Nguyễn Thông

Hai ông “ường” bị lên bờ xuống ruộng

Cả hai ông cùng vần “ường”, một ông nhà văn tên cúng cơm Hoàng Minh Tường, ông kia là nhà điêu khắc gò đồng tên theo CCCD do chính quyền cấp là Phạm Xuân Trường. Rất nổi tiếng, được kính trọng nể phục, cả ông viết văn lẫn ông gò đồng.

 Nguyễn Thông

Nhạc sĩ Lê Lan và ca khúc khóc lãnh tụ

Nửa đầu năm 2026, hai cuốn sách đỏ cả cũ lẫn mới, Nỗi buồn chiến tranh (cũ, của Bảo Ninh) và Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng (mới, Nguyễn Thành Nam) bị hồng vệ binh (còn gọi là bò đỏ) đánh tơi tả. Hai vụ án văn này sẽ có bài riêng, biên lại cho đời sau biết.

 Nguyễn Thông

Hai trận tuyến, Phá vây, Nhãn đầu mùa

Trong kỳ trước, tôi đã lược lại những vụ án văn nổi cộm đời sống văn nghệ lẫn đời sống xã hội xứ này, như Nhân văn - Giai phẩm (nhiều văn nghệ sĩ bị đi tù, cải tạo, tước quyền sống, quyền sáng tác), Việt Phương với Cửa mở, Hoàng Cát với Cây táo ông Lành, Hữu Loan với Màu tím hoa sim, Quang Dũng với Tây tiến, Bùi Ngọc Tấn với Chuyện kể năm 2000…

 Nguyễn Thông

 

Suốt mấy tháng (tháng 3 - tháng 7. 2026), nhất là hơn tuần nay (từ đầu tháng 7) thiên hạ cực kỳ nhộn nhạo, thậm chí căng hơn chiến tranh, đấu về... văn chương, sách này sách nọ. Ca ngợi, tung hô, dè bỉu, lên án, kéo lên đỉnh núi, vùi tận bùn đen... đủ cả.

 Nguyễn Thông

Thiên hạ, đời và mạng, đang chia hai phe cãi nhau về một cuốn sách ca ngợi thần tượng theo phong cách mới, ghét nhau đào đất đổ đi (ghét tới mức dấu vết bàn chân của kẻ cãi cũng không muốn nhìn thấy, phải đào bỏ cho khuất mắt), chỉ thiếu điều đưa nhau ra tòa.

Nguyễn Thông

Sắp tròn 51 năm ngày nước Việt thu về một mối. Ngày 30.4. Hơn nửa thế kỷ, biết bao sự đổi thay, cả trong hiện thực và suy nghĩ, nhận thức của con người. Cuộc sống luôn vận động, những gì không phù hợp sẽ bị đào thải. Đó là quy luật.

 Nguyễn Thông

Bàng hoàng khi các anh ngoài kia nhắn rằng "Họa sĩ Đỗ Đức đi rồi, đêm nay, giờ Tý, ngày Tân Hợi, tháng Tân Mão, năm Bính Ngọ, 20.2 ta, nhằm 7.4.2026". Buồn.

 Nguyễn Thông

Hôm 6.3.26, tôi có may mắn được dự buổi ra sách/giới thiệu, tọa đàm về sách của Nhà xuất bản Phụ nữ – chi nhánh tại Sài Gòn. Nói chính xác, không phải chỉ ra mắt cuốn sách hay, mà là giới thiệu một con người. Một người đậm dấu ấn thời đại nhưng bị lãng quên.

 Nguyễn Thông

Cuốn "Gia đình" của Phan Thúy Hà vào bảng sách hay nhất năm 2025 do báo "Tuổi Trẻ cuối tuần" bình chọn, xếp hạng.

"Tuổi Trẻ cuối tuần" là ấn phẩm danh tiếng của báo Tuổi Trẻ. Trước khi bị cải tổ, chuyển thành "Tuổi Trẻ cuối tháng" kể từ tháng 1.2026, tờ cuối tuần này đã như cây đèn vụt sáng, có những bài thật hay, mạnh mẽ, đậm bản sắc cứng cỏi lâu nay. Trong đó, báo đã xếp hạng 10 tác phẩm văn học Việt hay nhất năm 2025, và cuốn "Gia đình" - cuốn sách tư liệu - phi hư cấu (non-fiction) của nhà văn Phan Thúy Hà được xếp ở thứ tự số 1. Rất xứng đáng.

