Đoàn Lê Giang, PGS-TS

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM

Tel. & Email: 0919553381, giangdoanle@hcmussh.edu.vn

Bác sĩ Trần Văn Nghĩa kể: hồi trung học trong một kỳ thi ông có được hỏi về Truyện Kiều mà không trả lời tốt. Câu hỏi ấy trở thành một món nợ tinh thần, đến khi công việc thường nhật về y khoa ngơi tay, ông mới quyết định phải trả. Việc làm ấy vừa là sở thích, sở trường, vừa cho thấy phong cách trí thức đa tài, uyên bác lớp trước.

Ông đã dành hàng chục năm cùng với sự giúp đỡ của bạn bè mình mỗi khi đi Trung Quốc, tìm thêm tư liệu, chụp thêm ảnh để hoàn chỉnh công trình. Có thể coi bộ sách như một công trình tập thể mà chủ biên là BS. Trần Văn Nghĩa, với sự góp sức của BS. Thạch Nguyễn và những người khác. Năm 2026 bộ sách được Culture Art Education Exchange Resource, Hoa Kỳ ấn hành. Sách gồm 4 tập:

- Truyện Kiều tân khảo – tập I: Truyện Kiều trước Thanh Tâm Tài Nhân và sau Nguyễn Du

- Truyện Kiều tân khảo – tập II: Việt dịch: Kim Vân Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân và khảo luận

- Truyện Kiều tân khảo – tập III : Hán dịch tác phẩm Nguyễn Du toàn tập

- Truyện Kiều tân khảo – tập IV: Việt dịch thơ chữ Hán Nguyễn Du toàn tập

Bốn ưu điểm nổi bật của công trình:

(1) Tính công phu: 4 tập, hơn 2000 trang, rất dồ sộ. Học giả Đào Duy Anh, Nguyễn Thạch Giang chỉ làm riêng về Truyện Kiều, thơ chữ Hán Nguyễn Du; Tiến sĩ Charles Benoit (Lê Văn Nam) chỉ làm riêng về Diễn tiến câu chuyện Vương Thúy Kiều; nhà Hán học Nguyễn Đức Vân, học giả Tô Nam Nguyễn Đình Diệm chỉ dịch riêng Kim Vân Kiều truyện… nhưng BS. Trần Văn Nghĩa làm tất cả các công việc ấy. Tất nhiên nhờ làm sau, nên kế thừa người đi trước rất nhiều.

(2) Tính nghiêm cẩn và mới mẻ về tư liệu. Các tư liệu đều có trong tay: tư liệu liên quan đến Kim Vân Kiều truyện, tư liệu về con đường đi sứ của Nguyễn Du, tư liệu liên quan đến Truyện Kiều. Các tư liệu được cập nhật hóa rất đầy đủ.

(3) Tính uyên bác và tài hoa. Cả 4 tập đều bộc lộ tính uyên bác về kiến thức, tài hoa trong phê bình và dịch thuật. Cả công trình đều thu hút, từ đầu đến cuối.

(4) Bao trùm lên tất cả là lòng yêu thích và tự hào về văn hóa nước nhà. Lật giở công trình trên tay, chúng tôi trào dâng niềm say mê và cảm phục về một bác sĩ xa quê hương nhưng đã dành bao tâm huyết để nghiên cứu và phổ biến tinh hóa văn hóa Việt cho đồng bào mình ở trong nước cũng như nước ngoài, và cả cho những người nước ngoài quan tâm đến văn hóa Việt Nam.

Sau đây là nội dung từng quyển:

1. Truyện Kiều tân khảo – tập I: Truyện Kiều trước Thanh Tâm Tài Nhân và sau Nguyễn Du

Đây là quyển sách dịch những tác phẩm có trước Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, được coi như tiền thân của Kim Vân Kiều truyện, bao gồm:

- Truyện Vương Thúy Kiều của Mao Khôn (hoàn thành thời Gia Tĩnh, triều Minh). Mao Khôn được cho là đã theo Hồ Tôn Hiến bình định cuộc khởi nghĩa của Từ Hải.

