Người tuẫn đạo và kẻ anh hùng[*]
Dr. Jeffrey Nall, FB Dr. Jeffrey Nall
Trần Ngọc Cư dịch
Vào ngày 25 tháng 2 phi công Mỹ Aaron Bushnell đã phát sóng vụ tự thiêu của mình để phản đối vai trò của chính phủ Hoa Kỳ trong các trận [Israel] oanh kích Gaza. Bushnell thừa nhận rằng hành động của ông là "cực đoan" nhưng cho biết ông tin rằng đó là hành động chính đáng trước những tình huống khắc nghiệt mà người Palestine phải đối mặt. Thật vậy, một bé trai hai tháng tuổi gầy gò, Mahmoud Fattouh, đã chết vì đói tại Bệnh viện al-Shifa ở Gaza chỉ hai ngày trước đó. Bushnell nói rằng ông sẽ không đồng lõa với "nạn diệt chủng". Người đàn ông 25 tuổi được cho là đã chết vì thương tích vào ngày 26 tháng 2.
Chúng tôi những người cao niên
Chúng tôi sinh ra vào những thập niên 40-50-60.
Tia Ló
Trần Ngọc Cư
Dù tôi viết về Anh bằng tiếng cà lơ
Những đứa chung lớp chung bàn với tôi
Đều hiểu được.
Bài ca dành cho những người tổn thương
Thơ Amanda Gorman, npr ngày 31/5/2022
Trần Ngọc Cư dịch
Nhà thơ Amanda Gorman suy niệm về một tuần khó khăn đối với nước Mỹ trên chương trình National Public Radio (NPR) ngày 31 tháng 5 năm 2022.
Tôi có một lời nhắn gởi đến các bạn Nga của tôi
Sức mạnh và trái tim của người dân Nga đã luôn truyền cảm hứng cho tôi. Đó là lý do tại sao tôi hy vọng rằng bạn sẽ để tôi nói cho bạn biết sự thật về cuộc chiến ở Ukraine.
Arnold Schwarzenegger, The Atlantic, ngày 17 tháng 3 năm 2022
Google Translate dịch, Trần Ngọc Cư biên tập
Arnold Schwarzenegger, lực sĩ, tài tử điện ảnh, cựu thống đốc California. Ảnh: Daniel Kim / The Sacramento Bee via AP
Tôi có một thông điệp cho những người bạn Nga của tôi, và cho những người lính Nga đang phục vụ ở Ukraine: Có những điều đang diễn ra trên thế giới này đã bị người ta giữ kín với các bạn, những điều khủng khiếp mà các bạn nên biết. Nhưng trước khi kể cho bạn nghe về những thực tế khắc nghiệt, hãy để tôi kể cho bạn nghe về một người Nga đã trở thành một vị anh hùng của tôi.
Năm 1964, khi tôi 14 tuổi, tôi có cơ may đến xem Giải vô địch cử tạ thế giới tại Vienna. Yury Petrovich Vlasov đã giành chức vô địch thế giới, trở thành người đầu tiên nâng được 200 kg qua đầu. Bằng cách nào đó, một người bạn của tôi đã đưa tôi vào hậu trường. Đột nhiên, một cậu bé 14 tuổi đang đứng trước người đàn ông mạnh nhất thế giới. Tôi không thể tin được. Anh đưa tay ra bắt tay tôi. Bàn tay tôi vẫn còn là bàn tay của một cậu bé. Bàn tay của người đàn ông mạnh mẽ này đã nuốt chửng bàn tay tôi, nhưng anh ta rất tử tế. Và anh đã mỉm cười với tôi.
Tôi không bao giờ quên ngày hôm đó. Tôi về nhà và đặt ảnh của anh ấy phía trên giường của tôi. Nó truyền cảm hứng cho tôi khi tôi bắt đầu cử tạ, nhưng nó khiến cha tôi tức giận. Ông không thích người Nga, vì kinh nghiệm của ông trong Chiến tranh thế giới thứ hai, khi ông bị thương ở Leningrad. (Quân đội Đức Quốc xã mà ông gia nhập đã gây tổn thất tệ hại cho thành phố vĩ đại ấy và những người dân dũng cảm của nó.) Cha tôi bảo tôi gỡ bức ảnh của Petrovich xuống và tìm một vị anh hùng Đức hoặc Áo thay vào. Nhưng tôi đã không gỡ bức ảnh xuống, bởi vì lá cờ anh ấy mang theo không quan trọng đối với tôi.
