Thái Kế Toại

Phạm Viết Đào là nhà văn, một trong số ít người dịch văn học Rumani đã được Tổng thống Cộng hòa Rumani tặng Huân chương danh dự. Ông có trang web Phạm Viết Đào với nhiều bài phản biện xã hội sắc bén và rất nhiều tư liệu về mặt trận Vị Xuyên cùng cuộc chiến chống Việt Nam của quân đội Trung Quốc sau 1979. Tên tuổi của ông còn nổi tiếng một thời trong và ngoài nước vì ông đã bị bắt, bị ra tòa và ngồi tù 15 tháng vì chính kiến của mình.

Ông đã tập hợp nhiều tư liệu, bài viết trực tiếp phỏng vấn các tướng lĩnh, sĩ quan, chiến sĩ trực tiếp chỉ huy, chiến đấu tại chiến trường Vị Xuyên và in cuốn Vị Xuyên và thế sự Việt Trung. Với 717 trang sách khổ 17- 24cm, cuốn sách là một pho sử lớn về Cuộc chiến Vị Xuyên, một cuộc chiến đẫm máu nhất, hy sinh nhiều nhất của quân đội Việt Nam sau cuộc chiến 1979 nhưng trong rất nhiều năm gần như bị giấu kín, không được công khai, không được kỷ niệm, không được giới sử học nghiên cứu.

Để gìn giữ Vị Xuyên mảnh đất chiến lược thiêng liêng địa đầu Tổ Quốc không chỉ hàng ngàn chiến sĩ đã hy sinh mà còn có cả xương máu của gia đình Phạm Viết Đào. Người em trai của ông Phạm Viết Tạo, Trung đội trưởng thuộc Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356, đã chiến đấu anh dũng và hy sinh cùng gần 600 cán bộ chiến sĩ tại cao điểm 772 trong ngày 12-7-1984. Cho nên những trang hồi ức về mặt trận Vị Xuyên sau vẻ dữ dội khốc liệt đều phập phồng nỗi đau, nỗi day dứt ánh lên màu máu mà không một trang văn xuôi nào khác có thể thay thế.

Trong một vài số liệu tổng kết hôm nay người ta thừa nhận có khoảng 5000 chiến sĩ hy sinh ở Vị Xuyên nhưng còn 3000 liệt sỹ chưa tìm được hài cốt. Đó là món nợ rất lớn mà những người chỉ huy quân đội, cán bộ chính sách, những chính khách đàm phán biên giới với Trung Quốc phải trả nợ vong linh của các chiến sĩ đó. Chắc rằng cũng như các gia đình liệt sỹ, các cựu chiến binh Vị Xuyên, như chúng tôi, họ không thể ngủ yên hoặc nhắm mắt làm ngơ.

Tôi mong rằng trong số chúng ta, hoặc ít nhất làng FB này mỗi người nên biết đến trang lịch sử bi hùng này, nên đọc cuốn sách của Nhà văn - Người chép sử thay các nhà sử học của đất nước Phạm Viết Đào.

Hà Nội 7-2019

 Thái Kế Toại

Có mấy bạn vừa rao bán một cuốn sách của Prisvin, Bốn mùa - Lịch thiên nhiên. Đó là một kỷ niệm đặc biệt của tôi 55 năm nay. Cuốn sách đẹp và hay nhưng giá rao bán quá cao, 800 ngàn. Nhân dịp này tôi đăng lại bài viết đã lâu về cuốn sách. Một hoài niệm.

Thái Kế Toại

(Nhân cuốn Gia đình được Tuổi trẻ cuối tuần chọn đứng đầu trong 10 cuốn sách hay năm 2020-2025)

Khi nhận đọc bản thảo cuốn sách này tôi bảo Hà: "Sao cháu không chọn một cái tên khác mà lại đặt là Gia đình, nó thực thà chất phác quá". Quả thật so với ba cuốn sách trước của Hà Đừng kể tên tôi, Qua khỏi dốc là nhà, Tôi là con gái của cha tôi thì cái tên này thật quá, chất phác quá. Tôi nghĩ chỉ cần thêm một chữ những là đủ, không phải là các gia đình mà chỉ là những gia đình đã bị cuốn qua những cơn lốc màu đỏ kinh hoàng trong quá khứ, đầu những năm năm mươi thế kỷ trước ở miền Bắc Việt Nam. Cái tên ấy đủ nói lên sự chân thực về số phận những gia đình, những thành viên của nó qua ký ức. Bây giờ họ đã 70, 80, 90 tuổi rồi nhưng ngày ấy họ là con trẻ, như một tờ giấy trắng bị vò nát, bị vùi dập trong một sự đảo lộn đến phi lý và tất nhiên nó thật là kinh hoàng đối với sức chịu đựng của tuổi thơ.

