Ái Điểu

Không có lời sấm ký dẫn dụ trước, ngẫu nhiên tôi tập ráp chữ, viết lại – sau hơn hai mươi năm chưa từng có ý nghĩ mình sẽ viết. Và, bất ngờ tôi được giải thưởng.

Những người tóc trắng – trong cái ga xép hoang tàn này, với lòng nhân ái – lặng lẽ chúc mừng tôi.

Chắc chắn không phải trao cho tôi sự vinh danh, mà như nắm tay an uỷ tôi gắng giữ chút lương tri còn lại trong cuộc nhiễu nhương.

*

Có lẽ, tôi chưa phải là người viết văn. Tôi thấy gì quanh nơi tôi sống, tôi suy nghĩ và kể lại thôi.

Tôi kể lại tiếng thớ dài của những người phụ nữ đang hoá thân thành loài bò sát, nằm ngửa để mưu sinh trong đô thị phồn hoa.

 Lê Thanh Trường

1.

Tôi không biết như vậy là ít hay nhiều, những lần tôi nghĩ về thơ – hay những gì liên quan tới thơ.

Có lẽ nhiều hơn nhiều thứ khác. Bởi sau khi tự hỏi như vậy, tôi nhận ra mình đã nghĩ về thơ thường xuyên hơn những việc lẽ ra là "sát sườn" hơn trong cuộc sống.

 Tino Cao

Rất nhiều lần tôi tự hỏi, việc đọc văn và viết về văn học thực ra bắt đầu từ đâu. Nó không khởi đi từ một quyết định rõ ràng, cũng không phải từ một tham vọng nghề nghiệp hay một ý thức tự thân nào về vai trò của người viết. Nó đến chậm rãi hơn thế, gần như lặng lẽ, như một thói quen hình thành từ những ngày còn rất trẻ, khi chữ nghĩa xuất hiện như một nơi trú ẩn trước khi trở thành một cách đối diện với thế giới.

Vị của Đọc và Viết

Bùi Vĩnh Phúc

Ta suy tư, cho nên ta tồn tại. Cái ý được mở rộng này của nhận định vừa nói ai cũng biết là đến từ tuyên bố “Cogito ergo sum” (Je pense donc je suis) của René Descartes, được chuyển sang tiếng Hán Việt rất gọn và sát là “Ngã tư cố ngã tại” (我思故我在). Suy tư của Descartes bắt nguồn từ một ý hướng, một luận lý khoa học tốt đẹp. Nhưng, từ việc tìm thấy được cách chứng minh cho sự tồn tại, sự hiện hữu của chính mình, con người đã đưa lý trí lên ngôi. Và, từ đó, nó đã bước những bước thật xa để đến tận cái thế giới mà chúng ta đang sống. Cái thế giới mà nhiều nhà lịch sử, nhiều nhà phân tích xã hội loài người, phân tích về hướng đến của nhân loại, nổi bật trong thời gian gần đây là Yuval Noah Harari, đã nhìn ngắm, mô tả và dự đoán về cái chiều, cái hướng tiệm cận của nó. Một dự đoán mang tính cảnh báo nghiêm trọng.

 Khế Iêm

Cuốn sách dịch American Po­etry – A Memorable Time Thơ Mỹ – Một thời đáng nhớ là tác phẩm từ những nhà thơ, tôi đã dịch ra tiếng Việt. Và nhà phê bình Ngô Văn Giá có một nhận xét: “Quyển sách này không chỉ có ý nghĩa như một tư liệu giúp thưởng thức, tìm hiểu, nghiên cứu về thơ đương đại Mỹ mà còn có thể giúp trau dồi Anh ngữ trong việc đọc và chuyển ngữ thơ tiếng Anh hiện tại.”

Điều may mắn thay, cho tới bây giờ, tình cờ tôi lại nhận được giải thưởng từ Ban Xét giải Dịch thuật Văn Việt lần thứ Mười, về công trình tuyển dịch Thơ Mỹ – Một thời đáng nhớ, đăng trên Văn Việt năm 2024.

