm ràm nghe cũng ngán.

Rồi cái quần được trải thẳng trên mặt bàn dài. Tôi như đứa thông ngôn vì có khi mặt bạn tôi nghệch, ú ớ không hiểu lời phân trần. Tui đồng ý là khúc trữa có hơi bị nhăn nhíu, nhưng khúc đưới và khúc côi ni, anh xem đi, phải nói là khéo tay. Hàng vải ni rất khó may, anh thông cảm để tui chỉnh sửa lại. Côi, trữa, đưới. Thất bại, phải không? Tuy thương hiệu có vẽ cái tháp biểu tượng của Paris, nhưng ổng hổng nói tiếng Tây tiếng u đâu. Đậm đà bản sắc địa phương đó nợ, chớ mô lai tạp đầu Ngô mình Sở: Chín giờ kèn thổi “cu-sê”, thôi em ở lại anh về “áp-bên”. Coucher là ngủ ngáy mà appel là điểm danh, nôm na là tục tác gọi gà về chuồng, trời túi hung rồi.

75 là cú thổi “áp-bên” đầy xao xác khiến giấc “cu-sê” mãi không tròn giấc, hoặc có người làm cú “cu-sê” dài dằng dặc, dài miên man. Tất cả ngác ngơ lạc hồn như gà con mất mẹ.

Hồ Đình Nghiêm

Hồ Đình Nghiêm cùng chị Hồ Ngọc Tuyết Trang, hình chụp ở Đà Nẵng năm 1971.

Trước tiên, mình xin cám ơn các anh chị, các bạn gần xa trong ngoài đã san lòng hỏi thăm và chia sẻ khi hay tin buồn vụt đến. Hẳn nhiên các bạn cũng hiểu ra cái tựa trên là đảo ngữ từ nhan truyện đầu tay của nhà văn Dương Nghiễm Mậu. Một truyện ngắn đại diện rõ cho hai chữ số phận. Số phận nó mang thoạt đầu là một hạt ngọc như cách cảm nhận của nhà văn Mai Thảo. Người mà lạ kỳ thay, thời gian mình ngồi gần ông, nghe ông kể chuyện về kinh nghiệm sáng tác nhiều gấp ngàn lần so với người anh rể tài hoa Dương Nghiễm Mậu. Các bạn hiểu cho, anh Nghiễm sống ở Sài Gòn còn mình mãi loay hoay với Huế, với chân đi tù túng giữa các con đường tối, bé nhỏ. Khoảng cách địa lý, cuộc sống mới, những lon gạo, một cái vé xe đò chạy suốt và một cái giấy phép đi đường. Tất thảy, chẳng hàm hồ để ví von: Nặng tợ ngàn cân. Tinh bằng hữu, tình huynh đệ, tình anh em vào thời điểm đó đã có người ví: Xem nhẹ tựa lông hồng. Hoặc nói như Thâm Tâm: “Em thà như hơi rượu cay”.