 Nguyễn Thông

Hôm qua 4.11, nhiều báo đăng tin ca sĩ Kiều Hưng qua đời, tại Đức, thọ 88 tuổi, mặc dù ông mất từ ngày 31.10.

 Nguyễn Thông

 

Thành ngữ này, “đi tắt đón đầu”, thực ra chỉ được dùng phổ biến trong vài chục năm gần đây, cụ thể là thập niên 1990 và khoảng 2000-2005, sau đó có lẽ thấy cũng nhàm mà chả ép phê gì nên người ta ít xài, dần bỏ, không mấy khi nhắc đến nữa. Cái gì cũng có thời hoàng kim của nó, hết thịnh lại suy, còn với thành ngữ này có hết suy lại thịnh không thì tôi chả dám chắc. Nhưng đúng là, khoảng một thập niên rưỡi ấy, trên mồm mấy ông cán bộ, nhất là những ông lãnh đạo cấp cao và mấy ông tuyên huấn, cứ mở vòm ra là nghe í ới “đi tắt đón đầu”. Còn báo chí thì thôi rồi, vô thiên khênh, hầu như ngày nào cũng có bài chen vào cho bằng được cụm “đi tắt đón đầu”. Có thế mới thời thượng, mới theo kịp thời đại.

Nguyễn Thông

Những ồn ào về việc lấp biển ở tỉnh Quảng Ninh những ngày qua cần được minh định cho rõ ràng, tránh những mắng mỏ sai lệch hoặc ỡm ờ bao che. Cách nào kiểu nào cũng không tốt.

Trước hết, cần thừa nhận nơi bị lấp không nằm hẳn trong vịnh Hạ Long – di sản thiên nhiên thế giới, thậm chí được công nhận, “cấp bằng” những hai lần. Cũng cần nói thêm, thứ danh hiệu do UNESCO cấp này cũng không đến mức hãnh diện lắm đâu. “Nó” ban phát tràn lan, dĩ nhiên phải nộp tiền kẹp vào hồ sơ, cũng như Đại học Đông Đô bán bằng vậy. Liên Hợp Quốc xôi thịt còn chả ăn ai, huống hồ đám trực thuộc như U nét, WHO, ủy ban nhân quyền… Họp xài tiền đóng góp là chính, chứ nên cơm cháo gì.

Nguyễn Thông

Nói ngay là tôi đã không định biên gì về những liên quan tới Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch, bởi chuyện nhà chuyện đời với tôi bấy lâu đủ nhức đầu rồi, nhét thêm nữa thì vỡ mất. Tập thể hoặc cá nhân, ai chả có lúc sai. Ấy, cứ tặc lưỡi mềm lòng châm chước kiểu vậy.

Nguyễn Thông

1.

Trong những thứ “vật bất ly thân” của một thời, chiếc đồng hồ đeo tay được coi là món sang trọng và trị giá nhất. Mấy thứ còn lại gồm kính, bút, đèn pin. Ông em rể tôi có thói quen chỉn chu cẩn thận, trước lúc xuất hành đi đâu, hoặc trước khi từ chỗ nào đó trở về, lại nhắc toáng lên “nhớ kiểm tra đèn pin kính bút đồng hồ xem để quên cái gì không”. Vài năm trở lại đây thì lão ý đã bắt kịp thời đại, không nhắc đèn pin kính bút nữa mà đảo mắt ngó nghiêng rồi hô nhớ đừng quên điện thoại và cục sạc nhá.

Nguyễn Thông

1. Đất An Nam ta, suốt bao năm trở lại đây, lúc nào cũng sôi sùng sục, hết chiến tranh, nội chiến, lại quay ra đấu đá nhau với danh nghĩa "chống tham nhũng". Chỉ thích đánh nhau, tiêu diệt. Dân tình không lúc nào được yên để sống, để làm ăn, "mưu cầu hạnh phúc", cứ bị cuốn vào cái vòng xoáy khốn nạn đó.

Chống tham nhũng? Kể từ khi họ bắn đại tá Trần Dụ Châu, viên đạn mở màn cho chống tham nhũng, năm 1950, cũng xa rồi. Gần đây nó được khơi lên từ năm 2012 khi "ngài lý luận" ngoi lên nắm quyền, cũng đã hơn chục năm, chống mãi, càng chống càng nát bét. Có mà chống vào mắt, ông hàng xóm nhà tôi bảo vậy. Vì sao? Bởi cái thể chế này sinh ra nó. Như con rắn tự ăn đuôi mình, nó có chống vạn năm tỉ năm cũng thế thôi.

