Chu Hảo

Năm 2012, nhân dịp kỷ niệm Nguyên Ngọc tròn 80 tuổi, một số bạn bè, đồng nghiệp và học trò của ông đã cùng nhau làm một cuốn sách nhỏ với tựa đề Nguyên Ngọc vẫn trên đường xa… Mỗi bài trong tập sách nhỏ ấy là những ấn tượng sâu sắc về các khía cạnh hết sức đa dạng của ông. Ông là một nhà văn lớn, và thường những nhà văn lớn đồng thời cũng là một nhà tư tưởng; một nhà văn hóa - giáo dục dấn thân, luôn ở hàng đầu trong những vấn đề nóng bỏng của xã hội; có người gọi ông là chân nhân hay hiền nhân. Nhưng có lẽ bản thân ông tâm đắc với danh xưng là người con của Xứ Quảng đau thương bất khuất và của vùng Tây Nguyên huyền ảo với khát vọng tự do khôn nguôi. Mỗi bài trong đó đều là một lời đồng vọng thiết tha chia sẻ những ưu tư của Nguyên Ngọc. Nhưng ưu tư của ông thì nhiều. Vì vậy ai cũng mong ông còn phải sống và “chiếu đấu” cùng với chúng ta dài dài để, như ông vừa tủm tỉm cười vừa nói: “Đi mãi… để rồi xem Con Tạo xoay vần đến đâu? Và để còn thấy cuộc sống cứ lừng lững đi tới”.

Lời Giới thiệu Những con đường đến tính Hiện đại của Gertrude Himmelfarb (NXB Tri thức & IRED, 2021) và Sự hình thành Tinh thần Hiện đại [Chương 9, Quyển 3] của Herman Randall (NXB Tri thức & IRED, 2022)

Chu Hảo

Thời đại Khai sáng là tên gọi của giai đoạn lịch sử nhân loại từ cuối TK17 đến cuối TK18. Ba thế kỷ đã trôi qua, nhưng những nghiên cứu lịch sử hình thành và ảnh hưởng của phong trào Khai sáng đến tiến trình phát triển của các quốc gia vẫn mang tính thời sự.

Chu Hảo

Dù cho đã có lúc giữa anh và tôi có khúc mắc, như tôi đã kể trong bài “Vi điện tử ở Việt Nam – chuyện bây giờ mới kể”, và những năm sau đó, trong bối cảnh ít tinh thần hợp tác của nhóm vật lý đầu đàn nước nhà (gồm anh Nguyễn Đình Tứ, anh Vũ Đình Cự và anh), quan hệ giữa chúng tôi nhiều khi cũng “bằng mặt chứ không bằng lòng”, nhưng trong sâu thẳm lòng mình bao giờ tôi cũng dành cho anh sự nể trọng, biết ơn và cảm thông.

Chu Hảo

Chấm dứt nạn “Văn mẫu” là lời kêu gọi của Bộ trưởng Bộ Giáo dục - Đào tạo trong bài phát biểu tại Hội nghị Tổng kết niên học 2020-2021 của ngành Giáo dục. Lời kêu gọi này có thể đã hé lộ một chủ trương đúng đắn là Học thật-Thi thật để bắt đầu cuộc chấn hưng nền Giáo dục nước nhà, như một đòi hỏi cấp bách của toàn xã hội xã hội từ cuối Thế kỷ trước, mà nhiều nhà hoạt động Khoa học và Giáo dục đang hy vọng. Có thực đó là ý đồ của Bộ trưởng không? Và dù muốn làm thì đã chắc gì làm được? Đó còn là một câu chuyện dài, nhưng còn hy vọng tức là còn có sức sống vượt lên.

Chu Hảo

Có lẽ tôi thuộc thế hệ đầu tiên những người dính dáng đến Công nghệ Vi điện tử (CNVĐT) ở Miền Bắc nước ta từ cuối những năm cuối thế kỷ trước. Là người trong cuộc ở giai đoạn ban đầu ấy, tôi xin thưa ngay: Chiến lược đó được đề xuất từ những năm 70 thế kỷ XX, và giới khoa học - công nghệ có liên quan đã cố gắng không ngừng nghỉ để triển khai. Tiếc thay tất cả chỉ là một “thất bại toàn tập”, mà cái thất bại cuối cùng mới xảy ra gần đây thôi (sẽ được kể ở phần cuối bài này).

Chu Hảo

Sự thật này nhỏ hơn so với nhiều sự thật khác, nhưng vô cùng hệ trọng, mà nhân dân có quyền được biết theo Hiến định, có tên là “Sự thật Đồng Tâm”. Sự thật này được GS Hoàng Xuân Phú vạch trần một cách cực kỳ rõ ràng và logic trong các bài viết có thể đọc được trên trang nhà (Home page) của Ông tại http://hpsc.iwr.uni-heidelberg.de/hxphu/.

