Thanh Thảo

Sau khi chúng tôi quyết định sẽ xây mộ Tạ Thu Thâu cho “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”, chúng tôi đã nhận được sự đồng tình và ủng hộ của nhiều người bạn, cả trong nước và ngoài nước. Đồng tình, và ủng hộ luôn bằng tiền mặt. Số tiền không lớn nhưng tấm lòng thì lớn.

Vào cuối năm 2023, ngôi mộ của chí sĩ Tạ Thu Thâu đã được xây xong. Không chỉ xây mộ Tạ Thu Thâu, chúng tôi còn xây ngôi mộ nằm kế mộ của chí sĩ họ Tạ, ban đầu nghĩ là mộ của người đồng chí cùng đi với Tạ Thu Thâu từ Hải Phòng qua Hà Nội rồi xuôi tàu lửa về Sài Gòn. Sau tìm hiểu thêm thì biết, chỉ có Tạ chí sĩ dừng lại tại ga Quảng Ngãi để xuống Thu Xà thăm nhà thơ Bích Khê đang ốm nặng, còn người đồng chí của ông thì đi thẳng về Sài Gòn nên không bị sao cả. Vậy ngôi mộ bên cạnh mộ Tạ Thu Thâu là mộ của ai? Tìm hiểu thêm, thì biết có chuyện này: đó có thể là ngôi mộ của một người vốn là mật thám của Pháp, bị bắt và bị hành quyết cùng với người yêu nước chống Pháp Tạ Thu Thâu. Thôi thì chuyện đã rồi, cùng người Việt mình cả, nên xây mộ cho “người ấy” cũng là chuyện “hòa giải” thôi mà.

Ngày khánh thành hai ngôi mộ, người dân Xuân Phổ và chúng tôi đều rất vui, vì đã làm được việc tôn vinh cụ Tạ Thu Thâu và tử tế với người nằm cạnh cụ.

Cách đây vài tháng, từ nước Đức, anh Phạm Như Phúc, người đã đứng ra quyên góp anh em bên Đức góp phần xây mộ cụ Thâu, anh Phúc đã về Quảng Ngãi viếng mộ cụ. Vài ngày nữa, anh Nguyễn Ngọc Giao từ Pháp, là người quyên góp bạn bè bên Pháp chung tay xây mộ Tạ Thu Thâu cũng sẽ về Quảng Ngãi thắp nhang cho Cụ.

Anh Giao đã về Quảng Ngãi và cùng bố con tôi lên thắp nhang cho chí sĩ Tạ Thu Thâu và ngôi mộ bên canh mộ ông. Điều ngạc nhiên là chúng tôi thấy cả hai ngôi mộ đều có hoa tươi và bánh ai đã cúng trước đó vài ngày. Hoa còn tươi. Vậy là người dân Xuân Phổ, người dân Quảng Ngãi vẫn nhớ đến Cụ Thâu, chứ không đơn giản vì Cụ hay cho trúng số đề.

Chợt nhớ hai câu thơ của người bạn kháng chiến cũ đã quá cố của tôi, thi sĩ Trần Vũ Mai:

“Người yêu nước vốn chịu nhiều thua thiệt

Có được chăng, những tha thiết tim mình”

Với chí sĩ Tạ Thu Thâu, cái thua thiệt thì đã rõ, nhưng cái được còn lớn lao hơn.

Quảng Ngãi, một ngày cuối thu 2024

Nguồn: https://www.diendan.org/viet-nam/chuyen-vui-ve-ngoi-mo-ta-thu-thau

Thanh Thảo

Một dòng sông còn đầy nước luôn luôn chảy, dù nhanh hay chậm. Thời gian thì cứ trôi qua đều đều, nhưng tùy cảm giác mỗi người, cũng có lúc nhanh lúc chậm.

Trong chiến tranh, thời gian trôi qua rất chậm.

