Bàn về bài viết của PGS Đoàn Lê Giang đối với việc dạy chữ Hán để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Nguyễn Hoàng Trung

Trước tiên xin cảm ơn PGS Giang với một bài viết rất tâm huyết về việc “dạy chữ Hán trong nhà trường để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt”, dưới con mắt của một nhà nghiên cứu Hán Nôm, đưa ra một góc nhìn của “người trong cuộc” để phân tích cho nhiều người, nhất là những người không thuộc chuyên ngành đó, thấy được bản chất của việc nên dạy chữ Hán trong giáo dục. Tôi chỉ là lớp người đi sau, mới 30 tuổi đầu và có chút kiến thức về ngôn ngữ nhưng cũng xin viết một bài bày tỏ ý kiến của mình về vấn đề này.

Thứ nhất, tôi hoàn toàn đồng ý với nhận định của PGS về việc rất nhiều người Việt Nam đang dùng sai từ Hán Việt, hay nói cách khác là không hiểu về ý nghĩa thật sự của từ đó mà lại dùng từ đó theo cách hiểu của mình (vd: “yếu điểm” = “điểm yếu”). Dù vô tình hay cố ý thì cũng đã phạm phải cái lỗi mà nói như các cụ ngày xưa là “đã dốt lại còn hay nói chữ”. Nếu chúng ta tiến hành phổ cập chữ Hán thì sẽ cải thiện được vấn đề này. Tôi công nhận đó cũng là một cách giải quyết. Tuy nhiên giống như một nhà đầu tư, tôi luôn xem xét những cái lợi mà mình thu lại được trước khi quyết định đầu tư vào một cái gì đó. Nếu dạy khoảng 2000 chữ Hán để học sinh nhận định được ý nghĩa của một số từ Hán Việt đang bị dùng nhầm thì theo tôi vụ “đầu tư” này là không cần thiết. Chúng ta hoàn toàn có thể tiến hành dạy các chữ như “yếu điểm” ở dạng từ mới, tức là viết ra, đọc lên rồi dạy cho các em ý nghĩa của chúng là gì (vd: “yếu điểm” = “điểm quan trọng”), hay nói cách khác là củng cố dạy từ Hán Việt, dùng tiếng Việt để giải thích tiếng Việt. Lối đầu tư này tôi thấy hiệu quả hơn, vừa không thêm gánh nặng cho học sinh lại vừa không yêu cầu người giáo viên phải có kiến thức Hán học chuyên sâu.

Thứ hai, tôi cũng đồng tình với nhận định của PGS về việc nhiều người Việt không phân biệt được ý nghĩa của từ đơn đồng âm trong các từ ghép (vd: MINH trong “thông minh”, “u minh” “đồng minh” là ba chữ MINH khác nhau). Tuy nhiên lật lại vấn đề ở đây tôi đặt ra một câu hỏi: phân biệt chúng để làm gì? Khi mà các từ như vậy đều không nằm đơn lẻ mà nằm trong từ ghép, và tất cả những người đang đọc những dòng này của tôi hẳn là không ai không hiểu nghĩa của những cụm từ đó. Lại một bài toán của nhà đầu tư. Dạy cặn kẽ ý nghĩa của những từ đơn trong cụm từ ghép đó nhưng xét về mặt ứng dụng thì xem ra lại không cần thiết. Vậy có nên đầu tư hay không?