Chu Hảo

Nhân dịpTết Tân Sửu tôi xin được gửi tới quý vị và các bạn lời chào thân ái với tất cả tấm lòng yêu mến và kính trọng. Mong các anh chị cùng gia quyến đón mùa Xuân mới trong niềm tin và hy vọng vào một ngày mai tươi sáng hơn, dù cho đại dịch Covid-19 còn đang hoành hành như một Nhân-Thiên tai lịch sử; và các giá trị tốt đẹp của Tự do - Dân chủ cũng đang trải qua những thử thách cam go nhất trong thời kỳ Hiện đại.

Năm 2020 mở ra với một biến cố chấn động: cuộc tấn công vào xã Đồng Tâm của lực lượng vũ trang Hà Nội vào rạng sáng ngày 9 tháng 1. Nó đã giết chết người nông dân/cựu binh Lê Đình Kình, khi cụ đang ở trong nhà mình.

Đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam sẽ đi về đâu? Đâu là con đường đúng để cả trăm triệu người Việt tự cứu lấy mình?

Văn Việt xin mời các anh chị tham gia cuộc trò chuyện về Người Việt, như cách giúp chúng ta nhìn/hiểu rõ hơn về chính mình, để có được lựa chọn đúng đắn/phù hợp cho đất nước, dân tộc trong tương lai.

Chúng tôi xin lần lượt đăng tải những câu trả lời đã nhận được.

Bài đầu tiên là của Giáo sư Chu Hảo.

Chu Hảo, cựu thành viên IDS

Viện Nghiên cứu Phát triển (IDS) đăng ký hoạt động theo Luật Khoa học và Công nghệ tại Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội và được chấp nhận ngày 27 tháng 9 năm 2007. Ngày 14 tháng 9 năm 2009 IDS tuyên bố tự giải thể để phản đối Quyết định số 97/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ về việc Ban hành Danh mục các lĩnh vực cá nhân được thành lập tổ chức Khoa học và Công nghệ, có hiệu lực từ ngay ngày hôm sau.

Kính gửi: Những người đã thông cảm, ủng hộ và khich lệ tôi

Thưa quý vị và các bạn,

Nhân dịp Tết Kỷ Hợi tôi xin chân thành kính chúc mọi người một Năm mới dồi dào sức khỏe, có thêm niềm vui và gặp nhiều may mắn để có một vài công việc (của gia đình, hay cho xã hội) được thật sự như ý!

Chu Hảo

Đây là bài viết công bố từ năm 2010 của Chu Hảo. Vụ kỷ luật anh làm cho câu cuối cùng trong bài viết có một ý vị đặc biệt: "Không có tự do ngôn luận thì những người “có học” chỉ có thể là những người là những người lao động trí óc (thậm chí rất giỏi) nhưng không thể trở thành một tầng lớp trí thức mà các xã hội văn minh coi là tinh hoa".

Văn Việt

I. Trí thức và tầng lớp trí thức

Ở nước ta hiện nay có một số khá đông người được xã hội, hoặc tự mình, coi là trí thức. Nhưng “thế nào là một trí thức?” thì hình như chưa bao giờ được cắt nghĩa một cách rõ ràng. Có thể đã có nhiều cá nhân trí thức, nhưng những con người đơn lẻ ấy đã quy tụ lại (chủ yếu là thông qua diễn đàn, dư luận) thành một giai tầng của xã hội như là tầng lớp trí thức chưa? Đặc điểm, tính cách của trí thức Việt Nam là gì? Vai trò và trách nhiệm của trí thức trước vận mệnh của dân tộc ta trong thời đại mới – thời đại kinh tế tri thức, thời đại hội nhập toàn cầu, là như thế nào?

Chu Hảo

Anh đi thật rồi sao? Vẫn biết là anh sẽ đi, thời gian tính từng ngày… Nhưng hôm nay tôi vẫn bàng hoàng khi mới nghe tin sáng nay Anh đã vĩnh biệt trần thế về nơi chín suối. Chẳng phải cầu xin thì linh hồn anh cũng sẽ siêu thoát đến nơi vĩnh hằng bởi tâm hồn Anh đã “Cửa mở” từ lâu…

Mới hôm nào, cách đây vài tuần, tôi cùng anh Nguyên Ngọc vào thăm, nhìn Nhà văn, Anh còn thì thầm gọi: “Tây Nguyên!”. Chị Lan bảo anh vẫn tỉnh táo, nhưng nói thì khó khăn lắm rồi! Và chúng tôi lo…