Năm 1973 đó, khi tôi từ chiến trường Mỹ Tho về lại chiến khu, thì căn cứ cơ quan tôi đã chuyển từ Campuchia về Tây Ninh, cắm chốt ở sát sông Vàm Cỏ Đông. Ngày tôi đi xuống Mỹ Tho, cơ quan còn đóng tận rừng sâu thuộc đất Campuchia. Những ngày mới về chiến khu, không khí có phần tĩnh lặng, vì Hiệp định Paris đã có hiệu lực, Mỹ đã chính thức rút quân, lượng máy bay ném bom giảm hẳn, ở rừng gần như không còn phải đội bom nữa.

Thanh Thảo

Tôi là lớp đàn em của anh Bùi Minh Quốc. Khi bước chân vào lớp 8 trường Chu Văn An, tôi đã tới Phòng truyền thống của trường là một ngôi nhà bát giác rất đẹp bên bờ Hồ Tây. Và tôi đã gặp ở đây bài thơ Lên miền tây của anh Bùi Minh Quốc. Bài thơ nổi tiếng ấy anh Quốc đã viết năm anh đang học lớp 9 hay lớp 10 gì đó ở ngôi trường rất nổi tiếng này. Và bài thơ này nổi tiếng khắp miền Bắc, rất nhiều thế hệ học sinh và cả sinh viên đã thuộc bài thơ. Thậm chí, đã lên đường ngược miền tây theo tiếng gọi của bài thơ, lên miền tây để dạy học, để mang ánh sáng giáo dục đến với núi rừng tây bắc:

Thanh Thảo

Chuyện đời, luôn có những kết nối thật bất ngờ.

Một buổi sáng, tôi nhận được email của một người bạn, anh là giáo sư toán học ở Paris, đã nghỉ hưu, nhưng vẫn tham gia các hoạt động khoa học. Anh nói, mình đang ở Lisbon – Bồ Đào Nha, dự một hội thảo thường niên. Anh tình cờ đọc thấy trên Facebook của một Facebooker tên Phạm Vũ Lộc. Anh Lộc này quê ở miền Bắc, hình như cũng còn khá trẻ. Anh kể chuyện mình vừa vào Quảng Ngãi, và tìm đến làng Xuân Phổ, mà trên Google Maps ghi là Xuân Phổ - Nghĩa Bình, dù tỉnh Nghĩa Bình đã mất tên từ 30 năm nay. Anh Lộc tìm một ngôi mộ ở làng Xuân Phổ. Theo anh viết, thì “trong sự nghiệp tìm mộ của mình, đây là ca hiểm nhất”. Không biết hiểm thế nào, nhưng anh kể gặp dân làng, hỏi, không ai biết. Sau tìm tới một vị trưởng lão, 88 tuổi đời, 55 năm tuổi Đảng, lại hỏi. Cụ già sau khi căn vặn anh Lộc rất kỹ, mới đồng ý dẫn anh đi chỉ ngôi mộ đó. Và dặn anh: không được viết tên ông là người chỉ ngôi mộ. Anh Phạm Hữu Lộc kết luận cái “tút” ngắn của mình: “Vâng, đó là mộ Tạ Thu Thâu.” (*)

Nhà thơ Thanh Thảo viết một bài rất hay vĩnh biệt nhà thơ Tô Thùy Yên. Ông nói viết cho báo nhưng không báo chính thống nào đăng được. Ông bèn gửi cho tôi xem, xin đưa lên đây cho mọi người cùng đọc. Hải ngoại viết về Tô Thùy Yên tôi thích nhất học giả Đặng Tiến (Tien Dang), trong nước viết về Tô Thùy Yên tôi thích nhất bài viết ngắn này.