Thái Kế Toại

Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở phía Đông Bắc phường Hoàn Kiếm, Hà Nội. Khu vực này trước đây vốn là một bãi đất hoang trồng dừa ven hồ Hoàn Kiếm nên người dân xung quanh thường gọi là Vườn dừa. Sau khi thực dân Pháp sang Việt Nam, quảng trường này được đổi tên thành Place Négrier, tên một sĩ quan Pháp, dùng làm nơi chém đầu, xử tử những người yêu nước chống Pháp.

 Thái Kế Toại

Phim truyện Cỏ lau chuyển thể từ truyện vừa Cỏ lau của nhà văn Nguyễn Minh Châu do Hãng phim truyện Việt Nam sản xuất 1993. Bộ phim được chiếu khai mạc Liên hoan phim Việt Nam ở Hải Phòng 1993, được nhiều giải thưởng như Giải Ngọn đuốc vàng Liên hoan phim các nước không liên kết và đang phát triển Bình Nhưỡng 1994, Giải tác phẩm Văn học Nghệ thuật xuất sắc của Bộ Quốc phòng 1994, Giải B (không A) của Hội Điện ảnh Việt Nam 1993, Giải Ban Giám khảo và Âm nhạc xuất sắc Liên hoan phim Việt Nam 1993…

 Thái Kế Toại

Cứ tự nhủ phải viết về quê hương một cái gì. Thế mà lần lữa, bệnh tật, ốm đau, mấy sự cố của gia đình, mãi chưa viết được. Cứ nghĩ như là mắc nợ với quê hương. Vì sao lại mắc nợ? Bởi vì biến động của thời thế, cái tên Thái Bình sắp mất trong tỉnh mới Hưng Yên. Nó chỉ còn lại là một phường trong mấy phường của thành phố Thái Bình cũ.

 Thái Kế Toại

Tháng 12-1986 tôi viết bài Người đốt lửa không ngủ trong không khí cả nước hưởng ứng Những việc cần làm ngay của đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh. Trên các báo các bài Những việc cần làm ngay tác giả ký tên NVL. Vì thế tôi đề tặng đồng chí NVL.

Thái Kế Toại

Một người bạn từng là tướng lĩnh rất cao cấp của ngành An ninh vừa gửi tặng tôi một cuốn sách trong tủ sách quý của anh. Anh bảo: Ông hãy đọc kỹ và rút ra được gì thì viết về nó để nhiều người cùng đọc.

Cuốn sách này tên là Xiềng xích và nơi trú ẩn của Jaruzelski do Nhà xuất bản Công an xuất bản năm 1997.

Thái Kế Toại

Châm Văn Biếm - Ngô Huy Bỉnh, tác giả truyện ngắn Thi sĩ máy

Truyện ngắn Thi sĩ máy rất nổi tiếng trong Nhân văn - Giai phẩm.

Thái Kế Toại Nhân câu chuyện cậu bé Chu Ngọc Quang Vinh, nhà vô địch Đường lên đỉnh Olympia lần thứ 14 năm 2024 có phát ngôn trên Fb đang gây tranh cãi tôi nghĩ đó là hiện tượng trưởng thành của ý thức con người. Điều quan trọng là em đã dám nói lên sự trưởng thành ý thức của mình. Khoan hãy nói đến cái gọi là lòng yêu nước, sự vô ơn với đất nước hay không khi đặt em bên cạnh hàng trăm, hàng ngàn học sinh đã đoạt giải Olympia, đi học nước ngoài rồi không về nước. Sự trưởng thành của ý thức con người về mặt triết học là không nhỏ. Rất nhiều tác phẩm triết học, văn học, điện ảnh đã tìm cách giải đáp và diễn đạt nó.

 Thái Kế Toại

Sau tiểu thuyết Quỷ vương xuất bản 2016 Vũ Ngọc Tiến lại vừa hoàn thành bản thảo cuốn tiểu thuyết mới Đời kẻ sĩ.[*]

Thái Kế Toại

Tôi thích Quỷ vương vì mấy lẽ:

Thứ nhất, Quỷ vương được tác giả viết với một bút pháp hiện đại, đồng hiện trên mạch tâm linh tức là mạch hồi tưởng đan xen hiện tại của hai nhân vật trẻ tuổi yêu nhau từ quá khứ 500 năm trước.

Thái Kế Toại

Tháng Tư 1975

Tôi đang mặc áo lính viết ký sự lịch sử về Chiến tranh phá hoại tại đường Tàu Bay nay là Trường Chinh.

Vài người anh lớn tuổi của đơn vị đã được đi theo các binh đoàn vào chiến dịch.

Tôi viết về những ngày này trong bài tưởng niệm một người bạn như sau:

Trước ngày đi chiến trường, Luận đề trên đầu thư cho tôi: “Nơi gần mặt trời nhất - Anh Sơn”.

