Vũ khí giải cứu Mekong: chất xám và tiếng nói
Một “cây Ký ức - Hy vọng” cho con đường cây cổ thụ Tôn Đức Thắng
Lê Quỳnh
Sáng nay, ngày 11.12.2018, một tác phẩm public art nho nhỏ xuất hiện trên đường Tôn Đức Thắng (quận 1) đã tạo cho nhiều người dân tại đây và đi qua khu vực này một niềm vui nho nhỏ trong một ngày mới của Sài Gòn, sau một cơn mưa gió tối trời.
Tác phẩm này được dựng lên ngay tại vị trí gốc cây cuối cùng của con đường vừa được đào lên vào hôm chủ nhật , ngày 9.12 – giờ đã trở thành con đường “di sản” với những hàng cây cổ thụ trong lòng người dân Sài Gòn.
Ảnh: Lê Quỳnh
Một người dân chạy xe ôm tại khu vực này cho hay: “nghe nói cây này đã được ai đó dựng lên vào 4g sáng nay. Sáng giờ có nhiều người đi qua chụp hình lại và tỏ ra rất thích thú”.
Tìm hiểu Người Đô Thị, nhà thơ - nghệ sỹ thị giác Ly Hoàng Ly là tác giả của tác phẩm public art (nghệ thuật công cộng) này.
Ly Hoàng Ly cho biết, sau một thời gian dài tìm các đầu mối để có thể đặt tác phẩm tại đây hợp pháp không thành, chị đành… liều “trồng cây” Ký ức – Hy vọng này.
Tác phẩm được chị dựng lên vào 4g sáng hôm nay, với hy vọng ai đi ngang qua, nhớ gửi cho hố cây cuối cùng của đường Tôn Đức Thắng một ánh nhìn, để nhớ về con đường từng rợp bóng cây cổ thụ này.
Lấy cảm hứng từ chính cột chỉ bảng đường dựng ngay chỗ gốc cổ thụ cuối cùng bị đào đi (ngã tư Tôn Đức Thắng - Lê Thánh Tôn), tác phẩm là một cây cột có hai bảng chỉ đường, một tên Ký ức (Memory) và một tên Hy vọng (Hope).
Chữ sẽ ánh màu của ánh sáng phản chiếu lên nó.
Hai dòng chữ này sẽ xoay theo gió thổi, và xoay vòng vòng rất mạnh khi gió thổi mạnh. Bất cứ ai cũng có thể chơi với tay hay cầm cây đẩy cho nó xoay.
“Tôi nghĩ nếu con đường Tôn Đức Thắng có vài tác phẩm public art để lưu lại điều gì đó về lịch sử của nó thì hay lắm. Coi như tôi liều dựng “cây” Ký ức – Hy vọng ở đây như một lời ngỏ, một lời đề nghị cho tương lai với chính quyền thành phố. Hy vọng tác phẩm nhỏ này có thể đứng được lâu lâu tại đây”, Ly Hoàng Ly chia sẻ.
Thời gian qua, chính quyền TP.HCM đã có quyết định chặt 258 cây cổ thụ trên đường Tôn Đức Thắng để làm cầu Thủ Thiêm 2, nối quận 1 với bán đảo đô thị mới Thủ Thiêm. Dù quyết định đã được đưa ra, nhưng có nhiều ý kiến chuyên gia phân tích và nhận định: việc đốn chặt và di dời đi gần 300 cây cổ thụ trên đường Tôn Đức Thắng là một quyết định không phù hợp.
Bài toán cầu Thủ Thiêm 2 không chỉ cần được nhìn ở góc độ kết nối giao thông (theo quyết định của thành phố), mà còn cần nhìn ở góc độ quy hoạch đô thị, bảo tồn cảnh quan, di sản, hiệu quả kinh tế,... nhất là trong thực tế hiện nay, vấn đề quản lý đô thị, quy hoạch đô thị vẫn có độ trễ, và yếu.
Sau một thời gian dài hàng cây cổ thụ trên đường Tôn Đức Thắng bị chặt hạ di dời, các hố to sâu của gần 300 cây cổ thụ nay đã được cán nền xi măng mới tinh, không còn dấu vết.