- Truyện Vương Thúy Kiều của Từ Học Mô, tập sách được coi là mở đầu cho loạt truyện viết về cuộc đời Thúy Kiều, nhưng thực ra chỉ là phiên bản từ sách của Mao Khôn nói trên

- Truyện Lý Thúy Kiều của Đái Sĩ Lâm

- Truyện Vương Thúy Kiều của Lục Nhân Long, tìm thấy ở Thư viện Quốc gia Seoul (Hàn Quốc) 1992

- Truyện Vương Thúy Kiều của Dư Hoài.

Các truyện trên đã được các nhà nghiên cứu nhắc đến, nhưng chưa từng có tập sách nào dịch giới thiệu đầy đủ, toàn bộ. Đây là tập sách đầu tiên làm việc ấy. Sách rất có giá trị cho những ai quan tâm nghiên cứu và thưởng thức Truyện Kiều, vì nhờ đó mà người ta biết lai lịch Thúy Kiều, Từ Hải, và những sáng tạo của Nguyễn Du so với nguyên mẫu.

2. Truyện Kiều tân khảo – tập II: Việt dịch: Kim Vân Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân và khảo luận

Tập sách có 4 mục:

A. Trung Quốc tiểu thuyết sử lược (tổng thuật sách Trung Quốc tiểu thuyết sử lược của Lỗ Tấn)

B. Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân (Tên tác giả, Tiểu sử (Từ Vị), Thiên Hoa Tàng Chủ Nhân, Kim Vân Kiều truyện, các truyện Vương Thúy Kiều khác; Khảo về các nhân vật trong Kim Vân Kiều truyện, các bản tái bản Kim Vân Kiều: Quán Hoa Đường (chân/ ngụy), Khiếu Hoa Hiên, Kim Vân Kiều ở Nhật, Việt Nam, Mỹ…; Giá trị Kim Vân Kiều).

C. Dịch lại toàn bộ Kim Vân Kiều, có tham khảo nhiều bản khác, chứ không chỉ dựa vào KVK truyện của Thanh Tâm Tài Tử, đính ngoa các bài thơ trong tác phẩm.

Phần khảo luận rất có giá trị: Trước hết tác giả cho người đọc một cái nhìn tòa cảnh về sự phát triển của tiểu thuyết Trung Quốc, để từ đó có cái nhìn rõ hơn về Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân. Sau đó tác giả đi vào khảo cứu Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, từ tác giả, các tác giả bình chú có liên quan, các văn bản truyện về Vương Thúy Kiều khác cũng như các hình thức sân khấu từ tác phẩm này. Những kiến thức này không phải hoàn toàn mới, vì như tác giả công trình đã nói rõ: Phần lược sử tiểu thuyết Trung Quốc là tổng thuật từ sách của Lỗ Tấn, phần khảo luận về Kim Vân Kiều truyện có dựa vào luận án Tiến sĩ Diễn tiến câu chuyện Vương Thúy Kiều, vốn là luận án tiến sĩ của Charles Benoit (Lê Văn Nam) trình ở Đại học Harvard 1981. Mặc dầu vậy công trình của BS Trần Văn Nghĩa không chỉ là tổng thuật, mà ông làm như một nhà nghiên cứu chuyên nghiệp: gần như ông đã cố gắng sưu tầm các tài liệu gốc, gần như có tất cả trong tay, chứ không nói dựa, đồng thời có chủ kiến riêng. Ví dụ như ông cho rằng Kim Vân Kiều truyện được Quán Hoa Đường (Kim Thánh Thán) bình luận là có thật chứ không phải ngụy thư, Thiên Hoa Tàng Chủ Nhân có thể chính là Thanh Tâm Tài Nhân...

Phần có đóng góp nổi bật nhất của tập này là ông đã tiến hành dịch lại toàn bộ Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân dựa trên văn bản khả tín hơn là bản của Thư viện Viễn Đông Bác Cổ (nay thuộc Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm). Mặc dù trước nay đã có mấy bản dịch truyện này mà nổi bật nhất là bản dịch của Nguyễn Duy Ngung (trước 1945 ở Hà Nội), Nguyễn Đức Vân (sau 1960 ở miền Bắc), Tô Nam Nguyễn Đình Diệm (trước 1975 ở Sài Gòn), nhưng các bản này đều chỉ dựa vào bàn Viện Viễn Đông Bác Cổ, mà bản này thì vừa tóm tắt, vừa sai lầm khá nhiều. Bản dịch của BS Trần Văn Nghĩa công phu, nghiêm cẩn, nhưng cũng rất tài hoa, rất có giá trị đối với người thưởng thức và nghiên cứu.