 Phan Văn Song

Kính thưa quý vị trong Hội đồng Giải Văn Việt, kính thưa các vị khách quý, và kính thưa toàn thể các bạn quan tâm,

 Lê Huỳnh Lâm

Nghe lời ru của mẹ từ thuở còn nằm nôi, giai điệu truyền cảm tình thương yêu cùng sự đong đưa dập dìu của chiếc nôi đã đưa hài nhi vào giấc ngủ sâu. Thế hệ 6.x chúng tôi đã lớn lên cùng âm hưởng những lời ca dao xen lẫn tiếng đạn bom của chiến tranh như thế. Vì vậy, tiếng thơ trở thành một phần tiềm thức của chúng tôi cùng tiếng nổ dữ dội của đạn bom, mà nó vẫn rền vang chấn động đến bây giờ trên hành tinh này… Thơ, như một liều thuốc an thần thuở còn ấu thơ qua lời ru của mẹ và thơ, sau này cũng khiến tôi mất ngủ hằng đêm vì nỗi trăn trở trước những bất công, phi lý từ cuộc sống này.

 Paris, 6-2-2024

Kính gửi Ban Chủ trương Văn Việt

Thưa Quý Anh Chị,

Ngày 4/2 vừa qua tôi có gửi điện thư cho Quý Anh Chị, nay do lời yêu cầu của Ý Nhi tôi xin thêm ít điều sau đây.

Kính thưa Nhà văn Nguyên Ngọc – Chủ tịch Hội đồng Giải Văn Việt, và Ban tổ chức Giải Văn Việt, 2018!

Kính thưa toàn thể quý vị!

Lời đầu tiên, tôi xin được bày tỏ sự trân trọng và cảm ơn tới Ban tổ chức Giải Văn Việt, đã vì văn chương học thuật nước nhà, tổ chức Giải Văn Việt lần thứ 3 (2018), trong đó, sách “Từ điển tiếng Việt của GS. Nguyễn Lân - Phê bình và khảo cứu” (NXB Hội Nhà văn, 2017) của tôi (bút danh Hoàng Tuấn Công) đã được Ban tổ chức trao Giải chính thức cho thể loại “Nghiên cứu -  Phê bình”.

Tôi cũng xin được nói lời cảm ơn Trung tâm Khuyến nông Thanh Hoá (nơi tôi đang công tác), Nhà xuất bản Hội Nhà văn, Công ty Sách Phương Nam; cảm ơn độc giả bốn phương, anh em bè bạn, các bậc thầy trong làng văn, bạn văn, đã hết lòng ủng hộ, tạo điều kiện, giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình làm sách và xuất bản sách.

Kính thưa quý vị!

Tôi là người làm công tác khuyến nông ở Thanh Hoá, yêu nghề và đã gắn bó với nghề hơn 20 năm qua. Một ngày mới với tôi không phải bắt đầu bằng sách vở, chữ nghĩa, mà là ruộng đồng, trang trại, gà vịt, lúa ngô… Môi trường nông nghiệp nông thôn đã giúp tôi có thêm nhiều kiến thức, hiểu biết thực tế không có trường lớp nào đào tạo, dạy bảo. Những kiến thức ấy đã góp một phần quan trọng vào nội dung cuốn sách “Từ điển tiếng Việt của GS. Nguyễn Lân - Phê bình và khảo cứu”.

Thưa các bạn

Thật vinh hạnh khi được đứng ở nơi đây trong tiết xuân mát mẻ và trong tình thân hữu ấm áp để nói một đôi lời.

Tôi có người bạn bảo cầm bút bây giờ còn nguy hiểm hơn cả Kinh Kha cầm con dao chủy thủ đi vào đất Tần bất trắc. Vì đất Tần lúc này không chỉ có một, mà có đến những hàng trăm hàng ngàn bạo chúa còn tàn bạo hơn cả Tần Thủy hoàng.

Biết vậy, nhưng tôi vẫn phải cầm lấy bút để viết về những tháng ngày mà thế hệ chúng tôi đã sống và đã chết, trong suốt cơn mê dài của lịch sử với những cuộc bắn giết kinh hoàng, những chia ly mất mát.

Tôi gọi đó là Những tháng năm cuồng nộ.