Nhiều năm sau, tôi đến Moscow để quay phim Red Heat, bộ phim đầu tiên của Mỹ được phép quay ở Quảng trường Đỏ. Yuri và tôi đã dành cả ngày bên nhau. Anh ấy rất chu đáo, tốt bụng, rất thông minh và rất hào phóng. Anh ấy cho tôi một cái cốc cà phê màu xanh mà tôi vẫn dùng mỗi buổi sáng.
Lý do tôi nói với các bạn về điều này là từ khi tôi 14 tuổi, tôi đã không có gì ngoài tình cảm và sự tôn trọng đối với người dân Nga. Sức mạnh và trái tim của người dân Nga đã luôn truyền cảm hứng cho tôi. Đó là lý do tại sao tôi hy vọng rằng bạn sẽ để tôi nói cho bạn biết sự thật về cuộc chiến ở Ukraine. Không ai thích nghe một điều gì đó có ý chỉ trích chính phủ của mình. Tôi hiểu điều đó. Nhưng với tư cách là một người bạn lâu năm của người Nga, tôi hy vọng rằng bạn sẽ nghe những gì tôi nói.
Tôi đã nói chuyện với người dân Mỹ theo cung cách này năm ngoái vào ngày 6 tháng 1, khi một đám đông cuồng nhiệt xông vào Điện Capitol của Hoa Kỳ để cố gắng lật đổ chính phủ của chúng tôi. Có những thời điểm sai lầm đến mức chúng ta phải lên tiếng.
Tôi biết rằng chính phủ của bạn đã nói với bạn rằng đây là một cuộc chiến nhằm bài trừ Quốc xã tại Ukraine. Sự thật không phải như thế. Bài phát xít tại Ukraine chăng? Đó là một đất nước có vị tổng thống gốc Do Thái — tôi có thể nói thêm, đó là một tổng thống người Do Thái, mà ba người anh của cha ông ta đều bị Đức quốc xã sát hại. Ukraine đã không khởi động cuộc chiến này. Những người theo chủ nghĩa dân tộc hay quốc xã cũng không khởi động nó. Chính những người nắm quyền trong Điện Kremlin đã bắt đầu cuộc chiến này; đây không phải là cuộc chiến của nhân dân Nga.
Hãy để tôi nói cho bạn biết những gì bạn nên biết. Một trăm bốn mươi mốt quốc gia tại Liên Hợp Quốc đã biểu quyết cho rằng Nga là kẻ xâm lược và kêu gọi nước này rút quân ngay lập tức. Chỉ có bốn quốc gia trên toàn thế giới bỏ phiếu cùng với Nga. Đó là một sự thật. Thế giới đã quay lưng lại với Nga vì các hành động của nước này ở Ukraine. Toàn bộ nhiều khu phố đã bị san phẳng bởi pháo và bom của Nga, bao gồm cả bệnh viện trẻ em và bệnh viện phụ sản. Ba triệu người tị nạn Ukraine, chủ yếu là phụ nữ, trẻ em và người già, đã rời khỏi đất nước và nhiều người khác hiện đang tìm cách thoát ra ngoài. Đó là một cuộc khủng hoảng nhân đạo. Nước Nga, vì sự tàn bạo của nó, giờ đây đã bị cô lập với xã hội của các quốc gia.
Chính phủ Nga cũng không nói thật với bạn về hậu quả của cuộc chiến này đối với chính nước Nga. Tôi rất tiếc phải nói với các bạn rằng hàng nghìn binh sĩ Nga đã thiệt mạng. Họ đã bị kẹt giữa những người Ukraine chiến đấu cho quê hương của họ và giới lãnh đạo Nga chiến đấu để chinh phục. Hàng loạt thiết bị của Nga đã bị phá hủy hoặc bị bỏ rơi. Sự tàn phá mà bom của Nga trút xuống thường dân vô tội đã khiến cả thế giới phẫn nộ đến mức các lệnh trừng phạt kinh tế toàn cầu mạnh nhất từng được ban hành đã được áp dụng đối với nước này. Những người không đáng chịu điều đó ở cả hai bên của cuộc chiến sẽ phải chịu đựng.