3. Truyện Kiều tân khảo – tập III: Hán dịch tác phẩm Nguyễn Du toàn tập

Truyện Kiều đã dịch ra 21 thứ tiếng với hơn 80 bản dịch. Đây là tác phẩm được dịch ra với số phiên bản kỷ lục. Truyện Kiều cũng được dịch ra Trung văn và cổ Hán ngữ, tổng cộng đã có 13 bản dịch khác nhau[*]. Bản dịch của BS. Trần Văn Nghĩa là bản dịch thứ 14. Đây là bản dịch của người Việt Nam thông thuộc cả hai thứ tiếng Việt và Hán. Bản dịch giàu chất thơ, tài hoa, uyên bác, thực là một bản dịch hay, có giá trị nghệ thuật và học thuật cao.

4. Truyện Kiều tân khảo – tập IV: Việt dịch thơ chữ Hán Nguyễn Du toàn tập

Đây là công trình dịch thơ chữ Hán Nguyễn Du. Công trình khảo cứu tỉ mỉ đường đi của sứ bộ Nguyễn Du. Bài thơ nào cũng có minh họa, hoặc phong cảnh thành phố, tượng đài, danh lam thắng cảnh, hoặc bản đồ. Khiến cho người đọc như hình dung ra con đường sứ bộ rờ rỡ trước mắt. Bản dịch công phu, chính xác, chú thích đầy đủ, dịch thơ tài tứ, hào mại. Thật là một tập dịch thơ chữ Hán Nguyễn Du có giá trị.

KẾT LUẬN

Việc nghiên cứu, dịch thuật Truyện Kiều và các tác phẩm khác của Nguyễn Du đã được tiến hành từ lâu và có nhiều kết quả tốt đẹp. Tuy nhiên trong nghiên cứu, bình luận các tác giả văn học lớn không có điểm cuối cùng, mỗi thời đại đều có thêm tư liệu, có cách đọc riêng của nó. Công trình nghiên cứu dịch thuật về Truyện Kiều và thơ chữ Hán Nguyễn Du của BS. Trần Văn Nghĩa vừa kế thừa các công trình đi trước, vừa có thêm tư liệu, cách kiến giải mới, đánh dấu một bước phát triển của việc nghiên cứu và dịch thuật tác phẩm của Nguyễn Du. Công trình thể hiện niềm tự hào về văn hóa dân tộc của một người trí thức xa quê hương, đã đóng góp công sức, trí tuệ cho sự phát triển và quảng bá văn hóa dân tộc cho đồng bào trong và ngoài nước, cũng như người nước ngoài yêu quý văn hóa Việt Nam.

---

*. Hoàng Dật Cầu (1959), La Trường Sơn (2006), Đổng Văn Thành (1994), Kỳ Quảng Mưu (2011), Triệu Ngọc Lan (2013), Khuyết danh (1888, Kim Vân Kiều lục dịch thoát Kiều chữ Nôm của Nguyễn Du ra Hán văn, Chiêu Văn Đường khắc in, Đồng Khánh thứ 3), Từ Nguyên Mạc (1906), Nguyễn Kiên (1915), Lê Dụ (1946), Lê Mạnh Điềm (không rõ năm ra đời), Lý Văn Hùng (1954), Trương Cam Vũ (1961), Thái Hanh (2004).