Nguyễn Thông

Đọc Đoạn đời niên thiếu của Phan Thúy Hà

 

Phan Thúy Hà, nữ nhà văn (tạm coi là cây bút trẻ dù tuổi đã ngoại “tứ thập bất hoặc”), tác giả của những cuốn sách dậy sóng văn đàn và xã hội trong 6 năm qua như Đừng kể tên tôi, Tôi là con gái của cha tôi, Những trích đoạn của các anh, và nhất là cuốn Gia đình (ghi chép từ những nhân chứng sống về cải cách ruộng đất), vừa cho ra mắt “đứa con” mới nhất của chị: Cuốn Đoạn đời niên thiếu ( Nhà Xuất bản Hội Nhà văn, tháng 7.2023).

Cũng xin mở ngoặc để ghi nhận: Giám đốc-Tổng biên tập nhà xuất bản này là nhà văn Nguyễn Quang Thiều. Ông Thiều râu kẽm là đương kim Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam.

Những cuốn sách của Hà luôn chứa rất nhiều điều để trao đổi, về các mặt. Những cái ấy, sẽ nói sau. Tôi chỉ te tái khoe sớm điều này: Cuốn mới toanh Đoạn đời niên thiếu có thể coi như tập 2, hoặc phần 2, của cuốn Gia đình lừng danh. Một thứ vĩ thanh nặng trình trịch 250 trang, chứa đầy xót xa đau buồn về thân phận con người; dựng lại lịch sử từ chính những người trong cuộc mắt thấy tai nghe, về một thời kỳ u ám, đen tối, được tái hiện bởi lối văn mô tả phi hư cấu.

Gia đình và Đoạn đời niên thiếu đều ghi chép về cuộc cải cách ruộng đất, một trang sử bi thương đẫm nước mắt của dân tộc.

Như đã nói ở trên, đó là một quá khứ không dễ bị chôn vùi. Nhất là khi nó bị người ta cố ý lãng quên, cố lờ đi, xóa nhòa mọi dấu tích. Người ta (nhà cai trị) bằng quyền hành của mình đã sử dụng “công cụ thời gian” để nó (vết nhơ cải cách ruộng đất) lặng lẽ dần trôi qua và sẽ biến mất. Những nhân chứng “cải cách ruộng đất”, nay đều đã ngoài 75 - 80 tuổi, nói phỉ phui cái miệng, chả mấy nữa sẽ đem tất tật những điều tai nghe mắt thấy xuống mồ.

Khi lịch sử chính thống được vo nặn bởi ý muốn nhà cầm quyền thì nhiều thứ trong dòng lịch sử sẽ chỉ mờ mờ ảo ảo, hư hư thực thực, thế hệ sau sẽ rất khó lòng biết nó đã thật sự diễn ra thế nào.

Cuộc cải cách ruộng đất là mảnh lịch sử kinh hoàng, dữ dội, dù chỉ tồn tại trong khoảng 4 năm (1953-1956) và đã cách nay hơn nửa thế kỷ, và cũng chỉ có trên một nửa đất nước, từ vĩ tuyến 17 trở ra.

Nói gì thì nói, người miền Nam từ sông Bến Hải trở vào thật may mắn khi không phải chịu đựng kiếp nạn này. Và đến giờ, cả bắc lẫn nam, có vẻ chẳng mấy ai còn nhớ.

Nhà cầm quyền lúc đắc thế đã gọi nó là “cuộc cách mạng vĩ đại long trời lở đất”, còn cái tên gọi bình dân/thông dụng của nó là “cải cách ruộng đất”.

Viết về cải cách ruộng đất – thứ đề tài nhạy cảm, khó chịu, khó được bộ máy quyền lực chấp nhận – cũng đã xuất hiện lẻ tẻ trong hơn nửa thế kỷ nay. Nói lẻ tẻ bởi số lượng tác phẩm chỉ đếm đủ trên một bàn tay, cả dạng công khai lẫn “bất hợp pháp”.

