Yên Cơ ngày 14-4-20

Phương Liên thân mến,

Liên mới gửi cho cô liên tiếp ba điện thư hỏi cô một số vấn đề về NVGP mà cô chép lại dưới đây, và sẽ lần lượt trả lời Liên từng điểm một.

 Thụy Khuê

Bùi Chát

Sau mười năm bỏ thơ làm xuất bản và vẽ tranh, Chúng ta đang trôi đi đâu?! (tập thơ thứ 8 của Bùi Chát, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2025)) đánh dấu ngày trở lại với thơ của Bùi Chát.

 Thụy Khuê

Chương 11

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

V- Huỳnh Tịnh Của và Gia Định Báo

Tượng Huỳnh Tịnh Của (1830-1908)

 [Cho cuốn Lê Bá Đảng, cuộc đời và tác phẩm. Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh - Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, 2024]

Thụy Khuê

 

Đại Nam liệt truyện mô tả Quang Trung: “Tiếng nói như tiếng chuông lớn, mắt sáng nhoáng như chớp... người đều sợ cả... Ra trận tất thân phải đi trước tướng sĩ, hiệu lệnh phải nghiêm ngặt, rõ ràng, bộ khúc đều có lòng mến phục cả”.

  Thụy Khuê 

 

Chương 11

 Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

 

IV- Phạm Quỳnh và Chính sách phục hồi chữ quốc ngữ của Pháp

Cuốn sách Trương Vĩnh Ký nhà văn hoá của giáo sư Nguyễn Văn Trung, trong tiểu đoạn tựa đề: Giành lại Trương Vĩnh Ký về phiá Việt Nam, ông cho biết: ông viết sách này với mục đích sửa lại “lỗi lầm” trước 1975 ông đã từng phê phán Phạm Quỳnh và Trương Vĩnh Ký là “bán nước”. Sau hai mươi năm nhìn lại, ông thấy chỉ có Phạm Quỳnh “bán nước”, còn Trương Vĩnh Ký bị oan. Thậm chí ông còn nghĩ rằng người Pháp đã “kéo” Trương Vĩnh Ký, Phan Thanh Giản, kể cả vua Gia Long về phe họ, vậy nếu ta chống lại những người này, tức là ta “mắc mưu” thực dân![1]

 Thụy Khuê

Chương 11

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

III- Vinh dự lầm than

Cuốn sách tựa đề Un savant et un patriote cochinchinois – Petrus J.-B. Trương-Vỉnh-Ký (1837-1898) (Một nhà bác học và nhà ái quốc Nam Kỳ - Petrus J.-B Trương Vĩnh Ký 1837-1898) của Jean Bouchot, xin gọi tắt Petrus J.-B. Trương Vĩnh Ký, là tác phẩm duy nhất đầy đủ mà người ta cần đến để nghiên cứu về Trương Vĩnh Ký, đồng thời cũng là cuốn sách nguồn cội của những sai lầm, được viết với chủ đích tôn sùng một nhân vật, rồi những người sử dụng cũng chọn trích dẫn những câu, những đoạn “thích hợp” với quan điểm của họ về Trương Vĩnh Ký, cho nên không hẳn đã phục vụ sự thực lịch sử.

 Thụy Khuê

Chương 11

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

II- Sự phục hồi tên tuổi Trương Vĩnh Ký

Sau cái chết bất ngờ của Thống sứ Paul Bert ngày 11-11-1886, Trương Vĩnh Ký gần như bị loại khỏi môi trường thuộc địa. Ông sống những ngày còn lại trong nghèo túng bệnh hoạn và quên lãng của chính quyền thực dân cho đến khi qua đời.

 Thụy Khuê

Chương 11

Trương Vĩnh Ký (1837-1898)

I- Cuộc đời

 

Bối cảnh lịch sử

Nửa đầu thế kỷ XIX, Việt Nam dười triều Gia Long và Minh Mạng, giai đoạn quan trọng trong lịch sử cận đại: Gia Long hoàn tất việc thống nhất đất nước, Minh Mạng xây dựng một quốc gia hùng mạnh ở Đông Á khiến các nước Tây phương không thể xâm phạm.

 Thụy Khuê

Chương 10

Vua Gia Long và Giám mục Bá Đa Lộc

Vua Gia Long

Khi Giám mục Bá Đa Lộc đưa hoàng tử Cảnh từ Pháp về tới Gia Định, vấn đề đạo Gia Tô được đề ra, trầm trọng và dứt điểm, chỉ vì một sự kiện nhỏ, nhưng có tấm vóc lớn: Tháng 7-1789, trong buổi lễ long trọng đón tiếp hoàng tử từ Pháp trở về, cậu bé chín tuổi, người sẽ nối nghiệp cha làm vua nước Việt, không chịu lạy trước bàn thờ tổ tiên.

Thụy Khuê

Hội họa Trương Vũ

 

Trương Vũ vào hội họa như thế nào?

Anh không vào hội họa mà bẩm sinh anh biết vẽ. Văn có thể học mà viết được. Thơ và họa, nếu không phải trời sinh, thì chịu. Những ai đến trường học vẽ mà trở thành họa sĩ, là họ đã biết vẽ từ trước khi đến trường. Nhà Trương Vũ có “mả” vẽ, chị anh, Trương Thị Thịnh là họa sĩ nhà nghề. Trương Vũ hồi trẻ cũng muốn học vẽ, nhưng cha bắt học toán, “thiên tài” bị bóp chết từ trứng nước. Nhưng rồi đâu vào đấy, “thiên tài” vẫn trở lại với sở thích ban đầu. Đây là những hàng anh viết về Đinh Cường, nhưng có rất nhiều anh trong đó:

 Thụy Khuê

Trương Vũ

Gần bốn mươi năm quen, chúng tôi chỉ gặp nhau mấy lần.