Hoàng Hải Vân

Đôi lời:
Nhà thơ Thanh Thảo, từ Quảng Ngãi, gởi cho tôi bài thơ này, vài ngày sau tang lễ của thượng nghị sỹ John McCain. Tôi nghĩ đây là một bài thơ thật hay, có giọng điệu tỉnh táo, đúng kiểu đàn ông với nhau, nhưng lại dung chứa một tình cảm ngấm ngầm mà sâu lắng, tương kính và đồng cảm. Hình như Thanh Thảo không chỉ viết về người lính John McCain mà thôi. Anh cũng viết về chúng ta, về những ngổn ngang sau chiến tranh, nay vẫn tiếp tục. Nhưng trước hết, đẹp và mạnh của một con người.
Trân trọng giới thiệu với các bạn.
Nguyễn Đức Tùng

Thanh Thảo

Cách đây 4 ngày, trong khi ngồi với dịch giả Cao Xuân Tứ – người anh em họ với nhà ngôn ngữ học Cao Xuân Hạo, hai người đều gọi cụ Cao Xuân Dục là ông cố – tôi đã hỏi về tình hình sức khoẻ của thầy Cao Xuân Hạo. Anh Tứ – Việt kiều ở Hà Lan, và là người đang dịch và quảng bá văn học Hà Lan ra tiếng Việt theo một chương trình của Hà Lan – đã nói với tôi là sức khỏe thầy Hạo đang rất xấu.

Cách đó gần một tháng, khi mới từ Amsterdam về Sài Gòn, anh Tứ đã tới thăm người anh em Cao Xuân Hạo của mình, và theo anh Tứ nói, lúc ấy anh Hạo vừa vượt qua cơn nguy kịch, nhưng đã tươi tỉnh trở lại, thậm chí còn uống được với người anh em của mình vài ly rượu vang. Nhưng không ngờ, đó là lúc khỏe lại cuối cùng của học giả Cao Xuân Hạo. Mấy ngày sau, ông đã chìm vào cơn hôn mê dài cho tới hôm qua.

Chúng ta đã mất một nhà ngôn ngữ học Việt Nam tài ba, một nghệ sĩ đa tài và nặng tình với nghệ thuật, một người thầy thiết tha với tiếng Việt và với học trò, một con người hiện đại nhưng lại có phẩm chất đạo đức của một nhà Nho "Phú quý bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất". Tôi có chút may mắn, khi mới vào học năm thứ nhất khoa Ngữ văn Đại học Tổng hợp Hà Nội - khóa học sơ tán đầu tiên của các trường đại học miền Bắc vì chiến tranh phá hoại - tôi đã có dịp được hầu chuyện hóng chuyện thầy Hạo. Nói cho đúng, thầy Hạo chưa dạy lớp chúng tôi ngày nào, đơn giản, vì ngày ấy thầy Hạo và thầy Phan Ngọc không được đứng lớp.  Chỉ biết, với tôi lúc ấy, Cao Xuân Hạo là dịch giả bộ đại tiểu thuyết Chiến tranh và hòa bình của văn hào vĩ đại Lev Tolstoi, và của hàng loạt tác phẩm văn học kinh điển khác.

(trích)

thanh thảo

XVI

Còn thơ lại khác với nhiều thứ. Bây giờ người ta nói, thơ chả ai đọc. Chả ai đọc mà số người làm thơ lại tăng theo cấp số nhân ? Vậy là từ trong bản thể, thơ cần thiết cho người làm thơ, trước khi có thể cần thiết cho ai khác. Nhà thơ làm thơ để thỏa mãn mình, trước khi làm hài lòng người. Người ta sẽ nói: “ Còn Nguyễn Du thì sao ?” Vâng, Nguyễn Du là nhà thơ vĩ đại, nhưng bây giờ những người trẻ mấy ai đọc truyện Kiều ? Trừ những người phải đọc để làm luận án kiếm cái bằng thạc sĩ, tiến sĩ ? Hồi xưa, cha ông chúng ta ai cũng thuộc ít nhất là mấy câu Kiều, và họ hoàn toàn thuộc thành phần bình dân, không phải giới tinh hoa. Còn bây giờ ? Có khi ông Obama còn thuộc Kiều nhiều hơn là một người trẻ Việt Nam nào đó. Không ai trách họ cả. Mỗi một thời có những nhu cầu tinh thần khác nhau. Hồi xưa làm gì có facebook ? Bây giờ, hơn 30 triệu người Việt thường xuyên dùng các mạng xã hội để kết nối với nhau. Nhiều khi, đơn thuần chỉ để chém gió. Còn giới tinh hoa, bây giờ họ ở đâu ? Nói về giới này, hôm qua ngồi với nhà văn Nguyên Ngọc nhân dịp ông vào Quảng Ngãi dự 70 năm trường Lê Khiết, anh Ngọc nói: “ Đất nước nào cũng có giới tinh hoa của nó. Hồi xưa đã vậy. Bây giờ vẫn vậy.