Những ghi chép của “đám Nhân Văn” Trần Dần, Phùng Quán, báo cáo của luật sư Nguyễn Mạnh Tường… ngay sau sự kiện “long trời lở đất” mọi người đã ngấm ngầm chuyền cho nhau đọc, chả mấy ai biết. Đáng kể hơn là 3 cuốn Ba người khác của Tô Hoài, Cuồng phong của Nguyễn Phan Hách, Kiến, chuột và ruồi của Nguyễn Quang Lập đã công khai vượt lên sự che giấu cấm đoán để phơi bày sự thực, chỉ có điều chúng ở dạng tiểu thuyết nên không tránh khỏi những hư cấu, khiến độ tin cậy bị giảm đi, chất văn chương át cả tính lịch sử.

Còn dạng biên chép về cải cách của nhà sử học Hoàng Văn Chí ở miền Nam thì dân ngoài vĩ tuyến 17 gần như mù tịt (xin nhớ rằng ông Hoàng Văn Chí người Mường xứ Thanh là anh em cọc chèo với nhà văn Vũ Ngọc Phan và tướng Nguyễn Sơn, đều là những đấng bậc của một thời).

Điểm lại như thế để thấy cô gái hậu sinh Phan Thúy Hà đã làm được điều mà người đi trước đã không làm được, không dám làm. Tất nhiên cũng phải kể tới sự may mắn khi thời cuộc đã ít nhiều thay đổi, sự cấm đoán không còn nghiệt ngã, kinh khiếp như lúc trước.

Đọc Gia đình và Đoạn đời niên thiếu, cũng như mấy cuốn tôi kể ở trên của Phan Thúy Hà, đúng là không thể nào coi một mạch.

Mở sách trong sự háo hức được biết thêm sự thật, nhưng cũng là trong tâm trạng buồn bã, đau đớn, ngậm ngùi, căm giận. Thậm chí cứ mươi trang, hoặc đôi phần, lại phải dừng. Có gì đó cứ ứ lên cổ, bốc lên óc, không thể tiếp được.

Và khóc. Khóc thương cho dân mình, đất nước mình chịu một kiếp nạn quá kinh khủng. Mỗi chữ mỗi dòng như xé lòng, hiện ra trước mắt ta thứ lịch sử chân thật như nó vốn có. Hà không làm văn chương. Cô ấy đã viết sử, làm cái điều mà những nhà sử học quốc doanh vì lý do nào đó đã cúi đầu không dám làm.

Gõ những dòng này sau khi đã mất mấy đêm để dừng ở chữ cuối cùng trong lời kể của nhân chứng Mai Văn Niệm, nhân vật cuối của cuốn sách “phi hư cấu”, tôi thật sự bàng hoàng.

Tôi sẽ không lược lại nội dung sách, nhất là khi các anh Thái Kế Toại, Trương Huy San, Tạ Duy Anh… đã làm rồi. Trong sách, 25 người tự kể về đời mình, là 25 mảnh ghép lịch sử về cải cách ruộng đất.

Nhiều khi tôi tự hỏi, tại sao một người thầy giỏi giang, đạo đức, tài năng như thầy Ngụy Cao Hiền mà người ta đang tâm vu cho là Quốc dân đảng rồi lôi ra xử bắn. Hiền tài như thầy Hiền (người đã dạy đám học trò nghèo thành những con người tài giỏi của đất nước, trong đó có nhà sử học lừng danh Hà Văn Tấn), liệu nước này có được mấy người?

Xin chép lại đôi dòng trong cuốn sách, lời kể của chứng nhân-nạn nhân Trần Văn Kinh:

“Lên cấp hai, chúng tôi là học trò cưng của thầy hiệu trưởng Ngụy Cao Hiền. Thầy Hiền dạy các môn Văn, Sử. Thầy thông thạo tiếng Pháp, Anh, Latinh, Hán, làm được thơ bằng mấy ngôn ngữ đó. Thầy nghiên cứu lịch sử cổ đại Trung Hoa, Ấn Độ, Hy Lạp, La Mã… Năm 1954, khi chúng tôi bước vào giảng đường đại học thì ở quê nhà thầy Ngụy Cao Hiền bị bắt giam. Vào dịp ấy, vợ thầy sinh con và mất. Thầy chỉ xin hoãn bắn một tháng để có thời gian xin sữa cho con, nhưng không được...”.

Cuộc cải cách ruộng đất, hay mở rộng ra là chế độ đang nắm quyền này, đã làm “biến mất” bao nhiêu nguyên khí quốc gia như thầy Ngụy Cao Hiền, tôi không rõ cụ thể, nhưng dám chắc là nhiều, rất nhiều.