To the staff at Văn Việt Forum

To the Committee of the Văn Việt Literary Prize 

I feel honored to learn that the 2017 Văn Việt Literary Prize was awarded to my books, Cửu Long Cạn Dòng Biển Đông Dậy Sóng/ The Nine Dragons Drained Dry -- The East Sea In Turmoil and Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch/ Mekong -- The Occluding River. The two works deal with the survival of a great river of the world, and the livelihood of not only our beloved Vietnam but also of the more than 70 million people inhabiting the seven nations that border its banks. In the works, I present a wealth of data demonstrating that the Mekong is facing a critical threat to its survival. Furthermore, in those pages, I also wish to draw the readers’ attention to the prospect that China, by her dangerous intervention in the river, will inevitably collide with the other nations in the Mekong River Basin. And, that prospect is gradually becoming a reality. In recent years, events unfolded before our eyes are consistent with the prediction that “Mekong being drained dry and the East Sea in turmoil.” The fact that the independent literary group Văn Việt shows special interest in and decides to give the award to the two books dealing with such “sensitive and delicate” issues bring special meaning and honor to me.

The award touches my heart. The two works, Cửu Long Cạn Dòng Biển Đông Dậy Sóng (2000) and the Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch (2007), have gone through multiple editions abroad over the past decade or so, but to this day, they have yet to be published in Vietnam by an "official" publisher. The explanation being offered is the "insurmountable difficulty” which is nothing other than the “Chinese factor”. That fundamental “factor” is inflicting havoc on the 4,800 km long river, and is threatening the livelihood of the millions of inhabitants in the Basin. In addition, that “factor” also acts as a stranglehold on the academic freedom of our nation.

Quý anh chị trong Diễn Đàn Văn Việt

Thưa Hội đồng Giám khảo giải Văn Việt 

Được tin hai tác phẩm, Cửu Long Cạn Dòng Biển Đông Dậy Sóng và Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch, được chọn để trao giải Đặc biệt Văn Việt Lần Thứ Hai, tôi cảm thấy rất vinh hạnh. Hai tác phẩm đó viết về sinh mệnh của một dòng sông là mạch sống không chỉ của Việt Nam mà còn của hơn 70 triệu cư dân thuộc bảy quốc gia ven sông. Hai tác phẩm đó không chỉ chất chứa nhiều dữ liệu, nhưng qua đó tôi cũng muốn chuyển tải thông điệp mang tính dự báo về ý đồ hiểm độc của Trung Quốc và về những tranh chấp không thể tránh giữa Trung Quốc và các quốc gia trong lưu vực Sông Mekong. Và dự báo ấy với thời gian đang được chứng nghiệm. Hậu quả những tranh chấp ấy đang làm cho "Cửu Long Cạn Dòng và Biển Đông Dậy Sóng". Sự kiện một Diễn đàn độc lập như Văn Việt quan tâm đến và trao giải cho hai tác phẩm mang tính "nhạy cảm và tế nhị" đó là một quyết định rất có ý nghĩa và là một vinh hạnh cho người viết.

Giải thưởng cũng làm cho tôi xúc động bởi vì Cửu Long Cạn Dòng Biển Đông Dậy Sóng 2000, và Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch 2007, cho dù đã được xuất bản và tái bản ở hải ngoại từ hơn một thập niên trước, nhưng cho tới nay vẫn không được chấp nhận bởi các nhà xuất bản "chính thống" ở trong nước. Lý do đưa ra là "những khó khăn không thể vượt qua", lý do đó là yếu tố Trung Quốc. Cái yếu tố căn cơ đó đang huỷ hoại con sông 4,800 km và đe doạ nguồn sống của hơn bao nhiêu triệu cư dân trong lưu vực. Yếu tố đó còn là nút chặn cả tự do học thuật của Việt Nam.

Kính gửi các nhà văn, nhà thơ trong Hội đồng giải Văn Việt.

Trước tiên, cho phép em xin được bày tỏ lòng cảm kích và lời cảm ơn chân thành trước sự quan tâm và ghi nhận của Hội đồng giải Văn Việt, đặc biệt là các bậc tiền bối – nhà văn Nguyên Ngọc, nhà thơ Hoàng Hưng – đối với di sản văn học của chồng em, nhà văn Nguyễn Khắc Phục để lại. 

Tuy nhiên, trong thời điểm này, em cũng xin thành thật bày tỏ cùng các anh chị, anh Phục đi chưa qua giỗ đầu, về phía gia đình cũng có những khúc mắc chưa được giải quyết, bản thân em cũng chưa có sự chuẩn bị tâm lý đón nhận, nên em xin được cảm ơn Hội đồng xét giải và nếu có thể, xin phép cho em được khất các các anh chị vào một dịp khác thuận lợi hơn.