Lần đầu tiên tôi được biết đến quý danh Viêt Phương là khi bọn học sinh 7A (Quế Lâm) chúng tôi chuyển về học cấp 3 ở Khu Học xá Trung ương (KHXTW, Nam Ninh, Trung Quốc) vào năm 1957. Được biết, mấy năm trước, trên đường tháp tùng Thủ tướng Phạm Văn Đồng từ hội nghị Genève về Hà Nội ghé qua Trung Quốc, Anh đã “bị” Gíam đốc KHXTW Võ Thuần Nho xin Thủ tướng cho ở lại làm trợ lý. Nghe đồn rằng các giáo sư, thầy giáo và cán bộ của Khu thỉnh thoảng vẫn được nghe anh Việt Phương giảng lý luận chính trị thay ông Nho mỗi khi ông đi vắng; nhiều học viên cứ mong ông đi vắng vì bài giảng của viên trợ lý trẻ (mới 25 tuổi) sinh động hơn và cứ nói một lèo, hết sức lôi cuốn mà chằng có giấy tờ gì trong tay! Lại còn nghe có cô giáo xinh xắn, mỗi lần nghe anh Việt Phương phổ biến tin tức thời sự cho toàn trường là suốt buổi cứ “ngẩn tò te” hớp lấy từng lời. Cô giáo ấy sau này là người vợ mẫu mực, thủy chung, tận tụy suốt đời của Anh – Chị Tú Lan, người vò võ ngày đêm suốt mấy tháng trời bên Anh từ khi lâm bạo bệnh.

Người đô thị số 58 (3/2017) dành hản một chuyên đề về sự cần thiết có các cơ sở tôn giáo trong lòng đô thị, mà tập trung là chuyện cần xem lại việc giải tỏa Nhà thờ Thủ Thiêm, một điểm nóng hiện nay, với các bài:
- Giải tỏa các công trình tôn giáo lâu đời là không thỏa đáng (TS. Nguyễn Thị Hậu, Phó tổng thư ký Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; Tổng thư ký Hội Sử học TP.HCM)

- TP.HCM nên tổ chức lấy ý kiến nhân dân và chuyên gia (GS-TS. Nguyễn Minh Thuyết, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa - Giáo dục - Thanh niên - Thiếu niên - Nhi đồng của Quốc hội)

- Đề nghị giữ lại các cơ sở tôn giáo lâu đời ở Thủ Thiêm (TS. Nguyễn Quốc Tuấn; Viện trưởng Viện Nghiên cứu tôn giáo; Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia)

- Đánh giá thận trọng một lần nữa theo Luật Di sản văn hóa (Luật sư Nguyễn Kiều Hưng, Hãng Luật Giải Phóng, TP.HCM)

- Kiến trúc tôn giáo - vẻ đẹp thiện mỹ nơi đô thị (PGS-TS. Nguyễn Minh Hòa, Giám đốc chương trình “Diễn đàn Quốc tế phát triển đô thị bền vững châu Á” tại Việt Nam)

- Sức mạnh của tâm linh (Chu Hảo)

Chu Hảo

Đấy là cuộc Đối thoại công khai giữa Ban lãnh đạo đảng cầm quyền và nhà nước với đại diện những người có ý kiến bất đồng ôn hòa, xây dựng ở trong đảng và mọi tầng lớp nhân dân ở trong và ngoài nước.

Vì chưa có điều kiện xuất hiện những tổ chức chính trị đối lập, cũng như chưa hình thành được một xã hội dân sự đủ mạnh để làm đối trọng với chính quyền, nên cuộc Đối thọai này phải do phía đảng độc quyền lãnh đạo chủ động mời gọi để tránh một cuộc xung đột không được kiểm sóat không thể không xảy ra nếu có thêm nhiều tiếng súng nữa tương tự như 9 tiếng mới phát nổ ở Yên Bái vừa qua.

Tiếng súng ở Yên Bái không phải chỉ phơi bày tình trạng tha hóa tột độ trong nội bộ đảng cầm quyền, mà còn chứng tỏ mức độ bất ổn chính trị - xã hội ở nước ta đã đến hồi nguy hiểm. Nguy hiểm cho sự lãnh đạo tuyệt đối của đảng và của chế độ thì đã đành, nhưng đó không phải là mối quan ngại của những người lâu nay công khai bày tỏ ý kiến bất đồng đối với những đường lối, chủ trương, chính sách sai trái của đảng và nhà nước. Những người này, trong đó có chúng tôi, âu lo về sự an nguy của dân tộc khi xảy sự bạo loạn ngoài tầm kiểm soát.