Nhưng cũng như những người buôn bán ở đây, cây bị chặt thì họ bỏ chai đựng xăng quảng cáo bán xăng, ngồi bán bánh tráng trộn, v.v… “cây Ký ức – Hy vọng” mọc lên từ người nghệ sỹ thành phố là ứng tác với cuộc sống bằng nghề của mình. Đó không chỉ là những giá trị làm “mềm hoá” cuộc sống, mà còn là tiếng nói, cho thấy một đời sống văn hóa, tinh thần trong cuộc sống đô thị/thị dân Sài Gòn…
Những hình ảnh kinh điển mà thuật ngữ “Public Art” (nghệ thuật công cộng) gợi ra thường là các cấu trúc tĩnh tại bằng đồng hay đá nguyên khối. Ngày nay, thể loại nghệ thuật này đã vượt ra ngoài sự thường trụ và vững chắc, tìm cách gắn kết với cộng đồng, đưa cộng đồng dấn mình theo một cung cách không hề loại bỏ những phương pháp của quá khứ, mà đưa những phương pháp ấy vào đời sống như một phần của cộng đồng. Nghệ thuật công cộng đương đại không chỉ đơn giản là một phương diện của cảnh quan, nó mở rộng tới việc khảo cứu xem xét các ý tưởng dấn thân gắn kết của cá nhân và cộng đồng, của ngữ cảnh và sự tái tạo ngữ cảnh của địa điểm và kích thích sự trao đổi ý tưởng và căn cước trong lòng một cộng đồng.
-----
Người Đô Thị xin giới thiệu vài hình ảnh về "cây Ký ức - Hy vọng" trên đường Tôn Đức Thắng chụp sáng nay, ngày 11.12.2018:
"Cây Ký ức - Hy vọng" ngay tại gốc cây cổ thụ cuối cùng trên đường Tôn Đức Thắng bị đào đi. Ảnh: Lê Quỳnh
"Cây Ký ức - Hy vọng" giữa con đường Tôn Đức Thắng trống hoác, lạ lẫm với người dân Sài Gòn, sau khi gần 300 cây cổ thụ tại đây đã bị bứng bỏ. Ảnh: Lê Quỳnh
Con đường rợp bóng cây cổ thụ, hài hòa giữa không gian sống Sài Gòn trên đường Tôn Đức Thắng, trước khi bị bứng hạ. Ảnh: TL
Và con đường Tôn Đức Thắng hiện tại. Ảnh: Lê Quỳnh
Nguồn: Người đô thị
GS Đặng Hữu gửi Quốc hội, Thủ tướng 4 kiến nghị về Luật An ninh mạng
Kiến nghị thu hẹp phạm vi điều chỉnh Luật An ninh mạng, tập trung vào bảo đảm an ninh mạng trong các Cơ quan Nhà nước; bãi bỏ các quy định tạo ra rào cản, gánh nặng kéo lùi sự phát triển của khu vực tư nhân,… là một trong các nội dung kiến nghị mà nhóm chuyên gia đã từng đánh giá và chuẩn bị đưa internet vào Việt Nam cách đây 21 năm, do GS. Đặng Hữu thay mặt, vừa gửi Quốc hội và Thủ Tướng Chính phủ.
GS Đặng Hữu, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ vừa đại diện nhóm chuyên gia trong lĩnh vực quản lý Công nghệ Thông tin gồm Đặng Hữu, Chu Hảo, Mai Liêm Trực, Nguyễn Khánh Toàn,… vừa gửi tới Chủ tịch Quốc hội, đại biểu Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Thư kiến nghị về Luật An ninh mạng.
Quyết định của TP.HCM với Dinh Thượng Thơ chưa đủ cơ sở
Lê Quỳnh
TP.HCM vừa có tuyên bố tại buổi họp báo trưa ngày 2.5, tòa nhà Dinh Thượng Thơ không cần được bảo tồn trong phương án xây dựng tòa nhà cải tạo, nâng cấp UBND - HĐND thành phố, sau 15 ngày trưng cầu ý kiến người dân. Tuy nhiên, Luật Di sản văn hóa sửa đổi lại cho thấy, quyết định này chưa đủ cơ sở.
