Eamonn Butler

Phạm Nguyên Trường dịch

7. Xã hội tự phát

Trật tự không cần mệnh lệnh

Xã hội tự do có thể tự vận hành mà không cần bộ máy nhà nước to lớn. Nghe có vẻ kì quặc, nhưng cuộc sống có rất nhiều ví dụ. Như nhà kinh tế học người Mĩ, Daniel B. Klein, nhận xét, có lẽ bạn nghĩ rằng sân trượt patanh - có cả trăm người hay hơn một trăm, từ trẻ con tới ông bà già, với bánh xe gắn vào giày, nhưng không có mũ bảo hiểm, không có miếng đệm ở đầu gối hay không có bằng về trình độ trượt patanh, tất cả đều lao đi xung quanh cái nền cứng với tốc độ khác nhau - sẽ xảy ra một loạt tai nạn. Nhưng, trên thực tế, người trượt patanh tìm được đường đi xung quanh sân, mà không đâm vào người khác - không cần chính quyền hạn chế tốc độ, không cần bảng chỉ đường hay đèn đỏ, đèn xanh gì hết . Không cần người lập kế hoạch hay cơ quan giám sát để bảo cho họ biết trượt ở đâu và với tốc độ nào. Bằng cách tự mình quan sát, cộng với chút lịch sự với người khác mà ai cũng có, họ có được lợi ích chung là được vui mà vẫn tránh được va chạm.

Eamonn Butler

Phạm Nguyên Trường dịch

6. Sở hữu và công lí

Trong Chương 4 chúng ta đã thấy rằng “công lí” có ý nghĩa đặc thù - đấy là cách thức mọi người phải cư xử với nhau chứ không phải cách thức chia phần thưởng cho những hành động của họ. Nhưng luật lệ chi phối cách thức các cá nhân đối xử với nhau lại khá phức tạp. Giữ gìn và buộc người ta tôn trọng những luật lệ đó đòi hỏi phải có những giá trị và thiết chế xã hội nhất định - như sở hữu, chế độ pháp quyền và tôn trọng quyền của những người khác.

Eamonn Butler

Phạm Nguyên Trường dịch

5. Kinh doanh tự do và thương mại tự do

Nền kinh tế thị trường tự do

Hệ thống kinh tế trong xã hội tự do là nền kinh tế thị trường tự do. Nó hoạt động thông qua quá trình trao đổi tự nguyện các món hàng hóa và dịch vụ giữa người với người - đôi khi trực tiếp nhưng thường là thông qua phương tiện trung gian là tiền. Các cá nhân được quyền tự do lựa chọn việc làm, tiêu pha, đầu tư, tiết kiệm và trao đổi như thế nào, khi nào, ở đâu và với ai. Không ai bị buộc phải tham gia vào những vụ giao dịch đó.

Eamonn Butler

Phạm Nguyên Trường dịch

4. Bình đẳng và bất bình đẳng

Bình đẳng trong xã hội tự do

Nhiều người tưởng tượng rằng xã hội tự do phải rất mất bình đẳng. Nói cho cùng, xã hội tự do tạo điều kiện cho mọi người theo đuổi và tích lũy những khoản tài sản rất lớn. Điều đó (họ lập luận như thế) nhất định sẽ tạo ra bất bình đẳng về kinh tế.

Eamonn Butler

Phạm Nguyên Trường dịch

3. Các thiết chế của xã hội tự do

Xã hội không cần nhà nước

Tự do và văn hóa

Trong xã hội tự do, phần lớn đời sống của người dân diễn ra mà hoàn toàn không cần tới chính phủ. Đây không chỉ là câu chuyện tiếu lâm cổ xưa của Ấn Độ: “Kinh tế phát triển vào ban đêm - khi chính phủ đang ngủ”. Đúng hơn là, chính phủ không có vai trò gì trong hầu hết các hoạt động thực sự quan trọng đối với nhân dân.

Eamonn Butler

Phạm Nguyên Trường dịch

2. Lợi ích về đạo đức và kinh tế của tự do

NHỮNG NỀN TẢNG CỦA XÃ HỘI TỰ DO

Eamonn Butler

Phạm Nguyên Trường dịch

Mục lục

Tác giả

Lời nói đầu

Lời cảm tạ

Tóm tắt