Khánh Phương

1.

Sách Nga văn lớp 12, những năm 1990 giới thiệu bài thơ “Cánh Buồm” của thi hào Nga Mikhail Lermontov (1814-1841). Bản tiếng Việt được chép lại đây theo trí nhớ là tổng hợp của hai bản dịch cô Nguyễn Thị Thục, cô giáo dạy Tiếng Nga đọc trên lớp cho chúng tôi, những học sinh lớp 12 của cô, nghe.

Khánh Phương

Nhà văn Phùng Nguyễn đến với nghề viết khi đã ở tuổi trung niên; truyện ngắn đầu tay của ông, “Tháp Ký Ức”, được công bố lần đầu tiên vào đầu năm 1995 trên tạp chí Văn Học (Nam California). Có lẽ không hẳn để hưởng những điều lý thú của nghề cầm bút, Phùng Nguyễn chủ yếu viết dưới sự thôi thúc ngày càng choán chỗ và dằn vặt của nhu cầu muốn giải đáp những câu hỏi về nhân sinh của cá nhân và cũng là của thế hệ ông, người vừa rời khỏi ghế nhà trường đã bước thẳng ra nơi chiến địa, và ngay khi còn chưa hết cơn choáng váng của chiến cuộc tàn lụi bất ngờ, đã thấy mình chơ vơ lạc lõng giữa một thế giới “hoang vu”của văn hóa khác biệt, những cội rễ thâm sâu bị cắt lìa mà thay vào đó là vũ trụ của tự do lạ lẫm.

(Rút từ facebook của Khánh Phương)

Bài 1: "Bởi vì trong một đời sống mà ai cũng chỉ lo im lặng để giữ miếng cơm manh áo, quyền lợi vật chất, chỉ những ham muốn về vật chất và tiền bạc được coi là "hợp pháp", và để mặc cho những giá trị tối thiểu nhất mà bất cứ nền văn minh nào từ cổ chí kim đều phải tôn trọng như luật pháp, công bằng cho mọi người, tình yêu, gia đình, di sản văn hóa, quyền nói lên ý kiến cá nhân… bị coi rẻ hoặc bóp méo, thì đời sống ấy và xã hội ấy không lâu nữa tất sẽ tiêu vong."

Nửa đầu những năm 2000, tôi còn là một người “bàng quan.” Tôi tự giới hạn công việc của mình trong lĩnh vực làm nghề. Tìm gặp nghệ sĩ tiền phong Đức Veronika Radulovic, Minh Thành, Trương Tân, Minh Phước… tìm hiểu ngôn ngữ nghệ thuật để trả lời câu hỏi, tại sao các ngành nghệ thuật liên quan tới thị giác như hội họa, trình diễn, video… lại có ưu thế vốn dĩ hơn ngôn ngữ nói và viết trong việc phản ánh trực diện những bất công và sai trái trong hiện thực. Tìm gặp trò chuyện và viết về các nhà văn thế hệ trước Bùi Ngọc Tấn, Nguyễn Xuân Khánh… để trả lời câu hỏi, họ đã sống và viết ra sao như một đại diện trung gian giữa lý tưởng đẹp của văn chương và những tàn ác, phi nhân tính của môi trường sống. Nghe báo chí tranh luận nảy lửa về việc xây cầu vượt Kim Liên có thể xâm phạm Đàn Xã Tắc, nơi các vua từ nhà Lý trở đi tế thần sông núi phù hộ cho an nguy của đất nước, tôi chỉ thầm nhủ, “mình không có chuyên môn về kiến trúc. Đã có những người chuyên lo việc này.” Nghe các báo đài, TV ồn ĩ khép tội luật sư Nguyễn Văn Đài và Lê Thị Công Nhân “phản động”, “chống phá nhà nước,” tôi không suy nghĩ gì nhiều. “Bao giờ HỌ cũng phải tìm cho ra một số kẻ “phản động” và bao giờ chẳng có những nạn nhân.” Thấy những nông dân mất đất nằm vạ vật chực chờ trước vườn hoa Mai Xuân Thưởng, tôi coi việc họ có mặt ở đây là một hành động không hiệu quả và họ chỉ là một con số nhỏ bé so với những người bị lấy đất vườn, đất thổ cư cho “dự án” vẫn tiếp tục yên lặng sống với số tiền đền bù dẫu biết nó chẳng là một mảy bọt bèo so với tiền chia chác giữa các “nhóm lợi ích” sau khi được bán lại giá khủng cho “nhà đầu tư,” nhiều trong số đó chỉ để đắp chiếu sau khi “giải phóng mặt bằng.”
Hôm nay, Đàn Xã Tắc không còn nữa. Những di sản văn hóa quan trọng bậc nhất của quốc gia tại Hà Nội như Văn Miếu-Quốc Tử Giám, đền Trấn Vũ bên hồ Trúc Bạch thờ thần Hộ Quốc, đình Trấn Ba thuộc quần thể di tích đền Ngọc Sơn, khu di tích Hoàng thành Thăng Long, nhiều kiến trúc duyên dáng đẹp đẽ thời thuộc Pháp như Ha noi Cinematheque và những hàng cổ thụ trên trăm tuổi, tài sản vô giá về văn hóa và sức khỏe của mỗi người Hà Nội có nguy cơ bị hủy hoại vĩnh viễn và mất đi giá trị bởi hàng loạt các dự án giao thông và xây dựng thương mại chồng chéo lên khu đô thị cổ ngàn năm. Các báo đài chính thống đồng loạt im như thóc luộc vì miệng đã khâu, như thể sự đã rồi. Không chỉ đất Dương Nội, Gia Lâm, đất Văn Giang, Hưng Yên, đất Tiên Lãng, Hải Phòng… bị cưỡng chiếm với giá đền bù rẻ mạt tương đương 2 tô phở 1 mét vuông, số nông dân mất đất trên khắp các tỉnh thành toàn quốc đã lên tới hàng triệu gia đình so với cả thảy 90 triệu dân già trẻ gái trai. Các luật sư, bloggers, Facebookers, nông dân có ảnh hưởng rộng lớn trên mạng xã hội bị bắt giam và ngược đãi ngày một nhiều chỉ vì lên tiếng bảo vệ những quyền cơ bản của con người.

