Truyện Lê Công Tư

Truyện ngắn mới nhứt của Lê Công Tư gợi lên những liên tưởng về sự tình cờ đầy ám ảnh. Những phận người dạt trôi như một sự tình cờ. Những hội ngộ thoáng qua, những suy tưởng lướt qua lại không giống sự tình cờ. Những mất mát cũng có vẻ chẳng tình cờ. Vậy mà những lịch sử riêng và chung, lớn và nhỏ, rốt cuộc lại như thể tình cờ mà đến mà đi.

Liệu có phải vậy không?

Văn Việt

Trong số những người quen biết đang sống tha hương đây đó, có lẽ Trịnh là một Việt kiều nghèo nhất mà anh biết. Hắn hội đủ những yếu tố để được đứng trong hàng ngũ những con người này: một tính khí thất thường nằm ẩn sau cái nhìn trong sáng; lòng tự trọng của một kẻ có học với thói ăn chơi bạt mạng; và cái mà những người Mỹ có đầy đủ nhất xem ra lại thiếu thốn trầm trọng ở con người này: tính thực dụng, đủ để xã hội Mỹ dành hẳn cho hắn một chỗ đứng ở bên lề.

Lê Công Tư

Trong một lần họp với Sở Thông tin - Truyền thông ngoài Đà Nẵng, ông Trương Quang Nghĩa, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng, có phát biểu một câu như vầy: “Tôi có cảm giác là chúng ta sợ mạng xã hội. Nếu không dùng, đóng hết thì không biết họ nói mình cái gì”.

Phát biểu của ông Trương Quang Nghĩa chỉ là cái cớ để tôi bài này, bởi cả đất nước này không còn lạ gì với những lần cúp máy điện thoại, bận đi họp, đang bận họp, vấn đề này nhạy cảm lắm không thể trả lời ngay được, v.v. Tất cả đều hàm chứa, ẩn chứa một nỗi sợ hãi vô hình nào đó. Cái thảm kịch của một con người nói riêng và một guồng máy lãnh đạo nói chung là sợ sự thật; không dám đối mặt với sự thật thì cũng gián tiếp công nhận mình dối trá. Lúc tham lam thì không từ một thứ gì, lúc tất cả bị phanh phui trên mạng với đất đai, nhà cửa, ruông vườn như quân trộm cắp thì quay mặt ngó lơ, cứ như thể tao không đọc thì những gì tụi mày viết không có.

Lê Công Tư

Nếu có một ai đó chịu khó ngồi làm một phép tính về số tiền mà họ đã bỏ ra để đầu tư cho một đứa nhỏ đi học từ lúc mẫu giáo cho đến lúc tốt nghiệp đại học, thì không khó để nhận ra rằng đó là một số tiền không nhỏ chút nào. Tôi biết khá nhiều em học ở trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt mà gia đình phải chắt chiu từng đồng xu cắc bạc để các em có tiền thuê phòng trọ, đóng học phí, tiền ăn v.v. Có nhiều gia đình ở Đaklak, Đak Nông phải bán gà vịt, trâu bò để mấy em có tiền trả những khoản phí này, có những gia đình chấp nhận ở căn nhà lụp xụp, không vội sửa, để lấy tiền đầu tư vào việc học của con em mình.

Lê Công Tư

Tặng cô Thu Tâm (Canada) – một cô giáo đã để lại trong tôi những ấn tượng đẹp nhất hồi còn đi học.

Cuối cùng thì bốn ngàn năm hình thành lịch sử của một dân tộc với tất cả những thăng trầm, vinh nhục của nó được mang ra dạy ở nhà trường đã trở thành cái môn học buồn chán, vô vị nhất. Cứ nhìn vào điểm thi của môn này trong kỳ thi vừa qua thì đủ rõ. Những năm trước, đám học trò còn học qua quít, lấy lệ để đối phó với thi cử. Năm nay thì chúng cũng chẳng buồn đối phó nữa, chúng sẵn sàng chấp nhận điểm không. Chưa có năm học nào mà điểm sử lại tệ bằng năm nay.

