Diễn đàn Câu lạc bộ Văn đoàn Độc lập Việt Nam: Hoài Nam

Danh ngôn

“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”

“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”

(Albert Camus, Caligula)

“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”

“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”

(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)

“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”

“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)

“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”

“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”

(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)

“Hà Nội nhiều mây có lúc có mưa ngâu”, hay chủ nghĩa hiện thực thậm phồn của Hồ Anh Thái*

Hoài Nam

“Dự báo thời tiết ngày và đêm nay: Hà Nội nhiều mây có lúc có mưa to, trong cơn giông có gió giật cấp sáu, đề phòng cây đổ gây thiệt hại và cản trở giao thông... Câu dự báo thời tiết ở trong đầu Phan một lúc thì hóa thành Hà Nội nhiều mây có lúc có mưa ngâu. Không phải mưa to mà là mưa ngâu”.

Luận đề của một tiểu thuyết lịch sử

Hoài Nam

Tiểu thuyết lịch sử, ở đây, là cuốn tiểu thuyết mới nhất của nhà văn Hồ Anh Thái, nhan đề “Đức Phật, Nữ chúa và Điệp viên” (NXB Trẻ, 2022). Gọi là tiểu thuyết lịch sử, vì đây là tiểu thuyết được dựng trên nền một bối cảnh quá khứ rất xa, không phải quá khứ của nước Việt Nam, mà là quá khứ của Ấn Độ cổ đại, thời Đức Phật còn tại thế và đang nỗ lực hoằng dương đạo pháp. Gọi là tiểu thuyết lịch sử, vì trong hư cấu nghệ thuật này có những con người có thực, cũng như có những sự kiện đã thực sự xảy ra vào thời đó, ví như Đức Phật – Đấng Giác Ngộ, đại vương Pasenadi của vương quốc Kosala, vua Udena của tiểu vương quốc Vamsa, hoàng hậu Samavati và quý phi Magandiya của vua Udena, rồi những lộn xộn bất hòa trong giáo đoàn của Phật, ác cảm của những tôn giáo cũ trước một tôn giáo mới (Phật giáo), v.v.

Trương Tửu, Trương Chính và Tự lực Văn đoàn

Hoài Nam

Đây là một câu chuyện khá nhỏ và mờ nếu đặt trong bối cảnh sinh hoạt phê bình văn chương Việt Nam những năm 1930. Song đọc lại, vẫn thấy ít nhiều dư vị của một thời. Thời mà giới phê bình văn chương Việt Nam không ngại công khai bày tỏ quan điểm, thái độ của mình trước thiên hạ. Thời mà dũng khí trong phê bình không phải là thứ của hiếm.

Cái nhìn sâu vào văn hóa nghệ thuật đương thời

Hoài Nam

"Bắt đầu cất lên tiếng cười" là tập tiểu luận tinh giản, đẫm vị trào lộng về văn hóa, nghệ thuật đương thời.

Nhà văn Hồ Anh Thái, như tôi biết, là người thường dẫn ra nhận định của một nhà văn Mỹ nổi tiếng thế giới, Philip Roth, đại ý: “Là nhà văn thì quan trọng nhất là phải viết văn (tiểu thuyết, truyện ngắn), khi nào năng lượng sáng tạo cạn kiệt rồi thì mới nên viết tiểu luận”.

Thường dẫn ra như vậy, nhưng thực tế Hồ Anh Thái luôn viết tiểu thuyết, truyện ngắn và tiểu luận cùng lúc. Các tập tiểu luận của ông, mấy chục năm qua, vẫn được xuất bản xen giữa các tập truyện ngắn, tiểu thuyết. Gần đây nhất là tập Bắt đầu cất lên tiếng cười (Nhã Nam và NXB Dân Trí, 2021).

Mười năm mất nhà ngữ học Cao Xuân Hạo (8): Nhớ một người yêu tiếng Việt

Hoài Nam

Lần đầu tiên tôi được gặp ông Cao Xuân Hạo, đó là vào một ngày cuối mùa mưa năm 2003, tại Sài Gòn. Khi đó, nhóm phóng viên truyền hình chúng tôi đang chuẩn bị thực hiện một bộ phim chân dung về ông. Mọi công việc liên lạc, thu thập tư liệu, lên kịch bản, v.v. đều đã xong, chỉ còn một việc phải làm trước khi ghi hình là trực tiếp gặp nhân vật để thống nhất về thời gian và những địa điểm cụ thể.

Phải thú thật rằng, tuy gặp ông vì công việc, nhưng lúc ấy trong tôi không chỉ có chút “tinh thần trách nhiệm” của một công chức báo hình. Đó còn là cảm giác tò mò xen lẫn hồi hộp và sung sướng của kẻ hậu sinh vô danh khi lần đầu tiên được đối diện với bậc tiền bối danh giá. Tôi đã được đọc những Chiến tranh và hòa bình (Lev Tolstoy), Tội ác và trừng phạt (Dostoyevsky), Người con gái viên đại úy (Puskin), Con đường đau khổ (Alexei Toltoy), Khải hoàn môn(Remarque), Đèn không hắt bóng (Watanabe Dzunichi), v.v. qua phần chuyển ngữ (mà ai nấy đều cho là) tài hoa của Cao Xuân Hạo. Tôi đã được biết ông là trưởng nam của cụ Cao Xuân Huy – vị sư biểu đáng kính của giới Hán học Việt Nam kể từ sau năm 1954 – và là cháu trực hệ của hai vị Tổng tài Quốc sử quán triều Nguyễn là Cao Xuân Tiếu và Cao Xuân Dục. Tôi đã được nghe nói về ông như một trong số rất ít những nhà ngôn ngữ học Việt Nam có thể đối thoại được với giới ngôn ngữ học quốc tế (thậm chí, qua những nghiên cứu của ông về âm vị học, có nhà ngôn ngữ học người Pháp đã ca ngợi ông như một Copernicus trong ngôn ngữ học hiện đại!). Rồi còn nhiều nhiều những câu chuyện truyền tụng về cái khả năng ngoại ngữ thiên bẩm của ông. Bấy nhiêu đó có lẽ đã đủ để giải thích cho tâm trạng nói trên của tôi.

Danh ngôn

Ban Biên tập

Tra cứu theo tên tác giả

“Hà Nội nhiều mây có lúc có mưa ngâu”, hay chủ nghĩa hiện thực thậm phồn của Hồ Anh Thái*

Luận đề của một tiểu thuyết lịch sử

Trương Tửu, Trương Chính và Tự lực Văn đoàn

Cái nhìn sâu vào văn hóa nghệ thuật đương thời

Mười năm mất nhà ngữ học Cao Xuân Hạo (8): Nhớ một người yêu tiếng Việt