Tại buổi họp báo của UBND TP.HCM sáng ngày 2.5, Giám đốc Sở Quy hoạch và Kiến trúc Nguyễn Thanh Nhã cho biết, trong phương án nâng cấp trụ sở UBND TP.HCM, vì Dinh Thương Thơ - tòa nhà gần 130 năm tuổi - không nằm trong danh mục di tích của ngành Văn hóa Thể thao, nên thành phố quyết định không bảo tồn tòa nhà này.
Đồng tình, ông Võ Văn Hoan, Chánh văn phòng UBND TP.HCM cho biết, chính quyền thành phố luôn chấp nhận những ý kiến trái chiều để điều chỉnh cho phù hợp, song “chúng ta có nhiều cách bảo tồn để gợi lại cho người đời sau hiểu về Sài Gòn kiến trúc xưa".
"Khóc cây" và sự nhân bản, rung cảm với thời cuộc
Bằng một trái tim mẫn cảm với thời cuộc của người nghệ sỹ, "Khóc cây" là những dòng thơ đau đớn và bất lực mà Ly Hoàng Ly viết ra trong một đêm đi dọc suốt con đường Tôn Đức Thắng (quận 1, TP.HCM), ngày 16.1.2018. Thời gian này, con đường này đã trở nên trống hoang hoác, xa lạ với đa phần người dân thành phố; với những gốc cây cổ thụ cụt, và một bông hồng mà người dân nào đã đặt lên nó.
Năm 2016, khi một lần nữa rộ lên thông tin 258 cây xanh trăm tuổi trên đường Tôn Đức Thắng bị đốn hạ, Ly Hoàng Ly cùng nhiều bạn trẻ đã lặng lẽ trình diễn tại đây một buổi nghệ thuật trình diễn “Ôm cây – Ôm người ta yêu thương – Ôm chính mình”.
Con đường khi ấy trở thành bảo tàng không gian sống/phòng triển lãm ngoài trời cho các phẩm này. Khối hình người ôm cây là installation (tạm dịch: nghệ thuật sắp đặt). Thời gian triễn làm là toàn bộ thời gian ôm 300 cây.
Dự án này đã được khởi xướng từ năm 2015, trong ba ngày liên tiếp của tháng 3 – khi Hà Nội công bố chặt 6.700 cây xanh.
“Tôi tin rằng khi quy hoạch thành phố, nếu coi trọng việc bảo tồn cây xanh và các di sản xung quanh, thì chính quyền sẽ giải được bài toán vừa giải quyết được việc kết nối giao thông với Thủ Thiêm, vừa không phải triệt hạ cây như vậy”, Ly Hoàng Ly nói.
Như Người Đô Thị đã từng đặt vấn đề thời gian qua, việc chặt 258 cây cổ thụ trên đường Tôn Đức Thắng để làm cầu Thủ Thiêm 2 chưa được dựa trên một chiến lược tốt. Theo TSKH-KTS Ngô Viết Nam Sơn, chuyên gia kiến trúc và quy hoạch, nếu không làm cầu Thủ Thiêm 2 cao và rộng như hiện tại, thành phố có thể giảm được ít nhất ½ số lượng cây phải chặt, di dời; thậm chí có thể tránh được việc chặt cây.
Theo nhiều chuyên gia khác, đây cũng không phải là một lời giải pháp giao thông phù hợp trong nội thành.
Một phương án khả thi hơn hoàn toàn có thể tìm ra, nếu thành phố có một độ lùi để giải quyết. Bởi bài toán cầu Thủ Thiêm 2 không chỉ cần được nhìn ở góc độ kết nối giao thông, mà còn cần nhìn ở góc độ quy hoạch đô thị, bảo tồn, hiệu quả kinh tế,...