Chính phủ Nga không chỉ nói dối với người dân mà còn nói dối cả binh lính của họ. Một số binh sĩ được thông báo rằng họ sẽ đánh với Đức Quốc xã. Một số người được nói rằng người dân Ukraine sẽ chào đón họ như những người hùng. Một số người được cho biết rằng họ chỉ đơn giản là đang tập trận — họ thậm chí không biết rằng họ sắp tham chiến. Và một số người được cho biết rằng họ ở đó để bảo vệ người dân tộc Nga ở Ukraine. Không có điều nào trong luận điệu này là đúng. Những người lính Nga đã gặp phải sự kháng cự quyết liệt của những người Ukraine muốn bảo vệ gia đình của họ.
Khi nhìn thấy những đứa trẻ được kéo ra khỏi đống đổ nát, tôi có cảm giác như đang xem một bộ phim tài liệu về sự khủng khiếp của Chiến tranh thế giới thứ hai, chứ không phải tin tức của ngày hôm nay. Khi cha tôi đến Leningrad, ông ấy đã bị bơm vào sự dối trá của chính phủ ông ấy. Khi rời Leningrad, ông đã bị suy sụp về thể xác lẫn tinh thần. Ông đã trải qua phần đời còn lại của mình trong nỗi đau: nỗi đau vì gãy lưng, nỗi đau vì mảnh đạn luôn khiến ông nhớ về những năm tháng khủng khiếp đó, nỗi đau vì mặc cảm tội lỗi mà ông cảm thấy.
Những người lính Nga đã biết nhiều về sự thật này. Các bạn đã thấy nó tận mắt. Tôi không muốn các bạn bị suy sụp như cha tôi. Đây không phải là một cuộc chiến để bảo vệ nước Nga như cha ông các bạn đã chiến đấu. Đây là một cuộc chiến bất hợp pháp. Mạng sống của bạn, tay chân của bạn và tương lai của bạn đang bị hy sinh cho một cuộc chiến vô nghĩa, bị cả thế giới lên án. Hãy nhớ rằng 11 triệu người Nga có mối quan hệ gia đình với Ukraine. Với mỗi viên đạn mà bạn bắn, bạn sẽ bắn một người anh hoặc một em gái. Mọi quả bom và mọi quả đạn pháo rơi xuống không phải rơi vào kẻ thù, mà rơi xuống trường học, bệnh viện hay nhà riêng.
Tôi không nghĩ rằng người dân Nga biết rằng những điều như vậy đang xảy ra. Vì vậy, tôi kêu gọi người dân Nga và binh lính Nga ở Ukraine hiểu những tuyên truyền và thông tin sai lệch mà các bạn đang được nghe. Tôi xin các bạn hãy giúp tôi truyền bá sự thật để đồng bào Nga của các bạn biết được thảm họa nhân loại đang xảy ra ở Ukraine. Với Tổng thống Putin, tôi nói: Ông đã gây ra cuộc chiến này. Ông đang lãnh đạo cuộc chiến này. Ông có thể chấm dứt cuộc chiến này ngay bây giờ.
Và đối với những người Nga đã xuống đường biểu tình chống lại cuộc xâm lược tại Ukraine: Thế giới đã thấy sự dũng cảm của các bạn. Chúng tôi biết rằng các bạn đã phải gánh chịu hậu quả do lòng dũng cảm của mình. Các bạn đã bị bắt. Các bạn đã bị bỏ tù và các bạn đã bị đánh đập. Các bạn là những vị anh hùng mới của tôi. Các bạn có sức mạnh của lực sĩ Yury Petrovich Vlasov. Các bạn có trái tim thực sự của nước Nga.
Thế giới phương Tây đang ở trong tâm trạng chối bỏ thực tế
Tôi hiểu tại sao các quốc gia dân chủ lại miễn cưỡng chiến đấu, nhưng tôi lo lắng rằng họ không hiểu được điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.
