FB Nguyễn Xuân Hưng

Rươi múa chài

Năm đó, mùa rươi tháng 9 đôi mươi, tháng 10 mùng năm, tôi nhớ rươi về quê Kinh Môn. Có ông bạn vong niên nguyên quan chức Kim Môn (hồi còn nhập 2 huyện Kinh Môn, Kim Thành) dẫn đi xem vớt rươi, ăn rươi vớt ở sông. Người chủ thuyền vốn trước kia là dân thuyền chài, đã định cư rồi, vẫn giữ cái thuyền bé bé, thuyền có mui, gắn máy chạy xè xè.

Rươi nổi chính vụ từng đám, nhìn xa mầu xám, đến gần tinh ý mới thấy những sợi màu xanh ngoằn ngoèo giữ làn nước đỏ vàng. Chủ thuyền đã có đám vớt rươi dùng cái chài đánh cá, còn ông đi với cán bộ, dùng vợt to vợt rươi "cho sang", rồi dùng con rươi ấy, lát sau nhóm bếp ngay trên sàn thuyền.

Có đủ mọi loại rươi, không phải loại nào cũng như loại nào. Dân không phải vùng rươi không biết được. Rươi đăng chỉ để làm mắm. Dùng lưới (cái đăng) chắn một khúc sông. Thế thì bắt được rươi và có thể cả những cục vàng trôi sông. Kinh bỏ mẹ. Nhưng thời đại rươi đăng đã qua hàng chục năm rồi. Bây giờ người ta khoanh bãi, giữ gìn không cho dùng thuốc, để "nuôi rươi", thực ra là "nuôi ruộng bãi".

FB Nguyễn Xuân Hưng

Tôi gặp ông Lữ Minh Châu có 1-2 lần trong dịp làm phim về đường dây buôn tiền bí mật trước 1975,cùng ông Lê Thi và Đào Quang Thép. Ông Châu là bảo tàng sống về những ngày lãnh đạo kinh tế sau 30/4/1975. Ông kể ông Kiệt và ông phải đấu tranh đau khổ thế nào với các chủ trương "sáng suốt" của "trên" như vụ bỏ cấm các DNNN mua ngoại tệ, vụ bỏ ngăn sông cấm chợ cho Tphcm đi mua gạo, vụ khoán nông nghiệp... Nghĩa là những điều mà sau này quá hiển nhiên mà ngày đó thực hiện có thể đi tù. Sau mỗi sự kiện, ông lại than: sao mà chúng ta ngu lâu thế?

-Đbscl vựa lúa, lúa hậu giang để mọc mầm, mà sài gòn thiếu đói, sao chúng ta ngu lâu thế?

-Ta vào tp, thằng nào có của ăn của để là oánh. Sao mà chúng ta ngu lâu thế?

-Nhà nước quản DN, như nuôi đứa con nghiện, cho một đứa tự lập, nghĩa là bán cho nó ngoại tệ mua sắm, cho nó tự lo khâu đầu ra, mấy ông suýt đi tù. Sao mà chúng ta ngu lâu thế?

-Lại có chuyện, hồi đánh văn hóa đồi trụy, mấy ông trẻ đoàn thanh niên đốt cả sách kinh tế, triết học, còn chuyện không biết Rutxo thì quá bằng lên trời. Sao chúng ta ngu lâu thế...

Nguyễn Xuân Hưng

Nôm na về lịch sử đẻ ra quy trình như sau: tôi đang ở điểm đầu A, muốn đến điểm cuối B, thì có nhiều đường đi, nhiều cách đi, trong vô số đường ấy, có 1 đường đi với các cách đi tốt nhất. Ví dụ từ A đến C đi xe đạp, từ C đến D đi ô tô... vân đi đến B. Từ đó, để đỡ mất công ngâm cứu, người ta đề ra một QUY TRÌNH để ai ai cũng cứ thế mà đạt được mục tiêu đi đến B.

Đó đơn giản là quy trình đi từ A đến B. Cái kết cục là đến được B.

Người ta thường nói: cứu cánh biện minh cho phương tiện. Tức là để đạt được cái mục đích (cứu cánh) thì dùng phương tiện gì cũng có thể chấp nhận được. Cho nên cái gọi là quy trình, hay phương tiện, không thể bất biến theo thời gian. Ngày xưa cách nay vài chục năm, muốn tiêu diệt đồn X, người ta phải làm quy trình vận động đến đó, vác bộc phá tống vào đồn. Rồi cái quy trình ấy thay đổi, chỉ cần bay máy bay đến ném bom, rồi thời đại thay đổi, chỉ ngồi một chỗ bấm nút, quả tên lửa ở trên trời bay xuống xóa sổ cái đồn.

(S. thêm)

Nguyễn Xuân Hưng

Sau khi loạt bài “Nghiên cứu Ông Cụ” của tôi đăng trên FB này, rất nhiều bạn comm, inbox và điện thoại trao đổi. Tôi đã chuẩn bị tâm lý đón nhận mọi mức độ khen chê. Nhưng không khỏi bất ngờ về một số vấn đề các bạn đặt ra. Đúng là còn rất nhiều chi tiết thú vị mà tôi chưa bàn luận đến. Giai đoạn Tân Trào và những ngày đầu chính quyền DCCH ở Hà Nội tôi cũng chưa nói đến. Hy vọng sẽ có dịp khác tôi sẽ post. Ở stt này, tôi xin “tái bút” chỉ 3 vấn đề sau:

1- Nhiều bạn “kêu ca” tôi đánh giá ông Hoàng Văn Thụ quá cao?.

2- Về những người ân nhân của Ông cụ, sao không thấy nói đến Cụ lang chữa cho Ông Cụ khỏi ốm ở Tân Trào?

3- Quan hệ với Pháp trong thời kỳ Tân Trào?

Sau đây là ý kiến của tôi:

(s15: Ba lần đi tìm… Mỹ)

Hồi tôi làm kịch bản phim “Ý chí độc lập”, cố ý bỏ qua đoạn Ông Cụ bị bắt giam ở Tàu. Là vì cái đoạn ấy xương xẩu với dạng tiểu thuyết, càng xương với phim ảnh. Tài liệu đầy rẫy, mà kim chỉ nam là “Nhật ký trong tù”. Cụ bị giải đi loanh quanh, rồi cảm phục được các sĩ quan Trung Quốc quốc dân đảng, họ chả có bằng chứng gì kết tội Ông Cụ mà thả. Hồi xưa được giảng giải thế. (Nhưng rồi hội đồng duyệt hình như đọc được điều đó, yêu cầu viết thêm 1 tập đoạn thời gian này)

Từ trước đến nay, ai cũng biết Ông Cụ đi Tàu, bắt liên lạc với các tổ chức chống Nhật để tìm kiếm sự ủng hộ Việt Minh. Tìm ai?

(s12: Thành công lớn, thất bại không nhỏ)

Nguyễn Xuân Hưng

1. Khi xem xét các sự kiện năm 1941 liên quan đến Ông cụ, vừa dễ lại vừa khó. Tư liệu cực nhiều, tuyên truyền khoa giáo cực nhiều. Nhưng đó cũng là một cái khó, những cái gì mọi người cùng biết về Ông Cụ như một lãnh tụ thông thái, sẽ là làn sương mờ ảo che mắt những người muốn dựng một chân dung văn học, nghĩa là tìm hiểu con người nhân vật trong một thời điểm quan trọng nhất. Năm 1941, Tết âm lịch thì Ông Cụ cùng mấy đồ đệ đi bộ từ Tĩnh Tây về Pác Bó. Thành phần Ông Cụ chọn, cho thấy một người có kinh nghiệm thực tiễn: Phùng Chí Kiên là cánh tay phải của Ông Cụ về các vấn đề lớn và biết bắn nhau, Lê Quảng Ba là người địa phương, cầm đầu nhóm thanh niên hăng hái bỏ Trương Bội Công theo Ông cụ, cũng máu bắn súng. Thực tế nhóm đó có 2 thủ lĩnh: Quảng Ba và Hoàng Sâm. Sâm là người Nghệ, tiểu đồng của ông Cụ thời ở Xiêm, nhưng khi về nước, Ông Cụ chọn Ba vì Ba là thổ dân. Trong đoàn còn có ông Đặng Văn Cáp, một người ít hơn Ông Cụ mấy tuổi, biết làm thuốc, có chữ nghĩa một chút, nếu ai đau ốm Cụ Cáp hái lá nhì nhằng chữa được. Ngoài ra có 2 người khác là Lộc và An là hậu cần, Osin gánh gồng. Thực tế lúc đó, nhóm đi về của Ông Cụ đơn giản là về nước bí mật, tá túc ít ngày, rồi bàn soạn mọi việc sau, chứ không đao to búa lớn như hậu thế thêu dệt. Chuyện hôn nắm đất cũng là hình tượng văn học, chứ thực tế Ông Cụ đâu có mất vệ sinh thế.

Nguyễn Xuân Hưng

Bài 1: Dòng chảy Nho giáo

Nhập đề.

Tôi có may mắn làm việc một thời gian dài với một nhà văn am hiểu Trung Quốc là nhà văn Hà Phạm Phú, gần đây lại tiếp xúc với Nhà văn Trần Đình Hiến, người cảđời sống và chiêm nghiệm với nền văn hóa Hán, người dịch Mạc Ngôn trứ danh, nên dần dần hiểu đôi điều về Trung Quốc. Điều đó thoạt tiên có vẻ vu vơ, tình cờ, nhưng sau rồi càng ngẫm càng thấy may mắn, bởi vì trong cuộc sống một con người Việt Nam, nói không ngoa, động đâu cũng thấy hình bóng Trung Hoa. Lịch sử, văn hóa, thương mại, bang giao, xã hội… chỗ nào cũng thấy cái bóng to vật vã mang tên Trung Quốc. Bạn là nhà doanh nghiệp hay nhà buôn ư? Đố bạn không tính đến yếu tố hàng hóa mang giá trịđồng Tệ. Bạn là nhà hoạt động văn hóa xã hội ư? Nếu bạn không hiểu về một dòng chảy lịch sử mang tên Trung Quốc, thì chắc gì đã biết về chính dân tộc Việt.

Có một tâm niệm như vậy, nên gần đây tôi viết một loạt bài nhân dịp nói chuyện với hai nhà văn Hà Phạm Phú và Trần Đình Hiến. Sau đó, có nhiều ý kiến phản bác và ủng hộ, đó cũng là lẽ thường tình. Mục tiêu của tôi không phải là cố gắng vận động một chủ thuyết, mà là trình bày quá trình tự học của một nhà văn. Đó là phương tiện cho một cứu cánh là các tiểu thuyết lịch sử.

Tôi có kể lại một số chuyện qua các câu chuyện kể của các ông bạn già, như là một người tổng thuật. Rồi cũng có những ý kiến của tôi, tát nước theo mưa. Tôi nghĩđó là chuyện thường của các nhà văn. Viết gì ư? Nếu không biết, không hiểu, thì viết gì? Biết và hiểu thì hoặc là đi, hoặc là học. Học thày không tày học bạn. Giống như cuộc đời luôn luôn vận động, lịch sử chỉ có một, nhưng kiến giải về lịch sử thì có vô vàn. Ngày hôm qua con người ta nghĩ thế này, hôm nay cũng nghĩ thế có thể không còn đúng, mà phải thế khác. Trong Phật luận, có cái nhìn "vô thường" đối với cuộc đời. Câu chuyện của tôi cũng chỉ là một câu chuyện vô thường.