 Đoàn Lê Giang

MỞ ĐẦU

Ra đời ở Trung Quốc vào đời Đường, truyện truyền kỳ nhanh chóng truyền đi khắp các nước Đông Á: Việt Nam, Nhật Bản, Hàn Quốc và trở thành một thể loại quan trọng trong văn học các nước khu vực này. Truyện truyền kỳ là một bằng chứng nổi bật, thể hiện sự giao lưu văn hóa mạnh mẽ và sự gần gũi giữa các nền văn học trong khu vực. Đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về thể loại này, trong đó có những công trình nghiên cứu so sánh thể loại này trong hai, ba nền văn học khác nhau. Tuy nhiên còn khá nhiều ngộ nhận, nhiều thắc mắc về vấn đề này, ngay cả những điều cơ bản nhất, như: Thế nào là truyện truyền kỳ? Cơ sở xã hội của truyện truyền kỳ là gì? Truyện truyền kỳ có phải là tất cả các loại truyện có yếu tố ma quái thời trung đại? Ma quái là tư duy của tác giả truyện truyền kỳ hay chỉ là thủ pháp? Sức hấp dẫn của truyện truyền kỳ là gì? Bài viết này đi vào khảo sát tư liệu tổng quát về truyện truyền kỳ Đông Á, trong đó trọng tâm là các tác phẩm: Đường Tống truyền kỳ 唐宋傳奇集 (Lỗ Tấn 鲁迅), Truyện truyền kỳ Trung Quốc 中國傳奇 (Lâm Ngữ Đường 林語堂), Tiễn đăng tân thoại 剪燈新話 của Cù Hựu 瞿佑, Kim Ngao tân thoại  金鰲新話 của Kim Thời Tập 金時習 (Hàn Quốc), Truyền kỳ mạn lục 傳奇漫錄 của Nguyễn Dữ 阮與 (Việt Nam) và Vũ nguyệt vật ngữ 雨月物語 của Ueda Akinari 上田秋成 (Nhật Bản)¹ để bước đầu giải quyết các vấn đề ấy.

Đoàn Lê Giang

 

Vừa qua thay mặt cho bà quả phụ Takano, thân nhân của gia đình đã trao tặng chiếc máy chụp ảnh của Takano Isao cho Khoa Việt Nam học và tiếng Việt, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Takano đã đến học tiếng Việt từ năm 1967 đến 1971 ở Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (tiền thân của trường này), đúng vào lúc chiến tranh Việt Nam vào giai đoạn khốc liệt nhất. Đêm hôm chia tay người yêu là chị Michiko (sau này là vợ anh) anh nói: Anh được cử đi Việt Nam, có lẽ anh sẽ đến đó chiến đấu.

Đoàn Lê Giang - Trần Thị Phương Phương

Sách in ở tỉnh Chernigiv phía Bắc Thủ đô Kyiv. Thành phố Chernigiv tuy bị tàn phá hết, nhưng thị trấn nơi có xưởng in thì may mắn không bị bom đạn phá hủy.

Bản dịch Lục Vân Tiên ra tiếng Ukraina tái bản năm 2022. Ảnh: Lê Giang

Tuy nhiên đây không phải là lần xuất bản đầu tiên bản dịch Lục Vân Tiên tiếng Ukraina, mà chỉ là tái bản. Bản in đầu tiên là năm 1983, do Nhà xuất bản Văn học nghệ thuật “Dnepro”, Kiev xuất bản, nhân dịp kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Ukraina.

Rất nhiều người lầm tưởng tiếng Ukraina chỉ là phương ngữ của tiếng Nga, thực ra không phải, tiếng Ukraina là một trong ba ngôn ngữ của nhóm Đông Slav, cùng với tiếng Nga và tiếng Belarus. Nhóm miền Tây Slav có tiếng Séc, Slovakia, Ba Lan. Nhóm miền Nam có Bulgaria, Serbia, Croatia. Tiếng Ukraina có hơn 30 triệu người dùng và đã có nhiều nhà thơ, nhà văn nổi tiếng viết văn bằng ngôn ngữ ấy như: Taras Shevchenko, Lesia Ukrainka, Mikhaylo Kotsyubinsky…

Maya Kashel (1930 - 1987)

Trong khi Lục Vân Tiên chưa được dịch ra tiếng Nga thì đã được dịch ra tiếng Ukraina. Người dịch là Maya Kashel, một dịch giả văn học (VH) Việt Nam rất nổi tiếng.

Maya Dmitrievna Kashel (1930-1987) là nhà văn Ukraina Xô viết, dịch giả VH Việt Nam, hội viên Hội Nhà văn Ukraina (từ 1972), hội viên Hội Nhà văn Liên Xô (từ 1973). Maya Kashel sinh ở Kiev, tốt nghiệp phổ thông năm 1947, sau đó không đi học tiếp được do bệnh tật. Năm 1954, bà tốt nghiệp khóa đào tạo 4 năm tiếng Anh. Năm 1966, bà tốt nghiệp trung học. Khi chiến tranh ở Việt Nam bắt đầu nổ ra, bà học tiếng Việt và VH Việt Nam. Sau đó, bà dịch một tập truyện ngắn của các nhà văn Việt Nam sang tiếng Ukraina, xuất bản ở Hà Nội. Với mục đích hoàn thiện kiến thức của mình, bà xin vào học tiếng Việt ở Viện Các ngôn ngữ phương Đông của Đại học Tổng hợp Moskva (MGU). Từ 1-9-1966 đến tháng 6-1972, trước khi xuất hiện cuốn sách dịch độc lập đầu tiên, bà đã dịch hơn 300 tác phẩm bằng tiếng Việt.