Veronica Melkozerova, The Atlantic, ngày 14/3/2022
Google Translate dịch, Trần Ngọc Cư biên tập
Abraham, Martin and John
Abraham, Martin and John là bài hát sự tưởng niệm các nhà lãnh đạo nhân quyền bị ám sát tại Mỹ, từ Abraham Lincoln đến John F. Kennedy, đến Martin Luther King, Jr., đến Robert Kennedy. Richard Holler viết bài này để đáp lại vụ ám sát năm 1968 của Martin Luther King và Robert Kennedy. Bài được ghi đĩa đầu tiên là với giọng hát Dion DiMucci trong đĩa đơn Dion (1968), đạt vị trí thứ 4 trên Bảng xếp hạng đĩa đơn nhạc Pop Hoa Kỳ.
Bản dịch tiếng Việt dưới đây là của Trần Ngọc Cư.
Hôm nay 17/1, Ngày Martin Luther King, Jr., Văn Việt cho đăng bài này để tưởng nhớ nhà hoạt động nhân quyền vĩ đại Hoa Kỳ và để nguyện cầu cho các nhà hoạt động nhân quyền Việt Nam.
Văn Việt
Khoa học có thể nói gì về các lợi ích của tôn giáo
Sarah Pulliam Bailey, The Washington Post, 5/10/ 2021
Trần Ngọc Cư dịch
Cô đọng của người dịch: Theo nhà tâm lý học David DeSteno, người ta không nhất thiết phải có một đức tin tôn giáo để có một đời sống tâm linh. Ông nhìn nhận sự khôn ngoan của một số lễ nghi và cách hành đạo của các tôn giáo khác nhau trong việc xây dựng đạo đức và mưu cầu an lạc cho con người. Theo đó, ta có thể lựa chọn từ các tôn giáo một số công cụ nào đó để xây dựng một đời sống tâm linh và lẽ sống cho mình.
Copperhead Road
Song by Steve Earle
(Bài nhạc đồng quê vui nhộn có nhắc đến chiến tranh Việt Nam)
Trần Ngọc Cư dịch
“Copperhead Road” đã trở thành “bài thánh ca” của những người sống ngoài vòng pháp luật bằng nghề buôn rượu lậu, trồng cần sa, và đặc biệt có nhắc đến nghệ thuật làm chông bẫy học được từ chiến trường Việt Nam.
Bài hát được phát hành trong một album cùng tên “Copperhead Road” năm 1988.
Copperhead Road là một con đường có thật gần Mountain City, Tennessee. Do có những vụ trộm bảng tên đường [vì bài hát này], con đường đã được đổi tên thành Copperhead Hollow Road.
Bài hát kể về ba thế hệ làm nghề buôn lậu — những người làm và phân phối rượu lậu, một nghề có nguồn gốc sâu xa từ những vùng nông thôn như Mountain City.
Loại rượu này thường bán với giá rẻ hơn và được vận chuyển đến các quận "khô" nơi cấm bán rượu. Vẫn còn gần 90 quận “khô” ở Hoa Kỳ hiện nay.
Với nghề bán rượu lậu ngày một tàn lụi, nhân vật chính của bài hát là John Lee Pettimore III trở về từ Chiến tranh Việt Nam, trồng cần sa, và vườn của anh ta được bảo vệ bằng các loại bẫy và phương pháp mà “VC” từng sử dụng.
Mặc dù bản thân câu chuyện được dàn dựng, nhiều kẻ buôn rượu lậu thực sự đã chuyển sang trồng cần sa khi nhiều quận hạt cho phép bán rượu khiến họ mất kế sinh nhai.
Nổi tiếng nhất, nhóm Cornbread Mafia ở trung tâm Kentucky có nguồn gốc từ việc buôn rượu lậu, đã sử dụng các chiến thuật như Pettimore sau khi trở về từ Chiến tranh Việt Nam. Đến năm 1989, các cơ quan chính phủ đã bắt giữ 70 thành viên của họ mặc dù không ai trong số đó chịu hợp tác với chính quyền.