Người Pháp đã đào tạo cho xứ ta không ít Ngụy Cao Hiền, còn chính quyền mới chỉ cần một viên đạn là xóa sạch. Tôi vẫn nhớ, thầy tôi, GS Nguyễn Tài Cẩn, một người Nghệ Tĩnh (huyện Thanh Chương, Nghệ An), đầu thập niên 1970 có lần nhắc tới cái tên Ngụy Cao Hiền. Thầy bảo so với những đấng bậc như Đặng Thai Mai, Đào Duy Anh, Phan Kế Bính, cụ Ngụy Cao Hiền còn nhỉnh hơn, có nhẽ tài ngang ngửa đấng bậc Trần Trọng Kim.

Khi ấy, lần đầu tiên tôi nghe tới cái tên Ngụy Cao Hiền, rồi bặt luôn, giờ nhờ có cuốn sách ni nên mới biết. Buồn vô kể.

Cách đây vài năm, khi tôi biên một bài kể lại chuyện tìm mộ chú ruột tôi, liệt sĩ, mất và chôn ở đồn điền bà Năm ở Đồng Bẩm, Thái Nguyên, nhân đó nhắc lại chuyện bà Năm, chuyện cải cách ruộng đất.

Đọc xong, một đàn anh của tôi, anh Lê Văn Sơn (đồng môn, quê Triệu Sơn, Thanh Hóa, con địa chủ bị xử oan sai thời cải cách) nhắn bảo, “Chú muốn viết về cải cách ruộng đất thì phải hỏi anh, còn sống sờ sờ đây”. Nói đâu xa, ngay anh rể chồng chị cả tôi, cứ mỗi lần nhắc tới cải cách ruộng đất mắt lại ngầu lên, dù con người anh bản tính rất hiền lành. Cụ thân sinh anh làm chánh tổng kháng chiến (do phe kháng chiến sắp đặt lên làm chánh tổng), làm lợi cho cách mạng, nhưng năm 1956 họ vu là Quốc dân đảng, bắt-xử-bắn chỉ trong một ngày, tịch thu hết tài sản, đuổi mấy mẹ con anh ra ở bờ ao.

Khi sửa sai, họ trả lại nhà nhưng tới nay vẫn không một lời xin lỗi, người chết không được trả lại danh dự, con cái dù học rất giỏi nhưng không được lên đại học, chỉ có lối thoát duy nhất là làm công nhân hoặc lao động tự do, thậm chí không được đi bộ đội. Anh bảo “Tôi không bao giờ tha thứ cho tội ác của họ”.

Phan Thúy Hà mới khai thác mỏ tư liệu ở vùng Nghệ Tĩnh (Nghệ An, Hà Tĩnh), đương nhiên 2 vùng này cải cách ruộng đất khốc liệt nhất, nhưng cả miền Bắc còn hàng vạn người tốt, người lương thiện bị hàm oan, bị gục ngã bởi súng đạn của “đội”, còn hàng chục vạn con cái của nạn nhân, như Hà Văn Tấn, Trần Văn Kinh, Nguyễn Thị Nhuần, Nguyễn Sĩ Ba, anh Sơn, anh rể tôi… vẫn thấm đòn cải cách cho tới tận bây giờ.

Một quá khứ không dễ bị chôn vùi.

Tôi có may mắn được nhà văn Phan Thúy Hà tin cậy, cứ có bản thảo (những cuốn gần đây) lại cho đọc trước. Có lẽ do hiểu nhau, “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu”. Đoạn đời niên thiếu cũng vậy. Tôi cũng biết số phận nó (cuốn sách) rất lận đận, truân chuyên.

Một nhà xuất bản từng ra nhiều tác phẩm của Hà, sau khi nâng lên đặt xuống Đoạn đời niên thiếu đã từ chối do… sợ, đã trả lời không dám in.

Ngay nhà xuất bản cho ra cuốn này, nhờ có thủ lĩnh Thiều mà ra tấm ra món. Dù rất cảm ơn anh Thiều, nhưng phải nói thực, tôi rất tiếc khi bản thảo bị biên tập và cắt bỏ nhiều quá, mà lại tinh những chi tiết hay, giá trị, vì bị cho là “nhạy cảm”.

Nhưng thôi, biết sao, khi còn quá lắm lưỡi dao oan nghiệt vẫn đang treo lơ lửng trên đầu họ.