Xin kính chúc các anh chị sức khỏe và hạnh phúc.

Em Trang Thanh.

VĂN CHƯƠNG, CHÍNH TRỊ & TÔI

Kính thưa quí vị,

Quả thực, đây là một vinh dự cũng khá bất ngờ, khi tôi được đứng đây để bày tỏ sự cảm ơn trân trọng với Văn đoàn Độc Lập trong việc quyết định trao giải văn chương cho một tác phẩm cách tân và một tác giả “ngoài luồng”, như tôi.

Trong một dịp hiếm hoi như thế này, tôi cũng xin được phép thưa cùng bạn đọc, những người đồng hành với văn chương.

Thưa quí vị,

Vào tuổi tôi, để nói về văn chương, có lẽ cũng không thể nào không nói về cuộc đời. Lẽ sống và cách sống.

Ở đây, tôi không hề có tham vọng khái quát một chân lý. Mà tôi chỉ muốn nói về tôi, cuộc đời tôi và con đường tôi tới với văn chương.

Tại sao tôi đã viết và viết như tôi viết?

Kinh thưa quí vị quan khách, kính thưa quí văn hữu,

Tôi rất tiếc không thể tham dự buổi phát giải văn học của mạng lưới Văn Việt, dù may mắn được bầu chọn nhận giải thi ca năm 2016. Tôi xin phép được cậy nhờ nhà thơ Ý Nhi đọc đoạn viết ngắn này, với mục đích cảm tạ và chia sẻ tâm tình, thuần túy trong tâm tình của người mến mộ văn chương.

Xin cho phép tôi được lược bỏ những rào đón rườm rà, những quy tắc lễ phép xã giao không cần thiết, vì hầu như những chuyện đó giả dối và vô nghĩa trong giới nghệ thuật. Xin cho tôi được thành thật nói lên đôi điều dù thô thiển hoặc khó nghe.

Trước hết, tôi xin cảm tạ mạng lưới Văn Việt đã thành lập những giải văn học với tấm lòng yêu mến văn chương Việt, dù quí vị phải cưu mang một truyền thống xã hội văn chương tương tế đầy phức tạp và một hệ thống chính trị văn chương đầy áp lực. Cảm ơn những văn hữu mà tôi không biết tên, đã bầu chọn thơ Ngu Yên, dù loại thơ này, hiện nay, còn rất xa để đến mức thành đạt. Đây không phải là lời nói khiêm nhường. Có ai trong chúng ta có thể tự nhận bản thân đã thành đạt văn chương?

Tiếp theo, tôi xin hết lòng cảm ơn những ai còn đọc thơ, giữa lúc thơ, từ gần cuối thế kỷ 20, đã được dời sang một thế giới khác, không được ca ngợi như thế giới thần linh, không được xem trọng như thế giới vật chất, không được sợ hãi như thế giới ma quỷ, không được ưu ái như thế giới đàn bà, trẻ em, đàn ông và chó.

Giải thưởng Thơ lần thứ hai năm 2017 của Văn Việt mà tôi hân hạnh được nhận, một lần nữa, lại đặt tôi đứng trước câu hỏi: Có phải Thơ không chết?

Câu hỏi mà tôi tự đặt cho mình và các bạn làm thơ chung quanh tôi cũng đặt ra cho nhau nhiều lần đó chẳng bao giờ có được một lời đáp thoả đáng. Chúng tôi viết, nhưng trong một tâm trạng hoài nghi về chính sự khả hữu và thiết yếu của thi ca trong đời sống.

Hôm nay, tôi có thể trả lời: Không, Thơ không chết. Nhưng Thơ cũng không hẳn sống. Hay nói đúng hơn, ở đây, Thơ đang sống một cuộc sống èo uột và đầy tuyệt vọng. Quả thật, Thơ không còn được chào đón bởi các nhà xuất bản, các tờ báo hay tạp chí nữa. Thơ đang bị lãng quên cùng với nhiều giá trị văn hoá, tinh thần cao cả khác đang bị lãng quên. Bên dưới tờ giấy trắng của đời sống, đã không còn chỗ cho chữ ký duy nhất đáng có của Thơ nữa (René Char: La seule signature au bas de la vie blanche, c’est la poésie qui la dessine).