thanh thảo

“Kẻ nào thực sự quên mình trong cuộc sống thì lại được cuộc sống trả lại cho tất cả” (Nguyên Ngọc).

Tôi đọc câu này trong... Bản Đề dẫn được đọc trong hội nghị... đảng viên của Hội nhà văn Việt Nam do nhà văn Nguyên Ngọc chấp bút. Hội nghị này diễn ra tháng 3 năm 1979 tại Hà Nội. Thời điểm ấy tôi cũng được coi là nhà văn, nhưng không được họp và nghe trực tiếp Bản Đề dẫn, do tôi... không phải đảng viên. Hóa ra, là đảng viên có lợi thật! Chả trách, mãi 36 năm “sự kiện Đề dẫn” tôi mới được đọc tài liệu này, một tài liệu mà chính tác giả của nó là nhà văn Nguyên Ngọc cũng phải thú nhận, là “Đọc lại rất hay, nhưng cũng rất buồn cười, nhiều chỗ hồi ấy mình còn cứng quá chừng!” (trích thư Nguyên Ngọc gửi Lại Nguyên Ân)[i]. “Cứng” như thế mà còn bị phê phán, còn bị đánh cho tơi tả, nữa là “mềm” như tôi hồi ấy. Thú thật là cũng có lúc tôi rất hăng hái, nhưng sao không ‘cứng” được, mà nó cứ... mềm mềm. Trách gì không được vào Đảng. Còn nhớ, lúc bấy giờ mấy anh em chúng tôi còn đang ở Trại sáng tác quân khu Năm, đóng trụ sở tại số 10 Lý Tự Trọng - Đà Nẵng. Tôi hoàn toàn không biết gì về cuộc “Hội nghị đảng viên” này. Cả về Bản Đề dẫn, mặc dù nổi tiếng như thế nhưng tôi cũng chưa từng được đọc. Một thời gian sau hội nghị, tôi chỉ được nghe tin vỉa hè, không mấy chính xác về Bản Đề dẫn này. Hồi đó, chúng tôi nghe là thủ trưởng của chúng tôi - nhà văn Nguyễn Chí Trung - ban đầu có tham gia tích cực vào việc hình thành văn bản này, thậm chí tôi còn nghe là Bản Đề dẫn do ông Trung chấp bút, ông Ngọc chỉ “định hướng tư tưởng”.

Thanh Thảo

Nói Nguyên Ngọc nhà văn, ai cũng biết. Nhưng chẳng lẽ còn một Nguyên Ngọc nhà thơ ? Là hai người khác nhau, trùng tên ? Không phải. Vẫn một con người đó. Vẫn Nguyên Ngọc bao năm nay là nhà văn đó. Nhưng, trong một buổi chiều ngồi quán vỉa hè uống bia với món vịt nướng chao cùng mấy thằng em, tôi chợt nhớ…Thì ra, bao lâu nay chúng ta đã bỏ quên, hoặc không bao giờ nghĩ, đã có một Nguyên Ngọc nhà thơ. Năm nay tròn 83 tuổi, hơn 60 năm là nhà văn nổi tiếng, không hề viết nửa câu thơ, dù là thơ…tán gái, bỗng một ngày được (hay bị) một gã nhà thơ khả nghi gọi mình là…nhà thơ ? Không biết ông Nguyên Ngọc nghĩ gì ? Còn tôi, tôi nghĩ thật như thế.