Lê Công Tư

Lo sợ, bức xúc với những thông tin không đồng tình với đường lối cai trị của đảng đang tràn lan trên mạng, luật An ninh mạng ra đời, được Quốc hội thông qua với tuyệt đại đa số những người đang tự nhận mình là đại diện của dân. Sự thông qua đạo luật này dễ khiến người ta có cảm tưởng là bắt đầu từ đây, chính phủ có thể giám sát những suy tư của người dân, có thể kiểm soát được những ý nghĩ của họ, đã có thể nắm được những đầu mối gởi đi những thông tin này để đưa họ vào tù.

Lê Công Tư

Cứ theo cách tính của đa phần nhân loại thì 25 năm là một thế hệ, đó là khoảng thời gian vừa đủ để một người trưởng thành, sanh con, đẻ cái, hình thành thế hệ thứ hai và cứ thế tiếptục. Điều này cũng có nghĩa là với một trăm năm sẽ hình thành được bốn thế hệ. Chín mươi chín năm hay một trăm năm thì cũng như nhau. Đó là một khoảng thời gian dư thừa để biến lịch sử một dân tộc chìm khuất trong bụi đỏ.

Hãy thử giả định rằng ba cái đặc khu kinh tế đó được người dân tộc trên Tây Nguyên hay người Lào thuê mướn để chăn thả gia súc thì 99 năm sau mọi thứ gần như vẫn còn y nguyên trừ một vài cánh đồng cỏ bị trâu bò gặm nhấm. Người ta có thể tin được điều này từ cái bản chất hiền hòa, mộc mạc của những con người này, của những dân tộc này.

Lê Công Tư

Thân tặng họa sĩ Phạm Cung cùng những mảnh trời đă không còn nữa

Cứ mỗi lần nhớ lại khoảng đời lính biệt động ở Pleiku, anh lại nhớ cái ngày Luân chết. Một mảnh đạn pháo xé bung ổ bụng của nó, một đống ruột đổ tràn ra bên ngoài. Sau mấy tiếng đồng hồ ngồi tựa lưng vào vách chờ đợi y tá, một chiếc xe cứu thương chở đến một bệnh viện dã chiến nào đó, tiếng súng vẫn nổ rền như đêm giao thừa. Mơ hồ nhận ra là sẽ chẳng có ma nào đến cứu mình lúc này, đôi mắt nó đã lấy lại được bình tĩnh. Không còn dấu vết của cả tuyệt vọng lẫn hy vọng, nhìn bâng quơ những làn khói thuốc, Luân nói:

- Chắc tao chết quá. Nhớ lại những ngày ở trần gian nghĩ cũng vui.

Luân sống dạn dĩ, liều lĩnh, đủ để hưởng một đôi niềm vui nào đó. Tảng sáng hôm sau, Luân chết thanh thản, bình yên sau khi hút hết hơn một bao thuốc lá. Khuôn mặt hơi xanh, tựa như đang ngủ, như thể cái chết thực chất chỉ là một giấc ngủ dài sau khi sự sống đã bị bóc ra khỏi thân xác.

Lê Công Tư

Bản án tử hình dành cho Đặng Văn Hiến là dành cho những người dân đã bị dồn ép, bức bách tới cùng đường. Nói cách khác là họ chỉ còn mỗi một con đường tao chết hay là mày chết.

Thử nhìn lại những gì còn khuất tất, tăm tối, mịt mờ: Sau cái bản án tử hình này là ai? Thế lực nào đã chống lưng cho công ty Long Sơn được chính quyền Đăk Nông giao cho 1079 hec ta đất để làm dự án nông lâm nghiệp?

Trong suốt thời gian xảy ra sự kiện này, chẳng ai thấy bóng dáng công an lẫn chính quyền địa phương ở đâu cả. Chỉ đến khi có ba người của công ty Long Sơn bị chết cùng với 13 người bị thương, còn về phía người dân thì một người bị chém nứt sọ với một phụ nữ bị đạp trụy thai, thì chính quyền địa phương mới vào cuộc. Trong khi chỉ cần nghe loáng thoáng ở đâu đó sắp có một cuộc biểu tình chống đối Trung Quốc lấn chiếm Biển Đông là công an đủ mọi sắc phục, hình tướng dưới đủ mọi dạng thức đã được huy động cùng đường, chật phố. Chẳng lẽ chính quyền địa phương không hay biết gì hay là giả đui, giả điếc để mặc công ty Long Sơn muốn làm gì tùy ý? Vẫn chưa ngừng ở đó, nghe nói Phó Thủ tướng Trương Hòa Bình thay mặt chính quyền trung ương đề nghị chính quyền Đăk Nông ngăn chặn cưỡng chế, phải rà soát lại toàn bộ vụ việc thì chính quyền sở tại cũng chẳng buồn nghe. Dễ khiến người ta nhớ lại một câu nói của Thủ tướng Phan Văn Khải dạo nào: “Trên nói mà dưới có thèm nghe đâu”.