Kính Gởi Ban Tổ Chức và Ban Giám Khảo Giải Văn Việt 2017

Kính thưa quý vị:

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu xa đối với giải thưởng Văn Việt lần thứ hai về nghiên cứu và phê bình, năm 2017, mà quý vị đã ưu ái dành cho tuyển tập Bốn mươi năm thơ Việt hải ngoại.

Các nhà thơ biết rằng họ không thể biết trước bài thơ của mình cho đến khi nó hoàn tất. Viết, cũng như đọc, là một quá trình. Điều ấy càng đúng với chuyên khảo Bốn mươi năm. Cách đây gần hai năm, khi bắt đầu những ý tưởng sơ khởi, chúng tôi chỉ có một mơ ước: mang tới cho người đọc tình yêu của mình đối với tiếng Việt ở ngoài đất nước. Nhờ sự gợi ý, giúp đỡ, cộng tác đặc biệt của các nhà thơ Ý Nhi và Hoàng Hưng và nhiều người khác, các ý tưởng này ngày một trở nên sáng rõ.

Trong thời đại của kỹ thuật truyền thông, người ta lại nói nhiều đến sự mất giao tiếp giữa người và người. Vậy mà, dự án Bốn mươi năm, mới đầu chỉ gồm một số tiểu luận, về sau trở thành tập hợp tác phẩm của nhiều nhà thơ; mới đầu chỉ là con số bốn mươi mơ ước, về sau đạt đến năm mươi ba nhà thơ, một điều khó tin.

Hạnh Nguyên

Nhà văn Ngô Thị Kim Cúc trao Giấy chứng nhận Giải Văn xuôi cho chị Bùi Thu Hoàn, thân mẫu của Hạnh Nguyên.

Tôi viết truyện ngắn đầu tiên năm mười bốn tuổi, bằng bút chì, trong một cuốn sổ bọc bìa nhựa màu bạc. Tôi viết ra nó sau khi tham gia một cộng đồng người viết nghiệp dư nhỏ trên mạng, với mong muốn duy nhất là không gì cả. Khi đó tôi không biết rằng bất cứ điều gì được viết ra đều mang một mục đích nào đó, ngay cả khi người viết không thực sự gán cho tác phẩm của họ một ý nghĩa cụ thể gì.

Tiến sĩ Nguyễn Quang A và giấy chứng nhận Giải Đặc biệt về Nghiên cứu – Phê bình

Kính thưa quý vị,

Kính thưa anh Nguyên Ngọc và toàn thể hội đồng giám khảo giải Văn Việt 2014-2015,

Nhận một giải thưởng văn học luôn luôn là một vinh hạnh, bởi ngoài những tiêu chuẩn về nghệ thuật dành cho một sáng tác, tiêu chuẩn khoa học dành cho một công trình nghiên cứu, mà mỗi thành viên ban giám khảo đã lấy làm chuẩn mực để đánh giá, còn có sự tin cậy và hy vọng ở người nhận giải, một cố gắng, một tiếp tục, một tiến triển.

Đối với tôi, sự nhận giải hôm nay, còn có thêm những ý nghiã khác:

Trước hết, giải thưởng này như một nối kết niềm tin giữa những ngòi bút trong nước và ngoài nước, cùng chung một lý tưởng: tìm cách đưa văn học và nghiên cứu, ra khỏi tình trạng bế tắc hiện thời, bằng cách kích thích những tài năng mới nơi người viết và những cảm thức, những say mê mới, nơi người đọc, khiến cả đôi bên đều thấy những lợi ích tinh thần mà việc viết và việc đọc có thể đem lại cho chúng ta.

Inrasara

1. Đất nước mở cửa, được cởi trói, văn nghệ sĩ hối hả đi ra thế giới, nhìn ra thế giới bên ngoài, ở đó họ bị choáng ngợp trước mênh mông tác giả với trào lưu văn chương lạ lẫm, độc đáo.

Họ háo hức tiếp nhận và thử nghiệm, tìm tòi và khai phá, phiêu lưu và sáng tạo. Thế rồi, chỉ trong thời đoạn ngắn, họ để lại trên văn đàn tiếng Việt bao ngổn ngang dấu vết, nỗi niềm.

Họ biết…