Một số tác phẩm VH Việt Nam đã được dịch sang tiếng Ukraina của Maya Kashel: Mẹ vắng nhà của Nguyễn Thi và những người khác (1972), Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi (1977), Tục ngữ và thành ngữ Việt Nam (1977), Tập truyện ngắn của các nhà văn Việt Nam (1981), Thơ Tố Hữu (1978), Lục Vân Tiên (và thơ Nguyễn Đình Chiểu, 1983), Đôi mắt của Nam Cao...

Kashel đã cho xuất bản tổng cộng 11 tập sách dịch. Các sách ấy thường được N. I. Nikulin, nhà Việt Nam học người Nga viết lời giới thiệu. Bản dịch Mẹ vắng nhà (1972) là cuốn sách dịch đầu tiên của bà khi gia nhập Hội Nhà văn Ukraina 1972. Thông qua sự nghiệp dịch thuật của mình, Kashel mong muốn “tăng cường mối quan hệ VH Ukraina - Việt Nam, làm giàu cho nền VH quê hương mình bằng những tác phẩm tiếng Việt hay nhất”. (Đơn xin vào Hội Nhà văn Ukraina).

Maya Kashel sống trong thời chiến tranh ở Việt Nam hết sức thảm khốc. Với tình yêu với nhân dân Việt Nam, bà đã dành toàn bộ số tiền nhuận bút có từ việc dịch tặng cho Quỹ Hỗ trợ nhân dân Việt Nam của Ukraina.

Ngoài dịch VH Việt Nam, M.Kashel còn viết nhiều bài nghiên cứu về VH Việt Nam trên các báo, tạp chí chuyên ngành, các mục từ về nhà văn Việt Nam trong Bách khoa toàn thư của Ukraina. Trước khi in thành sách, các bản dịch VH Việt Nam của M.Kashel thường được đăng trên các tạp chí lớn của Ukraina, như: Hoàn cầu, Dnepro, VH Ukraina, Tạp chí Ukraina... Nhờ thế, nhiều người Ukraina có dịp thưởng thức và hiểu biết VH Việt Nam.

Kashel chủ yếu dịch VH hiện đại Việt Nam, Lục Vân Tiên là tác phẩm VH cổ điển Việt Nam duy nhất của Việt Nam mà bà dịch. Bản Lục Vân Tiên tái bản lần này có sự gia công sửa chữa của Vũ Tuấn Hoàng, giáo sư người Việt, làm việc tại Viện Ngữ văn của Đại học Quốc gia Kiev.

Bản dịch Lục Vân Tiên tiếng Ukraina có vị trí danh dự trong các dịch tác phẩm này ra ngoại ngữ. Thống kê cho đến tháng 6-2022, tức là trước Hội thảo Khoa học quốc tế kỷ niệm 200 năm Ngày sinh Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu ở Bến Tre, thì tác phẩm Lục Vân Tiên được dịch ra 5 thứ tiếng với 11 bản dịch, đó là tiếng Pháp, Nhật, Anh, Hàn và tiếng Thái cổ, là tác phẩm được dịch nhiều thứ ba trong VH cổ điển Việt Nam sau Truyện Kiều của Nguyễn Du (21 thứ tiếng với 86 bản dịch) và thơ Hồ Xuân Hương (12 thứ tiếng với 30 bản dịch).

Tuy nhiên, với bản dịch ra tiếng Ukraina của Maya Kashel thì Lục Vân Tiên đã được dịch ra 6 thứ tiếng với 12 bản dịch:

- Ngôn ngữ dịch đầu tiên là tiếng Pháp, có 7 bản dịch: (1) G.Aubaret 1864, (2) Abel des Michels 1883, (3) Eugène Bajot 1886, (4) Nghiêm Liễn 1927, (5) Dương Quảng Hàm 1944, (6) Phan Văn Thiết 1972, (7) Lê Trọng Bổng 1997.

