Paul Auster

Paul Auster, một trong những tiểu thuyết gia còn sống vĩ đại nhất của Mỹ, cho rằng tiểu thuyết là "tuyệt vời vô dụng", nhưng hành động sáng tạo và thú đọc sách là những niềm vui không gì so sánh được của con người mà chúng ta nên tận hưởng.

Một cuộc Đối thoại với Edmond Jabès^[*]

Paul Auster

Đoàn Huyền dịch

PAUL AUSTER: Ở Mỹ ông chủ yếu được biết đến với tư cách tác giả của The Book of Questions. Không mấy người biết rằng ông cũng viết nhiều tập thơ. Độc giả ở đây có khuynh hướng nghĩ về ông như một nhà văn Pháp, nhưng thực tế không phải vậy. Ông sinh ở Ai Cập, và phải tới Khủng hoảng kênh đào Suez năm 1956 – khi ông đã bốn tư tuổi – ông mới rời đến Pháp. Tôi thường nghĩ rằng The Book of Questions sẽ không bao giờ được ra đời nếu ông vẫn có thể ở lại Ai Cập.

Paul Auster

Đoàn Huyền dịch

Trong đề từ tiểu thuyết Le Bleu du Ciel, Georges Bataille chỉ ra một khác biệt quan trọng giữa những cuốn sách được viết vì thử nghiệm và những cuốn sách được sinh ra vì tất yếu. Văn học, Bataille cho rằng, về bản chất là một sức mạnh gây rối loạn, một hiện hữu đương đầu trong “sợ hãi và run rẩy”* mà có thể tiết lộ cho chúng ta sự thật của cuộc sống và những khả năng vượt ngưỡng của nó. Văn chương không phải một thể liên tục mà là một loạt những sai lệch, và những cuốn sách có ý nghĩa nhất với chúng ta về chung cuộc luôn là những cuốn chống lại quan niệm văn chương thống trị vào thời điểm nó ra đời. Bataille nói về ‘khoảnh khắc của cơn giận’ như là một tia lửa rực sáng của tất cả các kiệt tác: nó không thể bị triệu hồi bởi hành động của ý chí, và nguồn gốc của nó luôn nằm ngoài văn chương. ‘Sao chúng ta có thể tiếp tục bị ám ảnh’, Bataille nói, ‘bởi những cuốn sách chúng ta thấy tác giả không bị buộc phải viết?’ Thử nghiệm có ý thức, nói chung, là kết quả của một khao khát có thực, muốn phá vỡ những rào cản của truyền thống văn chương. Nhưng hầu hết các tác phẩm tiền phong không sống sót; mặc lòng, chúng vẫn là những tù nhân của chính những truyền thống mà chúng cố gắng phá bỏ. Thơ của Chủ nghĩa Vị lai, chẳng hạn, đã gây một trận ồn ã vào thời điểm ra đời, giờ thì mấy ai đọc, trừ những học giả và những nhà nghiên lịch sử giai đoạn văn học đó. Mặt khác, những nhà văn nào đó ít có vai trò hoặc không tham gia vào đời sống văn học quanh họ – Kafka chẳng hạn – dần dần lại được coi có vị trí trọng yếu. Tác phẩm làm hồi sinh ý thức của chúng ta về văn chương, cho chúng ta một cảm nhận mới về những gì văn chương có thể là, là tác phẩm thay đổi cuộc đời của chúng ta. Nó thường có vẻ như không được trông chờ, như thể nó đến từ cái chốn đâu đâu ấy, và vì nó đứng một cách đầy nhẫn tâm ngoài những chuẩn mực, chúng ta không có lựa chọn nào ngoài việc tạo ra một nơi chốn mới cho nó.

Paul Auster

Đoàn Huyền dịch

Trong mấy năm gần đây, không nhà văn Pháp nào nhận được nhiều chú ý và ca ngợi của giới phê bình nghiêm túc hơn Edmond Jabès. Maurice Blanchot, Emmanuel Levinas, Jean Starobinski tất cả họ đều viết một cách cặn kẽ và nồng nhiệt về tác phẩm của ông, và Jacques Derrida đã nhận định, một cách dứt khoát và không vị kỷ, rằng “trong mười năm lại đây không gì được viết ở Pháp mà không có mẫu hình của mình đâu đó trong những tác phẩm của Jabès”. Bắt đầu với cuốn đầu tiên của Le Livre des Questions, xuất bản năm 1963, và tiếp tục qua các cuốn sách khác trong loạt sách đó*, Jabès đã tạo nên một loạt tác phẩm văn học kỳ bí và mới mẻ – mà mức độ gây kinh ngạc sánh ngang với độ khó định nghĩa. Chẳng tiểu thuyết chẳng thơ, chẳng tiểu luận cũng chẳng phải kịch, The Book of Questions [tức là cuốn Livre des Questions – Văn Việt] là sự phối hợp của tất cả những thể loại này, một bức khảm của những phân mảnh, những cách ngôn, những hội thoại, những bài ca, và những bình luận và xoay vòng không ngớt quanh câu hỏi trung tâm của cuốn sách: làm thế nào để nói cái không thể nói. Câu hỏi ấy là cuộc diệt chủng Holocaust, nhưng cũng là câu hỏi về chính văn chương. Bằng sự đột phá của trí tưởng tượng, Jabès xem chúng là một:

Paul Auster

Đoàn Huyền dịch

Anh đi thơ thẩn về phía miền đất hứa. Có nghĩa: anh đi từ nơi này tới nơi khác, và không ngừng mơ ước dừng chân. Và bởi vì khao khát dừng lại này là điều ám ảnh anh, là điều xem như quan trọng nhất với anh, anh không dừng lại. Anh thơ thẩn lang thang. Có nghĩa: không mang chút hy vọng nhỏ bé nhất nào về việc tiếp tục tới một nơi nào đó.

Paul Auster

Đoàn Huyền dịch

Dần dà, chúng ta bắt đầu hiểu Kafka. Trong số tất cả các nhà văn hiện đại Kafka sống ẩn dật nhất, khó tiếp cận nhất, và cuộc đời và nghệ thuật của nhà văn thường xuyên bị hiểu nhầm. Người ta biết rõ rằng bình sinh nhà văn cho in rất ít tác phẩm; nếu không phải vì sự tận tụy của Max Brod bạn nhà văn, người đã bỏ lơ yêu cầu hủy tất cả những trang viết chưa xuất bản của Kafka sau khi nhà văn qua đời, thì có lẽ cái tên Kafka cũng chết theo nhà văn năm 1924. Chính sự xuất hiện của tác phẩm Kafka, sau đó, [cũng] bị bao quanh bởi sự bí ẩn và mơ hồ. Tại sao những tiểu thuyết vẫn chưa hoàn thành? Và tại sao, [bất chấp] sự xuất chúng và độc đáo hiển nhiên của chúng, tác giả lại không muốn xuất bản? Một hình ảnh lớn dần lên về Kafka [trong diện mạo] một công chức khúm núm, một nạn nhân điển hình của xã hội hiện đại, một kiểu người-bóng tối. Trong suy nghĩ của công chúng, nhà văn là Gregor Samsa của Hóa thân.

Paul Auster

Đoàn Huyền dịch

Điều quan trọng, với tôi, không phải là bảo vệ một nền văn hóa mà sự tồn tại của nó không bao giờ ngăn giữ một người khỏi bị đói, cho bằng rút ra, từ cái gọi là một nền văn hóa, những ý tưởng mà hấp lực của chúng tương đồng với hấp lực của cái đói.

Antonin Artaud