LỜI BÀI HÁT (DỊCH TỪ LỜI TIẾNG ANH Ở BÊN DƯỚI)
Dạ, tôi tên là John Lee Pettimore
Giống như tên bố tôi và bố của bố tôi trước đây
Không còn lại bao nhiêu người biết đến ông tôi
Ông chỉ lên phố khoảng hai lần một năm
Ông thường mua một trăm cân men và một số ống đồng
Mọi người biết ông đang làm rượu lậu
Vì nhân viên thuế vụ đi tìm ông tôi dữ lắm
Ông mang hết gia tài vào thung lũng ở luôn
Đó là cái thời trước khi có tôi nhưng tôi nghe người ta kể lại
Từ Copperhead Road ông tôi không bao giờ trở về quê cũ.
Rồi đến phiên bố tôi bán lậu whiskey trong chiếc xe Dodge vuông vức
Bố mua nó trong cuộc đấu giá ở hội quán Tam Điểm
Có hình Cảnh sát trưởng Quận Johnson bên hông
Chỉ cần bắn một lớp sơn lót thôi, hình ông cớm biến vào bên trong
Bố và chú tôi đã tháo toang cỗ xe
Tôi còn nhớ âm thanh rầm rầm hôm ấy
Sau đó, cảnh sát trưởng đến vào nửa đêm
Nghe má khóc than, biết có điều gì không ổn
Bố đi xuống Knoxville với trọng tải hàng tuần
Bạn có thể ngửi mùi rượu whisky bốc lên trên đường Copperhead Road
Tôi tình nguyện vào Bộ binh đúng ngày sinh nhật của tôi
Đằng nào thì quanh đây, họ cũng đang bắt bọn rác trắng [dân nghèo da trắng] đi nghĩa vụ quân sự
Tôi đã phục vụ hai lần tại Việt Nam
Và tôi trở về nhà với một kế hoạch hoàn toàn mới mẻ
Tôi kiếm hạt cần sa từ Colombia và Mexico
Tôi chỉ trồng nó lên trong thung lũng dọc đường Copperhead Road
Và bây giờ D.E.A. [Cục Bài Trừ Ma Tuý] có một trực thăng bay lượn trên không
Tôi thức dậy và hét lên như thể tôi còn ở Việt Nam
Tôi đã học được một đôi điều từ lão Charlie (*) bạn biết không
Tốt hơn hết bạn nên tránh xa Đường Copperhead Road
Copperhead Road
Copperhead Road
Copperhead Road
(*) V.C. đọc thành Victor Charlie
Lyrics:
Well my name’s John Lee Pettimore
Same as my daddy and his daddy before
You hardly ever saw Grandaddy down here
He only came to town about twice a year
He’d buy a hundred pounds of yeast and some copper line
Everybody knew that he made moonshine
Now the revenue man wanted Grandaddy bad
He headed up the holler with everything he had
It’s before my time but I’ve been told
He never came back from Copperhead Road
Now Daddy ran the whiskey in a big block Dodge
Bought it at an auction at the Mason’s Lodge
Johnson County Sheriff painted on the side
Just shot a coat of primer then he looked inside
Well him and my uncle tore that engine down
I still remember that rumblin’ sound
Then the sheriff came around in the middle of the night
Heard mama cryin’, knew something wasn’t right
He was headed down to Knoxville with the weekly load
You could smell the whiskey burnin’ down Copperhead Road
I volunteered for the Army on my birthday
They draft the white trash first, ’round here anyway
I done two tours of duty in Vietnam
And I came home with a brand new plan
I take the seed from Colombia and Mexico
I just plant it up the holler down Copperhead Road
And now the D.E.A.’s got a chopper in the air
I wake up screaming like I’m back over there
I learned a thing or two from ol’ Charlie don’t you know
You better stay away from Copperhead Road
Copperhead Road
Copperhead Road
Copperhead Road
Vong nhập
Trần Ngọc Cư
Tôi sống ở Bãi Dâu, từ khi cùng một bác ấy gọi tôi bằng thằng cho đến khi chính bác ấy gọi tôi bằng thầy. Chất liệu Bãi Dâu có thể giúp một người trải nghiệm cuộc sống ở đó có óc sáng tạo viết được những tác phẩm mà người đọc không thể tiếc rẻ thì giờ đã bỏ ra để đọc. Chắc chắn tôi không phải là người có tài ấy. Tôi biết rõ sức mình mà.