Người Đô Thị trân trọng giới thiệu bạn đọc bài thơ của Ly Hoàng Ly. Nghệ thuật không đâu xa, đó không chỉ là tiếng lòng của người dân, mà là sự nhân bản, rung cảm với xã hội - thời cuộc…
Lê Quỳnh
Hàng cây cổ thụ trên đường Tôn Đức Thắng, ký ức của nhiều người Sài Gòn đã bị đốn hạ để làm câu Thủ Thiêm 2. Ảnh: Võ Lâm
Một bông hồng mà người dân nào đó đã đặt lên gốc cây bị bức tử. Ảnh: Lê Thanh Quý
Khóc cây
Tôi ngước lên cao
Bầu trời thủng
nghĩa trang
Thất thểu
***
Phẫn nộ - những chồi xanh nhỏ nhoi
Vẫn biếc bên gốc cây cổ thụ bị ép chết tức tưởi
Những chồi xanh nhỏ nhoi vẫn biếc – phẫn nộ
quanh phần còn lại của cơ thể khổng lồ khỏe mạnh vừa bị cắt cụt
Vẫn biếc – phẫn nộ - những chồi nhỏ nhoi xanh
niềm tin nào sáng rực trong đêm
***
Tôi ngước lên cao
Bầu trời màu chì ôi
Cảm thấy mười dòng lệ tứa ra từ mười đầu ngón chân
Xoắn vào những mẩu rễ trăm năm trồi lên mặt đất
***
Này các anh xẻ cây xanh
Các anh đâu vui, đúng không?
***
Này các anh vẽ cây cầu bắc qua giấc mộng tương lai
Các anh không mừng đâu, nhỉ?
***
Cắt phăng trăm năm cần bao nhiêu công?
Cần bao nhiêu máy móc thiết bị?
Nói cho tôi nghe
Để tôi viết vào sổ tay lịch sử
***
Bầu trời thâm tím sưng vù vì ứ nước không khóc ra được
Không thể khóc được
Vừa đi vừa hụt
hẫng
***
Cơn mưa đâu sao không xuống
Thấm cho mềm cơn đau
***
Con đường nghẹn cái chết không xác và thân thể tàn tật
Vài nhánh lá tê liệt không còn sức rì rào thở than
Những hố bom không rên rỉ
***
Cơn mưa đâu sao không xuống
Rửa màu máu xanh lênh láng khắp không trung khắp không khí tôi đang thở
Tôi còn đang thở không?
***
Người ta khoét thịt bầu trời
Người ta moi tim mặt đất
Người ta xẻ linh hồn phố trăm năm
***
Vừa đi vừa thảng thốt:
Tim tôi bị thủng nhiều lỗ
Nhưng tôi vẫn đi được!
Chắc tôi đã hóa thành cỗ máy chạy bằng nhiên liệu có tên bất lực
***
Mọi người và tôi đi trong nghĩa trang không bia mộ
Ô tô xe tải
Xe gắn máy
Xe đạp
lừ lừ chúng tôi những cái xác
ướp bảo tàng diệt chủng bằng chất liệu thờ ơ
***
Giao thông vẫn cứ giao thông
lừ lừ đi vào ngày mai
Trong bia mộ khổng lồ
***
Này anh chị em, có phải tất cả chúng ta đã chết rồi
Ai xẻ tâm trí chúng ta ra
Ai đào tâm trí chúng ta lên
Ai phủ đất lên tâm trí chúng ta?
chằng chịt rách
sâu hoắm
u mê
***
Nhìn pháp trường hành quyết những tiền nhân đương xanh um vào mỗi nửa đêm
Bầu trời Tôn Đức Thắng
hoang hoác
Nước mắt trở nên hèn hạ quá
Nên không khóc đâu
Không khóc đâu
Không
khóc
***
Sài gòn – Tôn Đức Thắng
Ly Hoàng Ly (khuya 16.1.2018)
Ly Hoàng Ly hiện là biên tập viên NXB Trẻ; nhà thơ; đoạt nhiều giải thưởng văn học; theo học Học viện Mỹ thuật Chicago (Hoa Kỳ) với học bổng Fullbright cho chương trình thạc sĩ mỹ thuật; thực hiện nhiều triển lãm nhóm, trình diễn, sắp đặt trong và ngoài nước...
Nguồn: http://nguoidothi.net.vn/khoc-cay-va-su-nhan-ban-rung-cam-voi-thoi-cuoc-12337.html