Từ “nơi gần mặt trời nhất” anh đã ra đi! Người con trai của đất tổ sông Hồng tìm đến Cửu Long. Mặt trận miền Nam mở ra dữ dội, ào ạt không thể tưởng tượng nổi. Cùng với đợt chia tay cá nhân, tôi chia tay với các trung đoàn không quân, ra đa, tên lửa, các sư đoàn cao xạ đi về phương Nam. Suốt đêm, tại phòng trực ban của sở chỉ huy Bộ Tư lệnh quân chủng Phòng không - Không quân, loa kim phát đi oang oang tiếng nói hăm hở vội vã của các đồng chí phái viên tác chiến báo cáo tình hình mặt trận. Tôi được biết đơn vị cũ và Luận đã đánh Phước Long, Buôn Ma Thuật, chiếm sân bay Biên Hoà rồi vào đường Trần Quốc Toản, cảng Nhà Bè. Và tôi chờ một bài thơ của Luận. Bài thơ đường chiến dịch, thế nào cũng có câu thơ xao xuyến về màu xanh của bầu trời phương Nam…

Thái Kế Toại

Trần Công mất tại Hà Nội ngày 5-10-2016. Đạo diễn Đặng Nhật Minh là người viết và đọc điếu văn cho đạo diễn Trần Công. Ông viết:

“Đạo diễn Trần Công sinh tháng 9/1928 tại Hương Sơn, Hà Tĩnh. Sinh trưởng trong một gia đình tiểu tư sản công chức. Từ nhỏ ông đã theo cha là nhà giáo học Trần Hậu Vị học tại các trường lớn ở các thành phố Vinh, Nha Trang, Sài Gòn nơi cụ Đốc Vị giảng dạy.

Thái Kế Toại

Bắt đầu bằng nỗi nhớ dải núi này ở phương Nam.

Ký ức gợi nhớ về những trang văn của nhà văn Mai Thảo tôi đọc đã lâu.

Thái Kế Toại

Wikipedia viết tiểu sử Quang Dũng như sau:

Quang Dũng (tên khai sinh là Bùi Đình Diệm; sinh 11 tháng 10 năm 1921 – mất 13 tháng 10 năm 1988) là một nhà thơ Việt Nam. Ông là tác giả của một số bài thơ nổi tiếng như Tây tiến, Mắt người Sơn Tây, Đôi bờ... Ngoài ra Quang Dũng còn là một họa sĩ, nhạc sĩ. Ông thuộc thế hệ các nhà thơ miền Bắc trưởng thành và nổi danh sau Cách mạng tháng Tám.

 Thái Kế Toại

Đào Duy Anh trong Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm

Ông Hoàng Văn Chí – tác giả cuốn Trăm hoa đua nở trên đất Bắc xuất bản ở Sài Gòn tháng 1-1959, một trí thức ở Pháp về, người là anh em đồng hao với Nguyễn Sơn, Vũ Ngọc Phan, từng công tác ở Việt Bắc – viết về tính cách Đào Duy Anh như sau:

“Ông là người điềm đạm, trong các buổi họp ông ít phát biểu ý kiến và mỗi khi cuộc thảo luận trở nên gay gắt thì ông hay lẩn tránh. Tuy vậy gần đây ông cũng đứng hẳn về phe đối lập viết nhiều bài trong Nhân Văn và Giai Phẩm lên án chính sách của Đảng”.

 Thái Kế Toại

Nhân Văn Giai Phẩm diễn ra trong ngành Giáo dục như thế nào?

Hưởng ứng Nhân Văn Giai Phẩm diễn ra trong toàn ngành giáo dục rất nhanh. Rất nhiều giảng viên các trường trung cấp, đại học, sinh viên, giáo viên và học sinh lớn tuổi các trường phổ thông trên miền Bắc, có đọc, mua báo và góp quỹ ủng hộ các báo Nhân Văn, Giai Phẩm, Đất Mới, Trăm Hoa…

 Thái Kế Toại

Viết tạm xong số chân dung văn nghệ sỹ chủ chốt của Nhân Văn Giai Phẩm xong tôi thấy cứ thiêu thiếu. Phần thể hiện về trí thức, giáo dục chưa có bao nhiêu ngoài Giáo sư Trương Tửu. Trong khi đó những vị Giáo sư đáng kính tham gia phong trào, đóng vai trò quan trọng còn nhiều: Trần Đức Thảo, Nguyễn Mạnh Tường, Trương Tửu, Đào Duy Anh, Đặng Văn Ngữ cùng một số trợ giảng, sinh viên thân thiết của họ. Cuối cùng tôi chọn Đào Duy Anh nhưng với tham vọng qua chân dung của ông có thể phản ánh tương đối quy mô, nội dung của phong trào trong ngành giáo dục và các bạn đồng chí hướng của ông. Tuy vậy vẫn phải gặp một trở ngại là tư liệu về giai đoạn 1956-1958 cho chuyên đề rất hiếm. Bản thân Đào Duy Anh cũng không muốn nói về chuyện đó. Những học trò yêu của ông, bốn tứ trụ sử học cũng né tránh, ít nói cụ thể chuyện cũ. Vì vậy tôi sẽ phải tìm cách viết mới như là đặt những tấm gương phản chiếu xung quanh ông để bạn đọc tự suy ra cái đời sống thời đại trong tinh thần của ông.

Thái Kế Toại trích tuyển tư liệu