Nhưng lòng tôi đầy ắp những kỷ niệm Bãi Dâu. Nếu phải viết một điều gì để con cháu mình đọc, tôi sẽ ghi lại những điều mắt thấy tai nghe ở Bãi Dâu như câu chuyện tâm linh dưới đây, được dịch từ một phiên bản tiếng Anh, đã đăng mấy hôm trước trên Facebook, chủ yếu cho 4S [Sonya, Sophia, Shelton, Sylvia] cưng quí của tôi.
Đấu trường
Đông Nam Á trong thời đại cạnh tranh giữa các đại cường
By Bilahari Kausikan, Foreign Affairs, Tháng Ba/Tháng Tư 2021
Trần Ngọc Cư dịch
Khi còn là một nhà ngoại giao Singapore, tôi đã từng hỏi một người đồng cấp Việt Nam rằng sự thay đổi lãnh đạo sắp xảy ra ở Hà Nội có ý nghĩa như thế nào đối với quan hệ của đất nước ông ta với Trung Quốc. “Mọi nhà lãnh đạo Việt Nam,” ông trả lời, “phải hòa hợp với Trung Quốc, mọi nhà lãnh đạo Việt Nam phải đứng lên chống lại Trung Quốc, và nếu bạn không làm được cả hai điều này cùng một lúc thì bạn không xứng đáng là nhà lãnh đạo”.
Nhận xét về một số thủ pháp sử dụng trong bài thơ “The Hill We Climb” của Amanda Gorman
Trần Ngọc Cư
Trả lời phỏng vấn của Anderson Cooper trên đài CNN, nhà thơ da đen 22 tuổi Amanda Gorman cho biết thuở nhỏ cô gặp trở ngại phát âm (Speech Sound Disorders) đặc biệt với chữ r. “Đồng bệnh tương lân,” nếu ta nghĩ đến sự kiện Tổng thống Joe Biden có tật nói lắp khá nặng thời nhỏ và ông có xu hướng tự nhiên là đồng cảm và động viên các trẻ em bị khuyết tật phát âm.
Ngọn đồi chúng ta leo lên – Bài thơ Amanda Gorman đọc tại lễ nhậm chức của Tổng thống Joe Biden
Amanda Gorman
Trần Ngọc Cư dịch
| Lời người dịch: Bài thơ này hay ở luyến láy phụ âm (alliteration), các chữ bắt đầu cùng một phụ âm đứng gần nhau, hay ở cách dùng chữ đồng âm dị nghĩa, và các ẩn dụ lấy từ Thánh Kinh và Lịch sử. Một bài thơ như thế này khó dịch ra tiếng Việt mà có thể chuyển đạt toàn bộ ý nghĩa và âm điệu từ ngôn ngữ sang ngôn ngữ khác. Gorman, 23 tuổi, đã trình diễn một bài thơ gốc có tựa đề "The Hill We Climb" (Ngọn đồi chúng ta leo lên) tại lễ nhậm chức của Tổng thống đắc cử Joe Biden, tiếp nối truyền thống bao gồm các nhà thơ nổi tiếng như Robert Frost tại lễ nhậm chức của JFK 1961 và Maya Angelou với Barack Obama 2009. Trong khoảng năm phút đọc bài thơ của mình, Gorman kêu gọi hàn gắn vết thương và đoàn kết, ám chỉ đến cuộc biểu tình ủng hộ Trump hai tuần trước đã trở thành một cơn bão dữ dội ở Điện Capitol Hoa Kỳ. Cô cũng tôn vinh vẻ đẹp của sự đa dạng của đất nước và kêu gọi người Mỹ hãy tận dụng cơ hội này và làm cho đất nước họ tốt hơn những gì họ đã tìm thấy. |
“chúng ta có thể tìm thấy ánh sáng nơi đâu trong bóng râm không bao giờ tàn này?
Mất mát mà chúng ta mang theo,
một vùng biển chúng ta phải lội?”