Thanh Thảo

Cuộc uống rượu nhà Chú Hỏa, nếu mà có Thu Bồn cùng đi thì vui biết mấy !

Nhưng Thu Bồn đây rồi ! Nhà thơ như cây trắc, như « bóng cây Kơ-nia » (Nam Bộ gọi cây Kơ-nia là cây cầy) Tây nguyên đại ngàn lúc bấy giờ đang tá túc với chúng tôi ở chung cư 190 Công Lý( Sau đổi thành « Nam Kỳ Khởi Nghĩa »). Thu Bồn vui lắm. Và năng động vô cùng. Anh mặc quân phục, đeo súng ngắn, dáng đi hết sức mạnh mẽ trong cái thành phố khổng lồ mà anh mới một lần gặp mặt, dù mơ ước trong thơ đã nhiều. Nhớ một buổi sáng tôi với Thu Bồn và Ngô Thế Oanh đang lang thang trước 190 Công Lý thì gặp Trần Vũ Mai. Anh chàng Mai như phóng viên mặt trận lập tức chụp ảnh mấy anh em. Chưa kịp làm thêm vài kiểu ảnh nữa thì có một ông cụ già tới hỏi thăm chúng tôi. Ông hỏi ngôi nhà luật sư Trịnh Đình Thảo bây giờ có người ở không ? Chúng tôi không biết, nhưng vì ngôi nhà ấy ở 192 hay 194 Công Lý gì đó, gần chung cư 190, nên chúng tôi nghĩ là có người của Giải phóng đang ở để bảo vệ. Cụ già nói : ông vốn là người quản gia của ngôi nhà này, ngôi nhà mà luật sư Trịnh Đình Thảo vẫn ở trước khi lên chiến khu. Khi luật sư Thảo đi, ông vẫn trông nhà. Ông chỉ rời nhà trong ngày 30/4 vì lo ngại. Nay ông trở lại để hỏi thăm tin tức luật sư Trịnh Đình Thảo, và mang biếu luật sư chút ít mắm ăn - loại mắm gia đình ông tự làm mà luật sư Thảo rất thích ăn. Chỉ thế thôi. Chúng tôi tự nhiên cảm động, một người quản gia mà có tình nghĩa như thế với ông chủ, chứng tỏ ông chủ là người rất tình nghĩa, là người tốt. Luật sư Trịnh Đình Thảo đã rời Sài Gòn từ nhiều năm, vậy mà người quản gia vẫn nhớ, vẫn cảm thấy có trách nhiệm với chủ của mình, hơn thế, còn nhớ cả khẩu vị của ông chủ, nên mang biếu lọ mắm để chủ mình dùng.

Thanh Thảo

Về một con người đích thực

Nguyên Ngọc

Gần đây Thanh Thảo thường gửi cho tôi các sáng tác mới của anh, gần như vừa viết xong thì anh gửi ngay, những cái vừa ra lò, còn nóng hổi hơi lửa bếp, chưa đưa cho báo nào, thậm chí chưa ai được đọc; cũng có khi chưa xong hẳn, anh vừa gửi vài giờ trước lại gửi tiếp bản sửa anh bảo “hoàn chỉnh hơn”, mà cũng thường “hoàn chỉnh hơn” đến mấy lần liên tiếp. Điều ấy rất thú vị đối với người được tác giả coi là tri âm: có thể lắng nghe chuyển động tinh vi của một tác phẩm đang trằn trọc hình thành, lần theo một cuộc hoài thai.

Tôi cũng chú ý: anh chỉ gửi cho tôi toàn Trường ca, tức là, theo tôi hiểu, những gì ít nhiều có tính “sự tích”; những sự tích đó, chắc cả anh và tôi cùng ngầm hiểu, đều có liên quan theo kiểu nào đó, trong một chiều sâu nào đó, với cả hai chúng tôi. Tri âm nhắn gửi cho nhau. Lần trước là “sự tích” về người Mông, có lẽ là dân tộc kỳ lạ nhất trên thế giới anh với tôi đều từng nhỡ phải lòng.