Thái Hạo

1.

Có nhiều người nghĩ rằng, mọi bệnh tật đều do các tác nhân bên ngoài (như vi khuẩn, virus) xâm nhập vào cơ thể gây ra. Tuy nhiên không phải. Bệnh tuyến giáp là một ví dụ.

Tuyến giáp nằm ở cổ, có nhiệm vụ tiết hai hormone chính là T3 và T4. Hai hormone này gần như điều khiển tốc độ hoạt động của toàn bộ cơ thể, như nhịp tim, chuyển hóa năng lượng, thân nhiệt, tiêu hóa… Người ta ví nó như chân ga của cơ thể.

 1.

Xin thưa, họ không có kỳ thi nào như thế cả. Hầu hết các nước phát triển và cả đang phát triển đều mặc định học sinh học xong lớp dưới thì lên lớp trên, nhà nước tự động bố trí chỗ học cho các em theo địa chỉ nhà và vài yếu tố khác (nếu cần). “Thi vào lớp 10” là một đặc sản Việt Nam, không đại diện cho bức tranh và cách thức vận hành của hầu hết các nền giáo dục trên thế giới.

 Thái Hạo

1.

Năm 2018 tôi trở lại trường học một lần nữa, một trong những việc tôi quyết tâm thực hiện là xây dựng thư viện nhà trường (vốn chỉ như một cái kho và luôn đóng cửa) thành trung tâm của hoạt động học tập. Bàn với ban giám hiệu, được đồng ý, tôi bắt đầu tổ chức việc mua sách, thiết kế không gian đọc.

 Thái Hạo

1.

Lê Thanh Trường làm thơ như như người nhặt lên chiếc vỏ lon bên đường, và nhìn nó rất lâu. Từ dòng sông, ngọn núi trăng sao đến cỏ cây, con chó nhỏ, ễnh ương, một cái lá hay rãnh nước, những thứ han rỉ xộc xệch…, tất cả đều thơ. một rãnh nước chảy qua bụi cỏ/ một hòn đá bóng lên trong ngày nhập nhoạng/ một giọt hắt kề bên mí mắt/ mái tóc ướt với cơn buồn qua mối tình thứ mấy/ đọt lá cao su/ khoảng sáng sau chân đồi/ ôi chao nếu còn kể nữa, có lẽ tất cả cơn mưa sẽ sống lại.

Thái Hạo

Vài ngày tới Văn Việt (CLB Văn đoàn Độc lập Việt Nam) sẽ công bố giải thưởng của năm 2025. Vì vài năm nay tôi được Văn Việt mời làm giáo khảo cho giải Thơ, thấy cách làm việc của họ khá hay bởi tính khách quan và vô tư, đáng để tham khảo, nên xin chia sẻ dưới đây.

 Thái Hạo

Vì thấy tấm ảnh dưới đây hôm nay được dân tình chia sẻ tràn ngập mạng xã hội, tôi dứt khoát không tin là ảnh thật (làm sao có thể tin nổi?!), nên cách đây 1 giờ đã lên bài cảnh báo bạn bè. Nhưng sau đó, bên dưới bình luận, do được nhiều người cung cấp nguồn ảnh, tôi mới biết là mình lạc hậu quá! Ảnh thật 100%, và sự kiện này cũng thật 100%.

Bình tâm lại, tôi viết xuống đây vài dòng, với nội dung khẳng định: không thể gọi mẹ của Chủ tịch Hồ Chí Minh là “quốc mẫu”. Vì sao?

 Thái Hạo

1.

Trong làn sóng “chống lật sử” thời gian vừa qua, Trương Vĩnh Ký cũng là một trong những cái tên bị nhiều người/trang đưa lên đoạn đầu đài và đấu tố với những lời lẽ kết án ghê gớm nhất (tuy điều này không mới mẻ và xa lạ).

Nếu trong mắt của các bậc thức giả xưa nay Trương Vĩnh Ký thường được nhìn nhận như một nhà bác học, một trí tuệ kiệt xuất, một bộ óc lớn nhất của Việt Nam thế kỷ 19, thì sau này, đánh giá về ông khá phức tạp.

Thái Hạo

Yến Năng bày triển lãm, nhưng không thông báo rộng rãi, không mời khách, chỉ ai biết thì tới xem.

Bước vào không gian của anh (Cái “không gian” này thực ra là một nhà xưởng, nơi anh đã làm việc 20 năm. Sau cánh cổng rỉ sét là một chiếc sân rộng được lót xi măng, nhiều chỗ gồ ghề, bong tróc; xung quanh sân là những bức tường cao đầy mốc và bụi bặm, bên trên xỏ xuống tua tủa những rễ của một loài dây leo nào đó, hầu hết đã khô. Chắc là do mùa đông. Lợp trên là mái tôn, cũng cũ kỹ và thủng lỗ chỗ, ngửa mặt nhìn lên, thấy như bầu trời đêm chi chít những vì sao nhỏ. Giờ thì tạm đóng ngoặc), người ta bị khựng lại. Vì nó trái hẳn với sự hình dung quen thuộc của một bảo tàng hay một “art gallery” – phòng trưng bày nghệ thuật, vốn phải hiện đại và sang trọng, mà một nghệ sĩ sẽ bày những tác phẩm của mình trong một triển lãm thời thượng.

Thái Hạo

Thưa ông Phan Trung Can!

Nhân việc ông nhắc đến tôi trong một status. Tôi cũng không bao giờ có ý định chửi ông hay bất kỳ ai. Chắc ông bị ám thị trong lúc chiến đấu hăng hái quá, hoặc lúc này, giữa “men say chiến thắng”, ông nhìn ai cũng thành kẻ thù cả, nên tưởng tượng ra thế thôi. Nói cho chính xác, tôi có nhắc đến “một ông Phan Trung Can nào đó” một lần, nhưng là trong một bài viết hoàn toàn không chửi mắng gì cả. Đó là bài tôi điểm lại bốn thập kỷ dư luận xung quanh tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh, và ở đây nhắc đến cái tên “Phan Trung Can” chỉ để minh họa rằng, dư luận lần này tuyệt đại đa số là không thuộc giới chuyên môn. Ông có thể xem lại ở đây: https://www.facebook.com/share/p/1CHQd5xEYq/

Vì vậy, nếu có hiểu lầm gì, mong ông giơ cao đánh khẽ, ban ơn mưa móc mà tha cho.

Thưa ông, tôi không phải loại người gặp ai cũng chửi. Trong trang nhà tôi vẫn thường xuyên có những người thô lỗ vào rủa sả, tôi không những không chửi lại mà còn không block, không xóa bình luận, bởi tôi tin vào con người – tin rằng sâu thẳm trong mỗi người luôn là chân – thiện – mỹ, dù hiện tại họ có bị những si ám che mờ đi lương thức thiêng liêng. Ông để ý mà xem, để được tôi “chửi” cũng phải là người mà tôi ít nhiều tôn trọng.

Còn nói về chuyện của Nỗi buồn chiến tranh. Tôi có viết mấy bài, tất cả còn nguyên đó. Thực ra, những bài viết ấy, nếu Vietsub ra thì đại khái chỉ là “như một tiếng thở dài”, chứ tôi hoàn toàn không có ý đòi hỏi hay bảo vệ việc nhà nước tôn vinh một tác phẩm văn học.

Ông Can chắc không hiểu đâu, tôi chưa bao giờ muốn Bảo Ninh và Nỗi buồn chiến tranh được vinh danh theo cách ấy. Văn học và nghệ thuật nói chung không bao giờ nên được/bị nhà nước hóa, và những người nghệ sĩ thì nên tự trọng mà giữ mình.

Tôi thở dài vì người ta không biết đọc văn, không có kiến thức văn học sử, không biết gì về những khám phá của ngành lý luận - phê bình văn học và cả thực tế của sáng tạo nghệ thuật mà nhân loại đã đi xa đến nỗi nhiều người, vì không chịu bước đi, nên không còn nhìn thấy được nó nữa; rồi người ta nhân danh những thứ to tát trong phong trào “chống lật sử” để đấu tố một nỗi buồn, một trải nghiệm cá nhân, một sáng tạo văn chương. Người ta đọc văn như đọc sử, tệ hơn – như đọc nghị quyết; người ta làm đơn đòi giải trình và chứng minh một chi tiết trong tiểu thuyết là có thật hay không! Tôi thở dài vì ngạc nhiên rằng đến nay, đã một phần tư thế kỷ 21 trôi qua, mà nhiều người vẫn còn bị mắc kẹt lại giữa thế kỷ trước, ở những vụ đấu tố thơ Mới, Tự lực văn đoàn, Màu tím hoa sim, Tây Tiến, Nhân văn – Giai phẩm… Chỉ thế thôi.

