Sarah Thornton

Như Huy dịch

Bảy câu hỏi

Từ lần xuất bản đầu tiên bằng tiếng Anh cuốn Hiểu thế giới nghệ thuật đương đại trong bảy ngày và sau đó là bản dịch của nó sang vài thứ tiếng khác, đã có rất nhiều báo và tạp chí vòng quanh thế giới phỏng vấn tôi. Tôi cũng có được cơ hội nói chuyện với nhiều loại công chúng khác nhau – những công chúng nghệ thuật nói chung, các sinh viên lịch sử nghệ thuật và xã hội học, cùng các nghệ sĩ tại rất nhiều trường nghệ thuật. Sau đây là câu trả lời của tôi cho những câu hỏi tôi thường gặp.

1. Sự suy thoái kinh tế ảnh hưởng ra sao đến các lãnh vực bà đề cập trong cuốn sách?

Từ khi thảm hoạ kinh tế xảy ra vào năm 2008, khối lượng tác phẩm bán được đã xuống dốc không phanh và các kỉ lục đặt giá là vô cùng hiếm hoi. Vào đỉnh điểm của thời thị trường bùng nổ, một phiên đấu giá chiều tối sẽ diễn ra như thể một bộ phim truyện kiểu Holywood với sự xuất hiện của các tỉ phú trong các vai diễn khách mời và sự xuất hiện thay nhau của những mức giá trên trời làm chóng mặt người tham dự. Ngày nay, các phiên đấu giá diễn ra buồn tẻ y như các vở kịnh truyền hình kinh phí eo hẹp.

Sarah Thornton

Như Huy dịch

* NXB Văn học – Công ty Đông A

Vài lời của người dịch

Có lẽ một trong những hiểu lầm thường thấy của nhiều nghệ sĩ và công chúng ở Việt Nam khi tiếp cận với nghệ thuật đương đại là cho rằng, cũng giống nghệ thuật hiện đại, các mối quan hệ giúp tạo giá trị cho tác phẩm nghệ thuật đương đại chỉ xoay quanh ba thành phần chính là nghệ sĩ, tác phẩm nghệ thuật và nhà phê bình. Tại sao điều này lại được coi là hiểu lầm? Lý do là bởi các mối quan hệ thiên về nghê thuật thuần tuý này trong thời điểm toàn cầu hoá hiện tại hầu như đã hoàn toàn lép vế trước các mối quan hệ tạo giá trị kiểu khác, không còn thuần tuý như thời hiện đại nữa, mà đã pha trộn các màu sắc xã hôị, kinh tế và truyền thông

Nói cụ thể như sau. Nếu vào thời của Van Gogh, hay thậm chí Matisse, Picasso, một hoạ sĩ có thể là một người có trình độ văn hoá cấp 2, nhầm lẫn Trung Hoa với… Maroc, và các quan hệ nghề nghiệp của anh/chị ta chỉ xoay quanh giới bạn bè nghệ sĩ, phê bình gia, và nhà sưu tập quen thuộc, cũng như anh/chị ta hiếm khi viết một cái gì nghiêm túc hơn vài bài thơ tình, hay các lá thư tình, thì vào thời điểm hiện tại, sẽ là một việc không qúa đặc biệt lắm khi một nghệ sĩ có bằng thạc sĩ nghệ thuật, am hiểu triết học, chu du khắp toàn cầu, phân biệt được sự khác nhau giữa… bún và phở (nếu đó là nghệ sĩ phương Tây, hoặc, nếu là nghệ sĩ châu Á thì) giữa mì ống và raviolli, từng tham dự một trong các triển lãm lưỡng niên (biennale) hay tam niên (triennale) lớn của thế giới, cũng như đủ trình độ viết các bài tiểu luận nghệ thuật văn hoá sâu sắc với các trích dẫn kín mít và phần thư mục tham khảo dày đặc.

Sự chuyển đổi sâu sắc cả về lượng và về chất này nơi thế giới nghệ thuật-thể hiện qua nhân vật nghệ sĩ/trí thức/nhà du lịch- không hề là điều gi tự nhiên. Đây là một tiến trình thay đổi, bắt đầu từ nhận thức, tiếp đến là cơ sở hạ tầng, và cuối cùng thể hiện trong giá trị và giá tiền nghệ thuật. Có lẽ, vào lúc tự sát trong tận cùng tuyệt vọng giữa cánh đồng lúa mì, Van Gogh đã không thể tưởng tượng nổi rằng sẽ có một ngày, một nghệ sĩ được vinh danh trên một kênh truyền hình trực tiếp theo cách một ngôi sao Holywood được vinh danh trong lễ trao giải Oscar, hay có một ngày, một nghệ sĩ được sắm vai trò đại diện cho nghệ thuật cho cả một quốc gia để triển lãm trong một sự kiện nghệ thuật thu hút sự quan tâm của hàng triệu người trên khắp thế giới.