- Tiếp theo là các bản Lục Vân Tiên tiếng Ukraina của Maya Kashel 1983. Bản tiếng Nhật của Takeuchi Yonosuke 1986. Bản tiếng Anh của Éric Rosencrantz 2016. Bản tiếng Hàn của Jeon Hye Kyeong (Toàn Huệ Khanh) và Lý Xuân Chung 2022.

- Ngoài ra còn có bản dịch ra tiếng Thái cổ (Tây Bắc Việt Nam) vào đầu thế kỷ XX.

Với những thông tin trên, thì bản dịch Lục Vân Tiên của Maya Kashel là bản dịch ra ngoại ngữ sớm thứ hai sau các bản dịch tiếng Pháp, không kể bản tiếng Thái cổ. Bản dịch ấy cũng là bản dịch duy nhất cho đến nay ra nhóm các ngôn ngữ Slav.

Giữa những ngày chiến sự ác liệt ở Ukraina, chúng tôi được tin: Bản dịch Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu ra tiếng Ukraina được xuất bản ở Ukraina, bao gồm cả sách song ngữ và sách đơn ngữ. Đây là một hoạt động đẹp nhằm kỷ niệm 200 năm Ngày sinh nhà thơ lớn của nhân dân Việt Nam Nguyễn Đình Chiểu, hưởng ứng hoạt động tôn vinh nhà thơ của Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO) mà Ukraina cũng là thành viên.

Nguồn: https://baodongkhoi.vn/-luc-van-tien-ban-dich-tieng-ukraina-15072022-a102889.html

Lo cho môn Văn trước xu hướng giáo dục học dung tục[i]

Đoàn Lê Giang

Văn học có liên quan mật thiết đến xã hội, chính trị, đạo đức (trong đó có giáo dục đạo đức), nhưng văn học không phải là lĩnh vực sinh ra chỉ nhằm minh họa cho 3 lĩnh vực kia. Môn văn vừa đồng hành với 3 lĩnh vực trên vừa có những đặc thù riêng. Văn học phản ánh đời sống, tái hiện cuộc sống như là nó đang diễn ra. Người đọc thưởng thức tác phẩm như sống trong cảnh ngộ của nhân vật, vui buồn, yêu ghét cùng với nhân vật, thông qua những bi kịch của đời sống, những đau khổ và niềm xót thương mà người ta thanh tẩy tâm hồn mình. Văn học có phương tiện riêng, đó là ngôn ngữ văn học, một thứ ngôn ngữ có tính nghệ thuật cao, với mỗi một loại trình độ khác nhau mà người ta có thể khám phá nhiều tầng vỉa thú vị của nó. Đó là những bài học vỡ lòng về văn học.

Khôi phục việc dạy chữ Hán trong nhà trường – một phương pháp quan trọng để giữ gìn tiếng Việt và văn hoá Việt Nam
Đoàn Lê Giang

 