Biết anh vẽ tranh, nhưng tôi chưa được xem; người ở Mỹ, người ở Pháp, chân trời góc biển. Tiểu luận văn học của anh, tôi có đọc, xuân thu nhị kỳ, anh viết ít và đăng rải rác. Bốn bài: Lời bạt cho chủ đề yêu của tạp chí Hợp Lưu (2003), Giáo dục Việt Nam những vấn đề căn bản (2005),Tiếng sóng (2009), Vị trí của Sáng Tạo trong sự phát triển Văn học miền Nam sau 1954 (2014) là hình ảnh Trương Vũ như tôi đã biết: nhận định văn học tinh tế; nhà giáo tâm huyết; thiết tha trung thành trong tình bạn; có cái nhìn tổng thể về Sáng Tạo.

 Thụy Khuê

Chương 9

Đạo Gia-Tô dưới thời Võ Vương, Định Vương và nhà Tây Sơn

 

Trong chương tám, chúng tôi đã trình bày việc truyền giáo ở Đại Việt, dưới thời chúa Trịnh Tạc (1657-1682) ở Đàng Ngoài, chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên (1613-1635) và chúa Hiền Nguyễn Phước Tần (1648-1687) ở Đàng Trong.

 Thụy Khuê

Khánh Trường tháng 5-1990 tại phòng tranh

Đôi dòng tiểu sử

Họa sĩ, nhà văn, nhà báo, Khánh Trường tên thật là Nguyễn Khánh Trường, sinh ngày 8-4-1948, tại xã Khánh Thọ, huyện Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam. Chính quán Nam Định. Qua đời ngày 29-12-2024 tại Fountain Valley, California, Hoa Kỳ.

 Thụy Khuê

Lịch sử truyền giáo và chữ quốc ngữ

Chương 8

Việc truyền giáo dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

IV- Lữ Y Đoan và Sấm truyền ca

Chương 8

Việc truyền giáo dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

III – Chúa Hiền cho phép tự do giảng đạo

Vai trò của Lữ Y Đoan

Xin sơ lược nhắc lại một số sự kiện đã nói đến trong kỳ trước: Hai linh mục Mahot và Vachet tháp tùng Giám mục Tông toà Lambert de la Motte, tức Bérithe trong chuyến đi Đàng Trong lần thứ nhất (1671-1672). Tới Lâm Tuyền, Giám mục để Mahot ở lại quản trị vùng họ đạo Lâm Tuyền, Nha Trang, Nha Phu, đó cơ sở đầu tiên của Giám mục tại Đàng Trong. Tại Công Đồng Hội An 1672, Giám mục phong cho linh mục Guyart [được gửi vào Đàng Trong từ trước] làm Tổng đại diện Đàng Trong. Guyart qua đời ngày 24-5-1673, tại Bau-nghe [Bầu Nghệ] Quảng Ngãi, nhưng cái chết đầy nghi vấn của ông hầu như không được ai nhắc tới, trừ vài dòng tường thuật của Vachet.

Thụy Khuê

Chương 8

Việc truyền giáo dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

Lambert de la Motte

II-Truyền giáo ở Đàng Trong

Những vụ đầu độc

Lambert de la Motte tới Đàng Trong lần thứ nhất

Tình hình ở Đàng Trong

Cuộc tranh luận về Nghi lễ (La querelle de Rites) kéo dài hàng thế kỷ, đối chất các dòng tu với nhau về vấn đề Nghi lễ Trung Hoa, Ấn Độ và Châu Mỹ La tinh, là các nền văn minh lâu đời, khác biệt với văn minh châu Âu. Thái độ chính thống của Tòa thánh là độc tôn truyền đạo Gia-Tô, loại trừ tất cả các hệ thống tư tưởng và tôn giáo của các nền văn minh khác, trong đầu người công giáo, qua các sắc lệnh của Giáo hoàng, lập lại nhiều lần, từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX (xem kỳ trước).

 Thụy Khuê

Chương 8

Đạo Gia Tô dưới thời chúa Trịnh Tạc và chúa Hiền

Thụy Khuê

Chương 7

Louis Chevreuil

và sự xuyên tạc việc tàn sát đạo Chúa ở Đàng Trong

Trong bộ sách nổi tiếng La Cochinchine Religieuse (Đạo giáo ở nước Nam), linh mục Louis-Eugène Louvet cho biết việc truyền giáo ở Việt Nam đạt kỷ lục năm 1883, tức là một năm sau khi vua Tự Đức ký hòa ước Nhâm Tuất (1882), phải nhường đứt ba tỉnh Biên Hòa, Gia Định và Định Tường cho Pháp và để các giáo sĩ Pháp và Y Pha Nho tự do vào giảng đạo.

Thụy Khuê

Chương 6

Hội Thừa Sai Paris

Antão Gonçalves, lái buôn nô lệ đầu tiên được ghi tên trong sử sách, từ 1441 đến 1445, ba lần đưa người da đen từ châu Phi về Bồ Đào Nha, khai trương nền “thương mại phồn thịnh” của người Âu, được gọi là La Traite des Noirs, tức là Buôn người da đen hay Buôn nô lệ.

Thuỵ Khuê Chương 5 Alexandre de Rhodes IV - Thư xin triều đình Pháp chinh phục phương Đông Chương này giới thiệu ba bài Tựa sách quan trọng, đó là ba bức thư Alexandre de Rhodes cầu xin triều đình Pháp chinh phục phương Đông: