Lý Đợi

… “Ma túy có thể từ bỏ. Ung thư là kết thúc. Hiện tại đã ung từ não tư tưởng. Ung trong máu lưu thông. Bạch cầu nhiều hơn Hồng cầu. Chính Máu giết Máu. Cái phải thực sự Đỏ bây giờ nó trắng nõn. Lợn cợn màu Bạch vệ. Cả hệ thống, tim gan phèo phổi ruột non ruột già nát nẩm. Cái này làm thối, chơi bẩn cái kia. Hết thuốc chữa cái tiền đồ này rồi”.

 (trích truyện “Một phần khí hậu” -  Cung Tích Biền)

Lời giới thiệu của người phỏng vấn: Sau gần ba tháng thực hiện bài phỏng vấn, và cũng là dịp để sơ lược hệ thống lại một phần tác phẩm cùng văn nghiệp của nhà văn Cung Tích Biền, cũng như qua những hé lộ về cuốn hồi ký mà ông đang hoàn thành, tôi biết rằng, để viết một lời giới thiệu đầy đủ về nhà văn này thật là khó khăn. Hơn nữa, khi nhận những câu trả lời cuối cùng của bài phỏng vấn, tôi lại nhận được một lá thư riêng, trong đó có một đoạn viết như sau: “Cả mấy tháng nay bận. Gắng trả lời phỏng vấn của em đây. Nội dung căng, nhưng khá thú vị. Bản thân anh cũng thích đương đầu. Và yêu Sự thật. Do vậy bài phỏng vấn này em muốn chạy cho talawas cũng được. Mà giữ lại trong ngăn kéo cũng nên, xem như một quà tặng cuối đời anh dành tặng Lý Đợi vậy. Cũng là tư liệu… Tuy nhiên có điều này cần bày tỏ cùng em. Bao năm nay anh đã Ra Ngoài. Không tơ hào gì Cõi Bên Trong. Gần gũi với anh lâu nay chắc em hiểu. Anh sống mà như vắng bóng. Ít tâm sự cùng ai. Đời hiểu lầm anh không ít. Vài ngộ nhận chết người mà anh không bao giờ cải chính. Mặc áo Lặng Thinh.”

 Lý Đợi

Triển lãm Cụ tượng của Bùi Chát, diễn ra từ ngày 14 đến 20.11.2025 tại TP.HCM, tuyển chọn 37 bức tranh sơn dầu được sáng tác từ năm 2019 đến nay. Nhưng điều đáng nói hơn số lượng, là cách triển lãm này đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong con đường nghệ thuật của Bùi Chát — từ ngôn ngữ thơ, đến ngôn ngữ hội họa, và giờ đây là sự kết hợp của cả hai: ngắn gọn, cô đọng, thẳng thắn và tuyệt đối thành thật.

 15.9.2025 – 11.10.2025, Vin Gallery 35/8 Nguyễn Văn Đậu, phường 6, Bìnn Thạnh, TP HCM

 MIỀN THIÊNG XANH, HÀNH TRÌNH TỪ VẾT CĂN NGUYÊN

Hoạ sĩ Phan Trọng Văn

Ba năm trước, triển lãm cá nhân đầu tiên của Huỳnh Lê Nhật Tấn mang tên Vết Căn Nguyên (cũng trưng bày tại Sài Gòn) đã gây ấn tượng như một cuộc khai mở, nơi người nghệ sĩ đào sâu vào ký ức và tầng trầm tích văn hóa để tìm cho mình một tiếng nói riêng. Trong những bức tranh ấy, khởi nguồn của nỗi ám ảnh về phế tích, về dấu vết thời gian và sự truy nguyên bản thể đã bắt đầu hiện diện.

 Lý Đợi

Trong một bài thơ viết ở Hà Nội năm 1964 của Trần Trung Tín, có đoạn:

“… trái tim tôi như cái sân bay

chỉ vui

khi những niềm vui cất cánh

chân lý không bị hành hình

cái đẹp không bị vùi chôn...”.

 Lý Đợi

+ Triển lãm nhiếp ảnh “Trung giới - Bardo” của Hoàng Lê Giang đang diễn ra tại Lotus Gallery (Lô 12-13 Đường N1, KCX Tân Thuận, TP.HCM) đến hết ngày 31/8/2025.

+ Xin phép là triển lãm nhiếp ảnh, nhưng kết quả được cấp phép là triển lãm mỹ thuật, có lẽ do khả năng “liên thể loại” của nó.

 Lý Đợi

Tại Gallery 39A Lý Quốc Sư. Ảnh: Phạm Kỳ Nam

Vậy là anh đã lên chuyến đò ngang ở bến làng này để sang làng kế cận lúc 18g55 ngày 17/7/2025, tại thế 64 năm. Anh sinh năm 1962 tại Hà Nội, ra đi tại Hà Nội.

