Nguyễn Hoài Văn

(Góp ý nhân đọc bài “Triết học lịch sử Hégel và tương lai Việt Nam” của Nguyễn Hữu Liêm)
Hégel là một triết gia rất được tôn thờ và cũng rất bị chỉ trích. Người ta đã gọi ông là “bậc thầy tư tưởng của thời đại chúng ta”(Alain), là “Aristote tân thời” v.v…Quan điểm “lịch sử đã chấm dứt” do ông đưa ra vào thế kỷ 19 lại vừa được rao truyền rầm rộ lúc gần đây bởi một anh công chức bộ ngoại giao Hoa Kỳ, cùng lượt với việc công bố một “trật tự thế giới mới” của xếp anh ta. Tuy vậy, ngay từ khi Hégel ngự trị gần như một cách tuyệt đối trên trường tư tưởng Tây Phương vào giữa thế kỷ 19, thì ông đã bị công kích nặng nề: Schopenhauer (1788-1860) gọi Hégel là “tên thợ viết vớ vẩn, vô nghĩa” (écrivailleur d’absurdités) và là “kẻ làm rối loạn tâm trí” (détraqueur de cervelle). Stirner (1806-1856) và nhất là Kierkegaard (1813-1855), cha đẻ của thuyết Hiện Sinh, đều là những triết gia đối nghịch với Hégel. Ngày nay, quan điểm của ông về lịch sử, về quốc gia…đã bị phủ nhận bởi đa số các học giả. Người ta cũng nghi ngờ sự lương thiện của ông ta. Popper cho rằng Hégel chỉ nổi tiếng nhờ tung ra những lý thuyết khó hiểu, dao to búa lớn, áp đảo được tinh thần đám trí thức thời ông. Thậm chí, sự thành công vượt bực của Hégel đã làm cho cái cung cách thiếu khiêm nhường này trở thành một nền nếp cho giới trí thức noi theo cho đến gần đây. Popper nói những người trí thức vào đại học không phải để tìm tòi hiểu biết thực sự, mà để “học những phương pháp loè thiên hạ bằng cách nói cầu kỳ và khó hiểu”. Ông gọi đó là “chủ thuyết Hégel” (Hégelianisme).
HÉGEL VÀ KY TÔ GIÁO:
Nguyễn Hữu Liêm rất có lý khi cho rằng triết lý lịch sử của Hégel là một biến thể của giáo lý Ky Tô Giáo. Thật vậy, Hégel đã đưa Thiên Chúa vào lịch sử, coi lịch sử là sự thể hiện ý muốn của Thiên Chúa đem loài người đến với ngài. Ông cũng thần thánh hoá Quốc Gia, đặc biệt là quốc gia Phổ (Đức), coi quốc gia như sự biểu hiện của “hành trình của Thiên Chúa nơi trần gian”.