Bản thân Nỗi buồn chiến tranh có được vinh danh hay bị tước giải thưởng, tước vinh danh, tôi hoàn toàn dửng dưng. Ngay từ đầu, khi chưa có những ồn ào, tôi đã nghĩ, tại sao Bảo Ninh lại dự phần? Không phải tôi có định kiến gì với cả, mà với tôi nghệ thuật là chuyện của bạn đọc, của các hội nghề nghiệp. Bản thân nhà nước cũng không nên vinh danh ai cả. Mỗi tác phẩm nghệ thuật trước hết là một nhu cầu cá nhân và sau nữa là một sản phẩm hàng hóa, ai cần thì mua mà dùng, không thấy hữu ích thì thôi, tự do, rộng mở và lành mạnh. Hãy để tác phẩm được ra đời, được sống đời sống của nó một cách tự nhiên. Nếu có giá trị, nó sẽ lớn lên, bằng không nó sẽ chết đi. Bạn đọc sẽ định đoạt số phận của nó mà không cần một quyền lực nào phải mất thì giờ nhúng tay vào.

Việc vinh danh, bản thân nó không hề xấu, nhưng nó tiềm ẩn nhiều vấn đề phức tạp: trong quyền vinh danh đã tiền giả định quyền kiểm duyệt và tước bỏ. Nhà văn Bảo Ninh đã có thể không phải lâm vào thế khó xử, nếu ngay từ đầu ông chủ động từ chối. Và tôi nghĩ, sau sự kiện rất xứng đáng là một bài học này, nhà nước cũng hãy trao quyền tôn vinh hay đánh giá về cho công chúng và các hội nghề nghiệp. Nhà nước còn bận trăm công nghìn việc, toàn những việc quốc kế dân sinh hệ trọng, không nên lao tâm khổ tứ về những việc đầy rủi ro mà chẳng mấy lợi lộc như thế này.

Lại nói về Nỗi buồn chiến tranh, như ông đã biết đó (?), những Thơ Mới, Tự lực văn đoàn, Tây Tiến, Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm của Nhân văn – Giai phẩm, và v.v., họ cũng từng bị đấu tố đến điêu linh nhân danh những điều như bây giờ những người như ông đang giương cao ngùn ngụt khí thế đó, nhưng rồi họ đã vào sách giáo khoa cho trẻ con học mấy chục năm nay, được trao giải thưởng nhà nước, giải thưởng Hồ Chí Minh, trở thành niềm tự hào của văn học Việt Nam…

Tôi viết mấy bài không phải để bênh vực cho Nỗi buồn chiến tranh, nó không cần ai bênh vực cả. Tôi chỉ tiếc vì những ấu trĩ, nông cạn và hẹp hòi đã làm nên lầm lỗi của lịch sử, kéo chậm lại quá trình văn minh của xã hội. Giá mà những điều ấy không xảy ra, thì giờ chúng ta đã đi xa hơn nhiều trên con đường phát triển.

Nhân danh lịch sử nhưng không học được gì từ quá khứ, lại cứ nhằm vết xe cũ mà đi, thì quá bằng phỉ báng lịch sử, phải không ông?

Tôi không viết để tranh luận với ông, và tôi sẽ không tranh luận (cái mà ông gọi là “chửi”). Đây chỉ là mấy lời thật lòng và chân thành của một người chỉ có một mong ước giản dị, là xã hội sẽ mỗi ngày một rộng mở hơn, bao dung hơn và biết chậm lại để những thế hệ kế tiếp không còn tiếp tục phải chất lên vai những lầm lỗi của quá khứ - cái mà hôm nay cha anh đã đóng gói sẵn cho hành trang ngày mai của chúng…

Chào ông.

 Thái Hạo

Chuyện tưởng đã hoàn toàn khép lại từ lâu và không cần phải bàn bạc gì thêm, là vấn đề tác giả của bài “Nam quốc sơn hà”, thế mà trong phong trào “chống lật sử” hiện nay, người ta lại bỗng tỏ ra kinh ngạc và lên án vì sách giáo khoa đã ghi hai chữ “khuyết danh” bên dưới tên bài thơ ấy. Và từ đó, một làn sóng cuồn cuộn nổi lên trên các nền tảng mạng xã hội, đến nỗi những người có trách nhiệm lại phải lên báo để giải thích.

Thơ: Thái Hạo

 Thái Hạo

Tôi không biết nói gì cùng chị

người phụ nữ dại dột

đã quá tin vào cuộc đời

tin vào những điều tốt đẹp

tin rằng tiếng nói thật thà sẽ mang con người lại gần nhau

 Thái Hạo

                                                                            Đọc Bùi Mai Hạnh – Người xé mặt nạ

Là gì nhỉ? Một cuốn hồi ký. Hồi ký của một Life Coach – ‘người huấn luyện tinh thần’. Tác giả tuyên bố: “Lan tỏa giá trị của Coaching đến người cần, qua câu chuyện chuyển hóa của tôi, là mục đích của cuốn hồi ký” (tr. 356).