Hôm 12/7/2025, lúc 10g09, trong cái tút cuối cùng trên FB của mình, Lê Thiết Cương viết: “Thiền sư Từ Đạo Hạnh, thời Lý: ‘Có thì có tự mảy may/ Không thì cả thế gian này cũng không’".

 Lý Đợi

Thật bất ngờ và xúc động khi được xem Bảo tàng gốm thời dựng nước của cựu diễn viên Chi Bảo, với hơn 1.000 hiện vật, chọn trưng bày gần 400, ở quận 2 (cũ), TP. HCM.

 Lý Đợi

Luôn gìn giữ đức tin Thiên Chúa ở trong tim, nhưng lúc khỏe mạnh, rất nhiều năm rồi Đặng Dương không đi lễ nhà thờ. Và cũng chưa bao giờ vẽ tranh về chủ đề Thiên Chúa.

Khoảng 4 năm trước, khi phát bệnh nan y, sau tháng rưỡi nằm viện trở về, Đặng Dương bắt đầu vẽ thập giá.

 Lý Đợi

Đọc thơ Mão Xuyên, chợt nhớ đến một đoạn trong cuốn Tropic of Cancer (Hạ chí tuyến) của Henry Miller: “‘Tôi yêu mọi thứ tuôn chảy’, Milton mù vĩ đại của thời chúng ta đã nói. Tôi đã nghĩ về ông sớm nay, khi vừa thức dậy, với sự mừng rơn: Tôi đã nghĩ về những dòng sông, cây cối và tất cả thế giới đêm tối mà ông đang khám phá. Vâng, tôi tự nhủ, tôi cũng yêu mọi thứ tuôn chảy: sông, cống rãnh, dung nham, tinh dịch, máu, mật, từ ngữ, câu chữ”.

Lý Đợi

Khi được hỏi như vậy, họa sĩ Ngô Đăng Hiệp trả lời: Cả 30 năm qua chăm chỉ làm thầy giáo dạy mỹ thuật, lại vẽ rất chậm, vài tháng đến nửa năm mới xong một bức, nên ít khi có đủ tranh để làm một triển lãm riêng.

Lý Đợi

Ōe Kenzaburō (31/1/1935 - 3/3/2023) có lẽ là nhà văn có lối viết khó chịu bậc nhất của Nhật thế kỷ 20.

Nhiều độc giả người Nhật sành ngoại ngữ chia sẻ rằng nhiều khi đọc bản dịch còn thấy dễ chịu hơn đọc nguyên tác tiếng Nhật, vì đó là thứ tiếng Nhật cố ý bất bình thường, đọc như đọc văn dịch.

Vậy là trang Văn Việt đã có mặt trên diễn đàn văn học Việt Nam được 10 năm. Mười năm là khoảng thời gian ngắn so với một hoạt động có tính dài lâu như văn học. Nhưng với những người thực hiện và với độc giả/cộng tác viên Văn Việt, đó có thể coi là thành quả đáng mừng.

Bởi lẽ trang web của Văn Việt: vanviet.info, ngay từ đầu đã bị chặn tường lửa khiến đa số độc giả (do không biết cách vượt tường lửa) đã không thể vào đọc, và tất nhiên không thể gởi bài cộng tác.

Tuy nhiên, dù bị tường lửa cộng với những khó khăn khác bên ngoài trang báo, Văn Việt vẫn có được những tác phẩm giá trị so với mặt bằng chung của văn học Việt Nam hiện nay, nhờ sự tận tâm-chia sẻ-cống hiến của các bạn.

Ban Biên tập Văn Việt vô cùng trân trọng và xin chân thành cảm ơn những gì các bạn đã dành cho Văn Việt. Xin chúc các bạn vẫn tràn đầy năng lượng để tiếp tục con đường đã chọn của mình.

Chúng tôi xin ghi nhận ý kiến/lời nhắc của các bạn đã chia sẻ niềm vui cùng 10 năm Văn Việt.

Ban Biên tập Văn Việt

 Lời giới thiệu của Văn Việt:

Đây là nguyên văn bài phỏng vấn nhà văn Mai Sơn, do Lý Đợi thực hiện xong ngày 15/8/2004, từng in trên trang mạng eVăn (giờ không còn hiện diện) với tựa khác, sau đó vài báo trích in lại với các bút danh khác, tựa bài khác.

Lời giới thiệu của eVăn lúc in bài phỏng vấn này:

Mai Sơn không phải là típ nhà văn của những sự kiện, theo cái nghĩa tác phẩm có nội dung và hình thức mới lạ, đủ sức gây căng thẳng cho người đọc; càng không phải là nhà văn ăn khách, với những chi tiết đời tư gây chú ý ngoài tác phẩm. Mai Sơn, đơn giản là tác giả của những truyện ngắn, mà ở đó, thấp thoáng vài ý tưởng rất quen với những bạn đọc đã có thói quen đọc sách tư tưởng hoặc triết học. Những ý tưởng này, cũng là những ám ảnh mà các nhân vật (thường mờ nhạt) trong truyện theo đuổi và tự giải quyết lấy. Tác giả của những truyện ngắn này cũng như những người đọc nó, đều không biết rồi nhân vật sẽ đi về đâu và giải đáp những trạng huống hiện sinh như thế nào…

Dưới đây là bài phỏng vấn do Lý Đợi thực hiện, khi tập truyện ngắn Hư cấu vừa được NXB Hội Nhà văn xuất bản, tháng 7/2007. Riêng phần hình ảnh thì có những bổ sung, cập nhật.