1. Tại sao phải học chữ Hán?
Sự sụp đổ của tiếng Việt?
Hiện nay trên các phương tiện thông tin đại chúng, trong sách báo, tiếng Việt đang bị dùng sai một cách khủng khiếp. Chỉ có mấy từ dùng sai mà sửa mãi mấy chục năm vẫn không hết: yếu điểm được dùng như điểm yếu, cứu cánh được dùng như cứu giúp, thậm chí có nhà văn nọ trên báo Văn nghệ còn dùng từ khiếm nhã như là trang nhã… Ngay cả sinh viên ngành khoa học xã hội và nhân văn mà vốn từ hết sức nghèo nàn. Nhiều trong số họ không còn có khả năng hiểu được cả những từ gắn với nhà trường như: học phong, môn phong, đồng song, đồng môn, không phân biệt được nghĩa của những chữ đồng âm như: Minh: thông minh, đồng minh, u minh, Đồng: đồng bào, đồng hồ, hài đồng, v.v. Nếu như có dịp chúng ta thử thống kê một bài luận của một người có bằng thành chung trước 1945 và một người có bằng tú tài hiện nay xem vốn từ của họ chênh lệch với nhau như thế nào? Liệu tiếng Việt trong tương lai có thể sẽ như ngôn ngữ “chat” trên mạng không? Tiếng Việt có thể sẽ trở về như một thổ ngữ chỉ nói được những chuyện đơn giản thường nhật không?
Những sai lầm yếu kém trên sẽ không có nếu học sinh được học chữ Hán, có thói quen tra từ điển Hán - Việt và tiếng Việt. Vì vậy nếu như 50 năm trước Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt là do lo ngại tình trạng lạm dụng từ gốc Hán, như: thay vì sân bay thì nói phi trường, núi lửa thì nói hỏa diệm sơn, tàu ngầm thì nói tiềm thủy đĩnh…, nhưng với tình hình giáo dục như hiện nay thì lấy đâu ra người hiểu được chữ Diệm là cái sáng, cái nóng trên ngọn lửa, Tiềm thủy là ẩn dưới nước…, thế cho nên bây giờ nói đến việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt chính lại là phải học chữ Hán.
Ở Nhật Bản từ mấy chục năm trước những trí thức có tâm huyết đã báo động về nguy cơ suy thoái của tiếng Nhật qua một loạt sách bán rất chạy với tựa đề gây “sốc”: Sự sụp đổ của tiếng Nhật (崩(くず)れゆく日本語), Tại sao người ta phá hoại tiếng Nhật? (なぜ日本語を破壊するのか) của Fukuda Tsuneari 福田恒存; Tiếng Nhật hấp hối (死に掛けた日本語) của Tsuchiya Michio 土屋道雄(1). Trong đó cuốn Sự sụp đổ của tiếng Nhật với phụ chú “Tiếng Nhật của bạn đang hỗn loạn như thế nào!” (あなたの日本語はこんなに乱(みだ)れている) trở thành một loại sách bestseller – trong vòng 3 năm nó được tái bản đến 10 lần với số lượng hàng trăm ngàn bản. Trong tất cả các sách ấy, người ta đều quy nguyên nhân cho sự suy thoái của tiếng Nhật là ở chỗ dùng từ gốc Hán sai, kiến thức về chữ Hán nghèo nàn, lạm dụng từ gốc tiếng Anh... Tiếng Nhật với một chương trình giáo dục chú ý giảng dạy gần 2000 chữ Hán mà còn như vậy, huống chi tiếng Việt. Trước tình hình giáo dục và sử dụng tiếng Việt như hiện nay, chúng ta cảnh báo về sự sụp đổ của tiếng Việt có còn sớm quá không? Số từ gốc Hán chiếm đến 70% số từ vựng tiếng Việt, mà người Việt không học chữ Hán, không hiểu chữ Hán, thế thì làm sao mà chẳng dùng từ sai và vốn từ nghèo nàn. Nếu tình hình không được cải thiện thì viễn cảnh về sự sụp đổ của tiếng Việt sẽ còn không xa.

Đoàn Lê Giang

 

* Còn những quan chức với ý tưởng thế này, hèn chi nước mình chả nghèo hèn và lạc hậu mãi!

* VTV đã có nhiều kỷ lục rồi, có cần phải lập thêm kỷ lục nữa không?

Việc xây dựng tháp truyền hình VTV cao nhất thế giới, tốn 1.5 tỷ USD sau khi bị phản đối của dư luận tưởng đã bị hủy bỏ rồi, nào ngờ lại được khởi động lại, chuẩn bị xây dựng.

Lãnh đạo VTV nói: “Việt Nam và Chính phủ sẽ để lại cho thế hệ sau một công trình biểu tượng và đó chính là tháp truyền hình Việt Nam"!!!

Đoàn Lê Giang

 

(Có thể tôi đã làm quảng cáo không công cho Công ty này, nhưng tôi thấy không thể không lên tiếng).

Từ cuốn sách "Đặng Tiểu Bình - một trí tuệ siêu việt" do Panda Books tổ chức bản thảo, một cuốn sách thiếu khách quan, ca ngợi một chiều, rẻ tiền, tôi tìm đến trang web của Panda Books thì biết rằng: Panda Books là công ty xuất bản sách có địa chỉ ở HN và TP.HCM. Truy cập vào trang Sách danh nhân của công ty này tôi thấy có giới thiệu 13 quyển thì trong đó có 7 quyển sách chuyên về nhân vật Trung Quốc và có viết về nhân vật Trung Quốc, chủ yếu là các nhân vật đương đại, do người Trung Quốc viết. Đó là các cuốn: