Mộc hương cuối mùa thu là truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Hải Yến về gia đình họ Mai có mấy thế hệ làm nghề gốm, từng xảy ra một vụ huyết án liên quan đến chiếc bình Thanh Hoa Ngũ Thái được chế tác rất tinh xảo vào thời Khang Hy nhà Thanh. Câu chuyện khá ly kỳ, được Thi, con gái của cặp vợ chồng nghệ nhân tài hoa nhưng yểu mệnh kể lại. Cô bé là người chứng kiến toàn bộ sự việc. Vào một đêm không trăng, có những kẻ lạ mặt đột nhập vào xưởng gốm trên đảo Mộc Hương giữa lòng hồ Bến Tắm phóng hỏa thiêu chết bố mẹ cô rồi lục soát khắp nơi tìm thứ gì đó nhưng không thấy.

Chỉ sau khi về ở với ông bà nội, Thi mới biết, kẻ hãm hại cha mẹ mình là bác Phú, anh trai bố, người luôn tìm cách chiếm đoạt chiếc bình sứ Linh Lung hình giọt lệ cha mẹ cô cất giữ để bán cho dân buôn đồ cổ.

Lớn lên, Thi trở thành nghệ nhân xuất chúng về kỹ thuật vẽ trang trí trên gốm. Phú, lúc ấy bỏ gốm truyền thống chuyển sang sản xuất đồ giả cổ nổi tiếng lừa bịp thiên hạ. Một mặt Thi ký hợp đồng làm thuê cho Phú nhưng trong lòng luôn ấp ủ kế hoạch trả thù. Khi phát hiện ra, chiếc bình Linh Lung có giá bạc tỷ mẹ để lại bằng cách ngụy trang dưới lớp vỏ cao lanh phủ bên ngoài, cô tìm mọi cách, kể cả việc cử người sang Cảnh Đức Trấn (Giang Tây, Trung Quốc) mua nguyên liệu, phụ gia, hy vọng chế tác bằng được để trả thù ông bác tham lam, độc ác. Cuối cùng, người nghệ nhân có tâm hồn gốm đã chế tạo thành công chiếc bình Thanh Hoa Ngũ Thái giống hệt nguyên tác với chất men Minh Châu Liệu đặc thù có thể qua mặt dễ dàng dân chơi đồ cổ chuyên nghiệp trừ Trùm Nguyễn, vì ông ta đã phát hiện ra những ký hiệu lờ mờ mà Thi cố tình để lại dưới đáy bình. Trong vụ đấu xảo có một không hai này, cặp bình sứ Linh Lung, niên đại hơn ba trăm năm giá đội lên hàng chục tỷ đồng. Trước khi cặp bình “Vĩnh Kết Đồng Tâm” được trao cho khách hàng, chú Vinh, cũng là một chuyên gia đồ cổ đột ngột xuất hiện tuyên bố đó là của giả. Phú bị choáng. Trong cơn sốc, ông ta đập vỡ hai chiếc bình.

Cuối cùng, sau nhiều năm lưu lạc, chú Vinh trở về với lò gốm đảo Mộc Hương. Trong cuộc hội ngộ đầy cảm khái, Thi mang chiếc bình giọt lệ “Vĩnh Kết Đồng Tâm” của dòng gốm Cảnh Đức Trấn cho chú Vinh xem rồi đập vỡ…

Mộc hương cuối mùa thu là một truyện lạ nhưng cách viết của Nguyễn Hải Yến còn lạ hơn bởi tác giả sử dụng cấu trúc phân mảnh kết hợp nhiều hình thức diễn ngôn cũng như luôn thay đổi vai trò của người dẫn chuyện tạo nên một văn bản phức hợp, đa tầng mà nếu không chú ý theo dõi, người đọc sẽ bị rơi vào trận đồ ma phương. Để tạo dựng văn bản, Nguyễn Hải Yến áp dụng thủ pháp đồng hiện, gián cách hay gối nhau hình thành những tiểu đoạn qua lời kể trực tiếp hoặc hồi ức của nhân vật. Trong khi vai trò của tác giả – người dẫn chuyện bị ẩn đi, thì mọi diễn biến lại được hiển lộ từ những lời kể của cô bé, bà nội, mẹ (khi còn sống) và ông thợ cả đứng lò. Với cấu trúc phân mảnh, cốt truyện diễn biến không liên tục, thậm chí còn có những khoảng lặng, Mộc hương cuối mùa thu giống như bản giao hưởng mà đọc nó, người ta nhận ra, những mảnh hồn gốm đã hòa nhập vào hồn người, thức tỉnh và che chở con người như một tín ngưỡng dân gian…

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

Văn Việt