Tình Thương Cõng Tình Yêu trong Thơ Phạm Thiên Thư

Lê Hữu Khóa

Hiếu Tân dịch từ tiếng Pháp

PHẠM THIÊN THƯ: NẾU TỪ BI MONG MUỐN TÌNH YÊU...

Lê Hữu Khoá

Giáo sư Đại học Charles de Gaulle

Giám đốc Ban Cao học châu Á

Tổng biên tập Anthropol-Asie,

Chủ tịch nhóm Nghiên cứu Nhập cư Đông Nam Á

Giám sát viên Chương trình Chống Kỳ thị của UNESCO–Liên Hiệp Quốc.

Nhất Chi Mai, ngọn lửa của nhân phẩm thắp sáng giữa chiến tranh Bắc-Nam, mà kẻ ác đã xúi giục rồi bó buộc dân ta phải sống trong bao năm cảnh huynh đệ tương tàn, Nhất Chi Mai tự thiêu để làm ngọn đuốc sáng của nhân trí trong quả cảm để thiện nhân thành tuệ giác, rồi giúp cái tuệ giác thành thiện hữu của giác ngộ, giác ngộ lấy tình thương đồng loại làm ý nguyện sống cho mình, đây là một trong những định nghĩa về Bồ đề tâm của Phật học, để gạt ác, loại tà. Là giáo viên, trước ngày cô tự thiêu, cô dặn đám trẻ chúng tôi chỉ mới bảy, tám tuổi trong một lớp tiểu học trường Tân Định quận Nhất, Sài Gòn: “Các em phải luôn biết thương yêu nhau, đùm bọc nhau nhé!”. Hôm đó chúng tôi không hiểu hết câu của cô, nhưng câu này đeo đuổi tôi cả đời, và với tuổi đời mới hiểu ra là chỉ có một câu như vậy mà tu cả đời không hết nghĩa của nó. Cái ác rất sợ cái thương, chỉ vì nó biết là tình thương bao la hơn nó, lan tràn trong cuộc sống làm cuộc-sống-đáng-sống, bàng bạc trong nhân sinh với vị tha, bao dung, rộng lượng, nó cười tươi trước những cái hay, đẹp, tốt, lành, nó đầy nội lực để cười thẳng lưng trước cái ác, nó có luôn nội công để cười thanh thản trước cái chết các bạn à!

Nhân Việt. N°5

(Nhân cách giáo lý Việt tộc)

^{Lê Hữu Khoá}

Hãy nói chuyện lương tri, trước khi nói chuyện nhân tri và chính tri. Lương tri của con người luôn được đúc kết bằng lương tâm và tri thức, lương tâm là phạm trù của đạo lý, nơi mà tình thương làm nên tình người, và tri thức là phạm trù của kiến thức giờ đã thành ý thức giúp tình mỗi người hành động bằng cái sáng suốt của đạo lý, cái tỉnh táo của luân lý. Nếu ngữ văn và ngữ pháp của lương tri được thông suốt để tạo ra thông cảm, rồi thành chỗ dựa cho các đồng cảm giữa chúng ta, thì nhân tri là tổng hợp của lương tâm và tri thức của kiếp làm người, là tổng thể của kiến thức và ý thức. Như vậy, chính tri phải là một chính kiến, ngược lại với tà kiến tới từ cái xấu hoặc cái ác, và tạp kiến tới từ cái tồi, cái dở; chính kiến đại diện cho ý tưởng đúng, cho lý luận ngay, cho lập luận phải, nó mổ xẻ được tương quan giữa sự thật, chân lý và lẽ phải. Trong bài chính luận này, tôi xin được tâm sự với các bạn lập trường của tôi về cụm từ chính tri vừa phải là chính kiến có lực nội kết trong diễn luận, vừa phải là chính kiến trong chính giới, tức là trong giới đang tổ chức chính trị, đang điều hành chính trường, đang nắm sinh mệnh Việt tộc, đang cầm vận mệnh đất nước này, trên một quê hương, trong một xã hội dân sự mà ai cũng biết: chỉ có những người thuộc Đảng Cộng sản mới được quyền làm chính trị. Nếu luật chơi, sân chơi và trò chơi mà độc đoán như vậy, thì tôi là công dân Việt, thao thức vì sinh-vận-mệnh của đồng bào tôi, tôi được quyền yêu cầu chính giới của ĐCSVN hãy đưa dân tộc tôi bằng con đường: nhân tri dắt chính tri, cụ thể là chính tri phải ở dưới, ở thấp hơn nhân tri qua công thức: nhân tri dẫn chính tri, cùng lúc chính tri phải nâng, phải gánh nhân tri. Giải luận về tự tình dân tộc, tôi muốn lập một cầu nối, nếu thành công sẽ thành một cuộc đối thoại chân chính với những người đang muốn nhận trách nhiệm lãnh đạo với đất nước, quyết định số phận của đồng bào mình. Nếu không thành công trong đối thoại này, vì không lập được cầu nối, thì ta vẫn phải tiếp tục vận não, phải liên tục thao tác tư duy, để cùng nhau có một ý thức là không có ai độc quyền nắm sinh mệnh Việt tộc, kìm hãm vận mệnh đất nước này. Thất bại trước mắt sẽ không phải là thất bại vĩnh viễn, tại sao? Vì nếu không có cầu nối thì cũng có cầu vòng, cầu vòng không phải ảo tưởng, mà nó hiển hiện trước mặt mọi người như chứng nhân, chứng từ, như chứng giải (oan) cho chúng ta, có trăn trở với đất nước, với dân tộc, vì chính tâm của chúng ta không trốn tránh trách nhiệm, không lẩn lách bổn phận của công dân;cầu vòng cũng là lúc chúng ta trực diện với các lãnh đạo hiện nay, trên các vấn đề, vừa là bức bách trước mắt, vừa là đạo lý dài lâu của Việt tộc. Đại hội ĐCSVN đã xong, tin buồn lớn cho Việt tộc là sẽ không gì thay đổi, lại thêm một tin buồn sau mỗi lần một đại hội Đảng kết thúc, từ 1976, đại hội 4, từ hơn 40 năm qua, 8 đại hội Đảng, 8 lần lỡ con tàu phát triển đất nước, 8 lần bỏ lỡ vận hội của chính tri, bỏ rơi 8 lần bỏ rơi nhân tri; 8 tin buồn trĩu nặng kiếp nhân sinh, 8 lần làm suy kiệt sinh lực giống nòi, 8 lần làm “nhược kiếp hóa” năng lực Việt tộc. Kể từ ngày thống nhất đất nước1975, có nỗi buồn nào có sức đè, có lực ép tăm tối như vậy không?