Khánh Phương

Tôi chỉ xin nêu một vấn đề khác về việc dạy-học ngoại ngữ: Quan niệm của những người lãnh đạo VN về dạy học đã ảnh hưởng đến dân chúng như thế nào. Dì ruột tôi vốn là một cô giáo dạy tiếng Nga, sau này khi nhà trường VN đưa tiếng Anh vào dạy, dì tôi phải đi học đại học tại chức môn tiếng Anh và dạy học trò tiếng Anh với cách phát âm nằng nặng lơ lớ kiểu tiếng Nga. Suốt những năm học phổ thông tôi đã phải học tiếng Nga, mà những người thành đạt nhất trong việc học tiếng Nga là những người được du học Nga, để học thì ít mà ra phơi đầu ngoài chợ trời thì nhiều, để mua bàn là, chậu nhôm, tủ lạnh, nồi áp suất Liên Xô, gửi về cho gia đình bán cải thiện kinh tế. Tôi thi đậu vào chuyên ngữ ĐHSP 1 HN nhưng nhất quyết không chịu học vì kinh sợ cái viễn cảnh chợ trời nước Nga. Khi tôi vào đại học, lại bắt buộc phải học tiếng Nga để cho các thầy cô giáo tiếng Nga "are available". Thầy giáo ở đại học của tôi, một người giỏi tiếng Nga đến nỗi các GS đại học của Nga cũng phải kinh ngạc, sau vài năm sang làm luận án tiến sĩ về văn chương ở Nga đã tự vẫn bằng cách bước ra khỏi cửa sổ lầu 13, bởi vì những gì thầy chứng kiến ở Nga và nước XHCN đàn em là VN nó trái ngược quá mức với những gì sách vở tiếng Nga đã nói. Vì đâu nên nỗi? Vì những người chủ trương đưa bất kỳ thứ tiếng nào vào dạy ở nhà trường XHCN Việt Nam đều chủ trương dạy với tính chất thực dụng, lượm lặt. Dạy-học để đi làm thuê cho Nga, Mỹ, Trung quốc... chứ không phải dạy-học để hiểu biết về con người và văn hóa, để đứng ngang hàng với các quốc gia lớn. Chính từ quan điểm nô dịch này mà dẫn tới cách thức vô trách nhiệm, biến con em mọi người dân thành chuột bạch thí nghiệm mà cộng đồng mạng đang xôn xao hiện nay. Đó là chưa kể theo đúng chu kỳ vài năm một lần, một đề án "cải cách" giá vài ngàn tỉ VNđ lại được quan chức Bộ trình nhà nước thông qua, mà có Trời mới biết số tiền đó được chi ra làm sao. Nếu con em chúng ta được học ngoại ngữ để hiểu và đứng ngang hàng với các nước lớn, thì ngoại ngữ nào cũng tốt. Nếu con cháu chúng ta học ngoại ngữ không phải để nuôi sống các dự án tham nhũng thì hãy nên tin tưởng vào hiệu quả của việc học. Ngoài tiếng Anh là "quốc tế ngữ" bây giờ, các con có quyền chọn học thêm tiếng Trung, Nga, Nhật, Nam Hàn, Ý, Hishpanic... tùy ý!

Nguồn: https://www.facebook.com/khanhphuong.phuongkhanh/posts/10208846098722775