Truyện Lê Công Tư

Đoạn đường từ Pleiku lên Kon Tum khá giống con đường dẫn lên đỉnh trời, liên tục có những bầu trời bị bỏ rơi lại sau lưng và những bầu trời mới liên tục xuất hiện với những khoang trời rộng, cho dù anh biết chúng vẫn chỉ là một bầu trời. Nó đã từng có trước khi anh sinh ra, đã từng thấy khi còn nhỏ và nó sẽ vẫn còn đó khi anh đã chui xuống mồ. Cho đến khi chẳng còn bầu trời lạ nào xuất hiện nữa thì trước mắt anh hiện ra một thành phố nhỏ nằm gọn giữa lòng một thung lũng với những đám khói trời. Một dòng sông mềm như một dải lụa ôm ngang thành phố. Xa xa chắn ngang đường chân trời là những dãy núi xanh mờ.

Nơi anh ở gần ngôi Nhà thờ Gỗ. Buổi sáng người lớn đi làm, trẻ con đi học. Chỉ còn một mình anh với những dải nắng im, chẳng biết làm gì. Anh đi bộ ra bờ sông Đakbla, gọi cà phê uống, rồi nhìn ngó bâng quơ. Nhìn bản đồ, anh nhận ra con sông này giống như một đứa trẻ ham chơi xa. Thay vì đổ về hướng Đông để ra biển cho gần, nó lại chảy qua Lào, hút sâu vào nội địa, mải mê, nhọc nhằn với những ghềnh thác cùng những cánh rừng sâu trước khi tìm đường ra biển xanh. Nhìn dòng sông mất hút về những dãy núi ở phía Tây. Bên kia là xứ Lào, mơ hồ, bí mật và gần gũi.

Nhìn chán con sông cùng những dãy núi, anh chui đầu vào các nhà thờ nhìn Chúa Jesus cùng mấy ông Thánh, mấy dì phước cùng mấy đứa trẻ con đang cầu nguyện. Khi thấy chẳng còn gì để nhìn, anh bâng quơ nhìn mấy cọng cỏ. Sau khi chán tất cả mọi thứ, anh chui đầu vào nhà ngục Kon Tum.

Lê Công Tư

Chiều hôm qua ngồi đọc lại câu chuyện viết về Họa sĩ Bửu Chỉ của Nguyễn Tuyết Lộc trên Văn Việt. Trong đó có một đoạn viết về cái thời gian Bửu Chỉ còn làm việc với Hội Văn nghệ Bình Trị Thiên năm 1976. Số tạp chí văn nghệ Bình Trị Thiên đầu tiên ra mắt, Bửu Chỉ phụ trách phần trình bày, với bìa là bức tranh nhà máy không có khói. Tờ báo bị lãnh đạo dập tả tơi.

“[T]hiệt tình mà nói, khi rời nhà tù, khấp khởi trở về quê nhà mong cùng anh em cũ mới làm được chuyện gì ý nghĩa, ai ngờ cũng từ cảnh tù nhỏ ra cảnh tù lớn hơn thôi, Tuyết Lộc ơi. Số tạp chí Văn Nghệ Bình Trị Thiên đầu tiên ra mắt năm 1976, Chỉ vẽ cái nhà máy không có khói, liền bị bọn hươu nai đó đem ra mổ xẻ một cách thô bạo, cho rằng Chỉ ám chỉ nhà máy xã hội chủ nghĩa không hoạt động nên mới không có khói. Cũng vì cái khói này mà chúng moi móc, chì chiết kể tội Chỉ, làm như hù dọa được thằng Bửu Chỉ ni. Nhưng chúng nó nhầm…