Có những cuốn sách làm vinh dự cho nhà xuất bản, cả trước mắt và về sau. Từ chối in là đáng tiếc, là dại.

Thời bây giờ, công nghệ số đã phổ biến, người ta ít đọc sách. Nhiều khi ai đó rủ nhau ra đường sách, phố sách, không phải vì sách mà vì… thứ khác. Cũng ít người khoe tủ sách nhà mình thế này thế nọ.

Sự hãnh diện về sách không còn nữa.

Chỉ xin nhắn với những người còn ham đọc sách và yêu sách:

Nên có và cần đọc những cuốn sách loại phi-hư-cấu của Phan Thúy Hà, giữa một nền văn học đang quá mức tàn tạ.

N. T

Nguyễn Thông

Phan Thúy Hà nữ nhà văn (tạm coi là cây bút trẻ dù tuổi đã ngoại “tứ thập bất hoặc”), tác giả của những cuốn sách dậy sóng văn đàn và xã hội hơn sáu năm qua như “Đừng kể tên tôi”, “Tôi là con gái của cha tôi”, “Những trích đoạn của các anh”, và nhất là cuốn “Gia đình” (ghi chép từ những nhân chứng sống về cải cách ruộng đất) vừa cho ra mắt “đứa con” mới của chị. Cuốn “Đoạn đời niên thiếu”, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, tháng 7.2023. Cũng xin mở ngoặc chút để ghi nhận: Vị giám đốc, tổng biên tập nhà xuất bản này là nhà văn Nguyễn Quang Thiều. Ông Thiều râu kẽm đương kim Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam.

Nguyễn Thông

Mấy hôm nay, vài tờ báo nhắc đến tên tuổi thi sĩ Vũ Hoàng Chương sau khi Viện Hàn lâm Thụy Điển, nơi có trách nhiệm xét và trao giải Nobel văn chương “giải mật” công bố danh sách những người được đề xuất nhận giải danh giá này năm 1972. Suốt năm 50, một đề xuất bị cất giấu trong bí mật theo quy định của giải. Còn người được nhà văn Thanh Lãng đề nghị, thi sĩ Vũ Hoàng Chương, cũng bị thể chế “cách mạng” chôn vùi sự nghiệp lừng danh, cả khi ông sống lẫn đã chết.

Nguyễn Thông

Mấy hôm rồi, tiên ông Phạm Xuân Nguyên (Nguyen Pham Xuan) có chút than thở về việc cuốn sách tặng bị hồi cố, sau đó bác nhà văn Tạ Duy Anh (Lao Ta) cũng biên nhời bàn thêm. Vụ này kể ra cũng khó nói. Nhà cháu chỉ nhân đây kể lại chuyện số phận long đong của một cuốn sách, như một lời gửi đến bác Nguyên rằng chả nên lấy làm buồn, bác ạ.

NHÂN GIỖ ĐỨC THÁNH TRẦN: CẦN ĐẶT LẠI LƯ HƯƠNG VÀ TÔN TẠO TƯỢNG ĐÀI TRẦN HƯNG ĐẠO

Phúc Tiến

Ngày Giỗ Đức Thánh Trần sắp đến - Chủ nhật 26.9 là “cơ hội vàng” sớm nhất để làm ngay nghi lễ tái an vị lư hương kết hợp dâng hương kính lễ Trần Hưng Đạo và cầu nguyện cho Quốc thái Dân an.

Tục ngữ có câu “Tháng tám giỗ Cha” để nhắc nhớ ngày giỗ Anh hùng Trần Hưng Đạo (20.8 Âm lịch), người được coi không những là Cha mà còn là Đức Thánh được nhân dân thờ phụng từ nhiều thế kỷ.

Tại Sài Gòn, từ lâu đã có Đền Trần Hưng Đạo trên đường Võ Thị Sáu (quận 1) và tượng đài Trần Hưng Đạo ở quảng trường Mê Linh dọc Bến Bạch Đằng. Hai tuần trước ngày giỗ Đức Thánh Trần, khi đến viếng địa điểm tượng đài, chúng tôi không khỏi bùi ngùi khi thấy quang cảnh tại đây vắng lặng, không lư hương, không hương khói. Chân và thân tượng bên trên cùng các bức phù điêu bên dưới loang lổ, bong tróc. Nền gạch chung quanh nhiều chỗ sụp lún, xuống cấp…