Nhưng chỉ có thế thôi sao?

 Thái Hạo

Những vụ án văn chương nổi tiếng như Tây Tiến, Nhân văn - Giai phẩm, Màu tím hoa sim, thì chắc ai cũng biết (?). Nhưng đó chỉ là “muối bỏ bể”. Ở Việt Nam suốt hơn nửa thế kỷ qua còn biết bao nhiêu vụ án bi hài khác mà đến nay có lẽ chưa ai thống kê cho đầy đủ được. Một trong những vụ “ít nổi tiếng” như thế là “vụ án Về Kinh Bắc”.

Trang đầu bản chép tay Về Kinh Bắc của Hoàng Cầm

Thái Hạo

1.

Xuất bản năm 1990 với tên gọi “Thân phận của tình yêu” (cái tên do Nguyễn Phan Hách đặt), ngay năm sau tác phẩm này đoạt giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam, cùng với Bến không chồng của Dương Hướng và Mảnh đất lắm người nhiều ma của Nguyễn Khắc Trường.

 Thái Hạo

Trong “Một người Hà Nội” có “nhân vật phụ”, là Dũng – con trai của cô Hiền. Sau ngày chiến thắng trở về năm 1975, trong bữa tiệc mừng do gia đình tổ chức, “Một ông già hướng mặt về phía Dũng bảo: "Đồng chí bộ đội có chuyện gì vui kể nghe nào?" Dũng nói: "Thưa các bác, chỉ có những chuyện không được vui lắm". Một bà nói: "Cứ nói, người ở xa về có quyền muốn nói gì thì nói". Dũng nói rằng trong nửa năm nay anh không ngớt nghĩ về những người từ Hà Nội ra đi cách đây đúng mười năm. Sáu trăm sáu mươi người, bây giờ còn lại khoảng trên dưới bốn chục”.

 Thái Hạo

Văn học Việt Nam* từ 1945 đến 2000 được chia làm 2 giai đoạn, theo tiến trình chính trị - xã hội: trước và sau 1975.

Không phải kiến thức gì hàn lâm cao siêu cả, sách giáo khoa viết và học sinh phổ thông được dạy. Trước 1975 là nền văn học phục vụ cách mạng, cổ vũ chiến đấu. Nhân vật chính của nó là con người quần chúng/ đại chúng/ quảng trường – không có chỗ cho đời sống cá nhân; cảm hứng của nó là sử thi, ngợi ca, ta thắng địch thua… Và cũng vì thế mà mặc dù có thành tựu và đã “hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị” nhưng nó trở nên phiến diện, một giọng, một chiều, là “nền văn học phải đạo”.

 Thái Hạo

Trong hình là đề xuất của ông Nguyễn Quang Huân, đại biểu Quốc hội, ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, góp ý nội dung phát triển giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường trong dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng,  mục tiêu là "kiên quyết đẩy lùi bệnh thành tích" trong giáo dục.

 Thái Hạo

Ngày 22.8 nghệ sĩ đàn bầu Phạm Đức Thành qua đời, Trấn Thành đăng một bài viết bày tỏ lòng tiếc thương. Chuyện tưởng phải bình thường, nhưng thật bất ngờ, anh bị đấu tố trên khắp các mặt trận – đến nay chưa dứt, vì lý do: làm một “nốt trầm lệch pha” trong “ngày vui của đất nước”. Phong trào đấu tố mạnh tới nỗi, sau đó anh đã phải xóa bài, và lên một bài... tự hào. Nhưng không phải vì thế mà anh được “tha thứ”, mới nhất là phát ngôn của tiến sĩ văn học Đoàn Hương trên Báo Điện tử VTC News: “Giữa hình ảnh vui mừng, biểu hiện lớn của cả tình cảm, lý trí của dân tộc trước đại lễ A80 thì status của Trấn Thành quả là lạc điệu, nguy hiểm”.

 Thái Hạo

1.

Nhiều người chất vấn rằng, tại sao không làm sách giáo khoa điện tử cho học sinh và phụ huynh dùng, mà cứ phải in ra để buộc phải mua như thế! Xin thưa, bản điện tử miễn phí của tất cả sách giáo khoa thuộc tất cả các bộ sách đã có từ lâu trên mạng, chỉ là do quý vị không chịu khó gõ vào Google để đọc hoặc tải về mà thôi. Đây là 1 trong nhiều địa chỉ: https://giaokhoaonline.com/