Lê Công Tư

Sợ hãi vốn là một cảm giác, một cảm trạng bất an về một sự de dọa nào đó đang ở phía trước. Nó vốn là hệ quả tất nhiên của những hành động mà những người vướng vào những nỗi sợ hãi này có cảm tưởng như mình là người bất chính, sai trái. Nó còn là hệ quả gián tiếp được gây ra từ những guồng máy cai trị chỉ lấy đe dọa để hù họa con người. Và ai cũng biết cái gì cũng có giới hạn của nó. Có thể nói tất cả mọi chế độ bất kể chế độ nào đều kết thúc khi con người không còn biết sợ hãi là gì nữa.

Đã không biết bao nhiêu lần, mỗi lúc nhìn lại tấm ảnh cố Hòa Thượng Thích Quảng Đức với một khuôn mặt tĩnh tại ngồi im trong lửa đỏ như là cái cách bày tỏ thái độ của mình với một chế độ phân biệt tôn giáo. Với riêng tôi, đây là một trong những hình ảnh tuyệt đẹp về một cái chết. Cho mãi đến hôm nay tôi nhận ra rằng cái ngọn lửa đó đã thiêu rụi một chế độ chứ chưa bao giời thiêu rụi được quả tim con người này. Thuật ngữ của đạo Phật gọi cái hình ảnh điềm nhiên này là Vô úy. không còn biết sợ là gì.

Không ai không biết cái cách duy nhất để vượt qua sự sợ hãi là cứ đi thẳng vào lòng nó, cái cách duy nhất để không sợ chết là cứ lững thững đi vào cõi chết. Không còn cách nào khác.

Không dễ gì quên một thủa trần gian

Tặng Đỗ Đức Hiền cùng mấy người bạn sinh hoạt văn nghệ với Hiền ở Bình Dương mà tôi chưa từng gặp.

Dù có chết

Nằm dưới mồ sâu sẽ còn nhớ mãi

Những tháng năm biền biệt những chân mây

Đi cho hết những tháng ngày chưa chết

Với ngu ngơ tôi sống từng ngày

Và tôi biết sẽ còn nhớ mãi

Những áng mây trời một thủa trần gian

Những cồn cát phất phơ hồn du thủ

Mặt mũi đười ươi cùng gió núi mưa ngàn

Lê Công Tư

Mới đó mà đã 43 năm rồi. Nhìn từ quan điểm lịch sử thì đây là sự kiện lớn của một dân tộc. Còn nếu phải nhìn nó từ quan điểm triết học thì nó không khác gì một giấc đại mộng, một cơn trường mộng:

Được thua một trận cười khàn

Ván cờ xí xóa theo làn bụi bay

(thơ Phạm Thiên Thư)

Đó là cuộc chiến tranh giữa hai ý thức hệ: chủ nghĩa tư bản tự do với chủ thuyết Cộng sản mà người Việt của hai miền đã phải chịu đựng như một thứ định mệnh tàn nghiệt. Mấy chục năm sau, nhìn lại cuộc chiến tranh này trên nhiều bình diện thì ai thắng, ai thua vẫn còn là một câu hỏi còn để ngỏ. Ngoại trừ cơ cấu tổ chức chính quyền thì có lẽ còn giống với lý thuyết ban đầu, còn ăn đồng chia đều, bình đẳng như nhau, người bóc lột người, nông nô địa chủ, v.v. thì đã biến sạch khỏi trần gian, thay vào đó là tầng lớp địa chủ đỏ, không còn vực thẳm nào sâu cho bằng vực thẳm giàu nghèo. Cái ý tưởng phát triển đất nước theo đường lối tư bản nhưng phải được định hướng bởi xã hội chủ nghĩa dễ gây cái cảm tưởng đây là sự đeo bám cuối cùng trước khi biến mất. Nếu phải bầu chọn ý tưởng nào tật nguyền nhất, tôi chọn ý tưởng này.

Lê Công Tư

Không khó lắm để có thể nhận ra có ba nhóm thường xuyên chiếm dụng hè phố để mưu sinh, trả nợ cho cuộc áo cơm. Nhóm thứ nhất là những ngôi nhà mặt tiền đã không bỏ lỡ cơ hội sử dụng luôn cái vỉa hè trước nhà để mua bán, giữ xe, thành phần thứ hai là những người sống trong hẻm trên con đường đó chiếm một khoảng nhỏ để bán vé số, nước giải khát, … Thành phần cuối cùng là những kẻ tha phương cầu thực, kiếm cơm trên vạn nẻo đường mà hè phố là chính, bởi quê nhà đã không còn đủ khả năng nuôi sống nổi những con người này.

Vỉa hè dọc theo bờ sông Hàn ở ngoài Đà Nẵng có lẽ là đẹp nhất nước, thanh lịch nhất nước, đẹp từ màu viên gạch cho đến kích cỡ viên gạch. Nhưng trên vỉa hè thỉnh thoảng vẫn có thể thấy một xe bán nước mía dưới một tán lá cây bên vỉa hè hay một người phụ nữ lớn tuổi có khuôn mặt hiền khô ngồi bán trái cây. Hình như những hình ảnh này đã giúp cho thành phố đáng yêu hơn một chút. Hà Nội cũng thế: một trong những cái hấp dẫn của thành phố này là những gánh hàng rong dọc hè phố chứ chưa bao giờ là những nhà hàng sang trọng. Cái đám du khách da trắng thực sự bị hấp dẫn vì những hình ảnh này.

Lấy lại lòng hè phố dành cho người đi bộ là hoàn toàn chính đáng. Diện mạo thành phố trở nên dễ nhìn hơn, thoáng đãng hơn, sinh hoạt trông có vẻ văn hóa hơn. Nói tắt một lời là nó hơn hẳn trước đó lúc nó bị chiếm dụng, về mặt mỹ quan đô thị. Cái vấn đề chính mà tôi muốn bàn ở đây là cuộc mưu sinh của thành phần thứ hai – những con người không có một thứ nghề nghiệp gì rõ ràng cả – và thành phần thứ ba – xem ra còn tệ hại hơn nữa vì nhà cửa cũng không có, ăn nhờ, ở đậu bên những mái hiên đời.

Lê Công Tư

Tặng Nghiêm Kontum với một cái tết rong ruổi đó đây trong những buôn làng dân tộc.

Chưa có một cái Tết nào mà người dân Đà Lạt lại được chứng kiến trong thành phố có nhiều chiếc xe con cùng những đoàn người dân tộc kéo nhau bỏ rừng xuống phố đi ăn xin nhiều đến thế.

Trước hết là những chiếc xe con. Tôi biết rõ là có rất nhiều chiếc xe có được từ những dành dụm chắt chiu, làm ăn chân chính, và cũng rất nhiều chiếc được tậu ra từ những tham nhũng, trộm cắp dưới đủ mọi hình thức của những quan chức nhà nước. Còn người dân tộc thì họ đi thành nhóm năm, ba người với những cái gùi lớn. Bên cạnh những người phụ nữ là trẻ con, đứa nào chưa đi được thì được địu trước bụng mẹ, những đứa trẻ lớn hơn một chút thì chúng lếch thếch đi theo, chúng chơi lò cò bên hè phố trong lúc mẹ chúng ngửa tay xin bất cứ cái gì có thể xin được: quần áo cũ, tiền bạc, thức ăn. Hỏi họ từ đâu đến thì hầu hết đều đến từ Đam Rông, Đạ Cháy. Ban ngày thì đi xin ăn, còn tối đến thì xin ngủ lại ở một ngôi chùa hay một mái hiên nào đó. Khoảng cách giàu nghèo đã sâu như vực, còn tôi thì cảm thấy ngượng ngùng với cái vực sâu chó chết này, trông nó bất nhẫn, lạnh lùng

Kẻ viết bài này đã từng sống, ăn, ngủ không dưới 500 ngôi làng của người dân tộc ở dọc dài khắp cái dãy Trường Sơn này. Đủ để nhận ra rằng họ là những người có lòng tự trọng. Sống và vui lòng với những nhu cầu tối thiểu: đủ ăn và đủ mặc. Còn khi mà họ bỏ rừng xuống phố để xin ăn thì chuyện này cũng đồng nghĩa là hai nhu cầu tối thiểu đó đã đụng đáy rồi.

thơ Lê Công Tư chào xuân con Gà

Lặng ngồi quán tưởng tâm mình

Chỉ mong thấy được bóng hình ngàn xưa

Giữa tâm tôi thấy đong đưa

Thế gian với những bóng mờ khỏa thân

Ngồi thiền hay thấy ở truồng

Cửa ải gay nhất là thân đàn bà

Cầu Phật rồi hóa thành ma

Ngàn thằng không vượt được qua ải này

Thiên thai mở cuộc lưu đày

Thịt da mở một vòng quay luân hồi

Xã thiền vẫn thấy bồi hồi

Giữa một cảnh giới em ngồi khỏa thân

Hồi ức

(tiếp theo và hết)

Lê Công Tư

Ngay cả khi thế giới này chỉ là một nhà thương điên

thì nó cũng chưa đủ để diển tả những gì đang xảy ra nơi

đây .

Chỉ có thể nói đó là sự điên loạn được kích hoạt đến

tận cùng giữa một kho thuốc nổ…

Ngay cả khi thế giới này chỉ là một nhà thương điên

thì nó cũng chưa đủ để diễn tả những gì đang xảy ra nơi

đây.

Chỉ có thể nói đó là sự điên loạn được kích hoạt đến

tận cùng giữa một kho thuốc nổ…

Hồi ức Lê Công Tư

Lê Công Tư

Chiếc jeep bắt đầu tiến sâu vào vùng lửa đạn, rồi anh nhận ra chiếc xe bắt đầu đi vào một bình nguyên hẹp. Nhìn bản đồ thì đây là thị trấn Cheo Reo. Những bình nguyên mà người ta thỉnh thoảng vẫn thấy ở những vùng cao, nơi người dân tộc tận dụng để trồng lúa nước. Nơi đây xe cộ bị quăng vất, bỏ lại ngổn ngang giống như một bãi rác chứa xe hư, nó cho phép anh đoán ra là trước anh đã có không biết bao nhiêu người tìm cách thoát thân trên con đường này.

Lê Công Tư

Ngay cả khi thế giới này chỉ là một nhà thương điên

thì nó cũng chưa đủ để diển tả những gì đang xảy ra nơi

đây .

Chỉ có thể nói đó là sự điên loạn được kích hoạt đến

tận cùng giữa một kho thuốc nổ…

Hồi Ức Lê Công Tư

Tựa như những lời lẽ của sấm ký, điềm triệu, những ẩn nghĩa, huyền nghĩa của chúng chỉ sáng tỏ dần với thời gian qua sự trùng khớp, tương ứng khít khao giữa những lời lẽ tiên báo mang tính biểu tượng khá mơ hồ với những sự kiện cụ thể có thực xảy ra.

Lê Công Tư

Trong lúc người dân Philippines nhảy múa, ăn mừng phán quyết của PCA, thì báo lề Đảng Việt Nam vẫn im lặng như tờ, như thể kết quả đó chẳng dính dáng gì tới mình. Cái cảm xúc của một đất nước mà đúng ra là phải trào dâng như biển lớn thì gần như thể đã bị vắt kiệt đến cùng cạn bởi một guồng máy cai trị mà tiếng nói của người dân chưa bao giờ có được chỗ đứng giữa lòng quê hương mình. Còn những người tự nhận là đại diện của dân thì không còn gì để bàn nữa, họ vẫn im như thóc từ mấy chục năm nay, không ai còn có thể kỳ vọng. Cuộc sống vẫn trôi lăn với tất cả những nhẫn nhục khốn nạn nhất mà cả một dân tộc phải cam chịu.

Tại sao lại không cho dân chúng biểu tình hò reo ăn mừng ngoài phố dưới sự giám sát, bảo vệ của công an? Bởi nhiệm vụ chính của công an không phải là trấn áp người biểu tình, mà là giữ trật tự cho đám đông đang hò reo cuồng nhiệt đó không vì quá phấn khích mà dẫn đến những hành động không đáng có. Tại sao không để cho người dân được bày tỏ thái độ yêu nước của mình một cách nồng nàn cuồng nhiệt theo cái cách mà nhân loại đã từng thể hiện từ hồi nào đến giờ là ra đường ăn mừng, nhảy múa? Tất cả những điều này nếu không phải là linh hồn của cả một dân tộc thì là gì?