Lý Đợi

Nghe câu nói này, tưởng chừng như trái khoáy, vì họa sĩ Đào Hải Phòng (sinh 1965) đang vẽ tranh tại Hà Nội, làm gì không có tranh thật để xem.

Ấy vậy mà, hơn hai chục năm qua, cũng giống như tranh của Nguyễn Thanh Bình trước đó nữa và vài họa sĩ hút khách khác, cái mà công chúng thường thấy ở nhiều phong tranh bờ hồ, phố tranh, xưởng chép, nhà hàng, khách sạn… là phó bản của phó bản của phó bản Đào Hải Phong. Tranh thật nhiều khi vẽ không kịp giao, chủ yếu bán ra nước ngoài, lấy đâu mà xem.

Lý Đợi

Vào lúc 14g ngày 22/9 tại Phòng 5 - Hôtel Drouot (9, rue Drouot, 75009 Paris) sẽ diễn ra phiên đấu “Indochine - Chapitre 16” (Đông Dương - Chương 16) của nhà Lynda Trouvé, giới thiệu 255 lô, với gần 300 tác phẩm, vật phẩm.

Riêng với tranh của Hàm Nghi (1871-1944), vị hoàng đế lưu vong, thì có 19 bức, đa số tranh sơn dầu khổ nhỏ, từng thuộc sở hữu của Henri Aubé, một lính Pháp đóng quân ở Hà Nội từ năm 1907 đến năm 1909.

Lý Đợi

Người Việt Nam có câu tục ngữ: “Sống về mồ về mả/ Không ai sống về cả bát cơm”; hoặc các câu ngắn gọn hơn: “Trẻ cái nhà, già cái mồ”, “Tiền mả, hậu gia”. Qua vài ngôi mộ của giới tao nhân văn nghệ sĩ Việt cũng có thể thấy được ít nhiều về điều này.

Trong bài này, sẽ thử xem qua mộ của hai đôi bạn tri kỷ, đó là nhà thơ Tạ Ký (1928-1979) và nhà thơ Bùi Giáng (1926-1998) cùng dân Quảng Nam, nhà văn Sơn Nam (1926-2008) và nhà thơ Kiên Giang (1929-2014) cùng dân Rạch Giá (nay là Kiên Giang). Ngoài cùng quê hương bản quán, họ cùng thế hệ, cùng hành nghề văn chương, đều có can hệ ít nhiều với Việt Minh, nhưng rồi ứng xử, hành trạng về sau thì nhiều lối rẽ khác nhau.

Lý Đợi

Trong lịch sử và ký ức của Sài Gòn hơn 100 năm qua, thì dân xứ Quảng đã có khá nhiều đám tang để lại tình cảm sâu đậm của người dân nơi đây. Như sách Tấn Thơ Lưu Nghị truyện viết: “Đại trượng phu cái quan sự phương định” (tạm dịch: Kẻ đại trượng phu đến lúc đậy nắp hòm sự nghiệp mới định vị được). Hoặc nói giản dị như dân gian: nhìn không khí đám tang là biết người chết đã sống cuộc đời như thế nào.

Trong rất nhiều đám tang của dân Quảng ở Sài Gòn thế kỷ 20, xin được nhắc lại đám tang của hai đại trượng phu: Phan Châu Trinh và Nhất Linh. Dù chỉ qua sử liệu ngắn gọn và vài hình ảnh, vẫn có thể hình dung được phần nào về khí phách, về cách thể sống của hai kẻ sĩ này.

Cù An Hưng (1940, Nam Định - 3/8/2023, TP.HCM) là thầy dạy toán nổi tiếng ở Sài Gòn từ trước 1975. Ở tuổi ngoài 20, ông đã được Ủy ban tu thư của Bộ Quốc gia Giáo dục Việt Nam Cộng hòa mời soạn danh từ toán học. Ông là thầy của nhiều thế hệ học trò định danh được với toán học.

Với giới làm thơ, ông là tín đồ của thơ, say sưa dịch thơ. Và dịch rất hay. Ông có thể dịch thơ từ tiếng Pháp, tiếng Anh và cả chữ Hán, có thể tra cứu được chữ Nôm. Ngoài dịch thơ Đường, thơ phương Tây, ông còn dành nhiều công phu dịch lại Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn ra lục bát.

Ngoài dịch thơ hàng trăm bài thơ, Cù An Hưng còn dịch nhiều tiểu luận, lý thuyết về thơ và thi pháp thơ.

Xin giới thiệu một số bản dịch thơ của ông.

Lý Đợi