Chúng ta đã dũng cảm trong bụng con quái vật (*), chúng ta đã học được rằng lặng thinh không phải lúc nào cũng là hòa bình. Và những chuẩn mực và những khái niệm về những gì hiện hữu không phải lúc nào cũng là công lý. Và bình minh là của chúng ta trước khi chúng ta biết đến nó, bằng cách nào đó chúng ta đang biết đến nó. Bằng cách nào đó chúng ta đã vượt qua sóng gió và chứng kiến một quốc gia không tan rã, mà chỉ đơn thuần là còn bị dở dang.
Chúng ta, những người thừa kế một đất nước và một thời kỳ mà một cô gái da đen gầy gò có tổ tiên là nô lệ và được một bà mẹ đơn thân nuôi nấng có thể mơ có ngày trở thành tổng thống chỉ để thấy mình đọc thơ cho một tổng thống nghe.
Và vâng, chúng ta chưa được trau chuốt, chưa được trong ngọc trắng ngà, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta đang phấn đấu làm nên một khối đoàn kết hoàn hảo. Chúng ta đang phấn đấu hình thành một khối đoàn kết có chủ đích. Để tạo ra một đất nước cam kết bảo vệ mọi văn hóa, mọi màu da, mọi cá tính và mọi thân phận con người.
Và vì vậy, chúng ta phải nâng tầm nhìn không phải đến những gì ngăn cách chúng ta, mà đến những gì đứng trước mặt chúng ta. Chúng ta khép lại khoảng cách, bởi vì chúng ta biết, muốn đặt tương lai của mình lên trên hết, thì trước tiên chúng ta phải gạt các dị biệt của mình sang một bên. Chúng ta hạ vũ khí xuống để có thể dang rộng vòng tay của chúng ta với nhau. Chúng ta không tìm cách hãm hại bất cứ một ai mà phải tìm kiếm sự hài hòa với tất cả mọi người.
Không gì hơn, cả thế giới phải nhận điều này là đúng: rằng ngay cả khi chúng ta đau buồn, chúng ta đã lớn lên; rằng ngay cả khi chúng ta bị tổn thương, chúng ta hy vọng; rằng ngay cả khi chúng ta mệt mỏi, chúng ta đã cố gắng; rằng chúng ta sẽ mãi mãi gắn bó nhau đi đến thắng lợi, không phải vì chúng ta sẽ không bao giờ nếm mùi thất bại mà vì chúng ta sẽ không bao giờ gieo rắc chia rẽ thêm một lần nữa.
Kinh Thánh khuyên chúng ta hình dung rằng “nếu mọi người sẽ ngồi dưới gốc nho và cây vả của mình thì không ai làm cho họ sợ hãi." Nếu chúng ta muốn sống ngang tầm thời đại, thì chiến thắng sẽ không nằm ở lưỡi gươm mà nằm ở tất cả những cây cầu chúng ta xây dựng.
Đó là lời hứa về một chốn bình yên, ngọn đồi chúng ta đang leo lên, chỉ cần chúng ta dám, vì làm người Mỹ không chỉ là niềm tự hào mà chúng ta thừa hưởng – mà đó là quá khứ chúng ta bước vào và cung cách chúng ta sửa chữa nó.
Chúng ta đã thấy một thế lực có thể làm tan rã quốc gia của chúng ta thay vì chia sẻ nó, có thể phá hủy đất nước của chúng ta nếu điều đó đồng nghĩa với việc trì hoãn dân chủ. Và nỗ lực này suýt đã thành công. Tuy nhiên, mặc dù dân chủ có thể bị trì hoãn theo định kỳ, nhưng nó không bao giờ có thể bị đánh bại vĩnh viễn.
Chính chân lý này, chính sự tin tưởng này, chúng ta đặt hết lòng mình trong đó, vì trong khi chúng ta hướng về tương lai, lịch sử đã để mắt đến chúng ta. Đây là kỷ nguyên chuộc tội rất công bằng mà chúng ta đã sợ hãi trong giai đoạn đầu lịch sử.
Trước đây chúng ta không cảm thấy sẵn sàng trở thành người kế thừa của một giờ phút kinh hoàng như vậy, nhưng một khi ở trong đó rồi, chúng ta đã tìm thấy sức mạnh để viết ra một trang sử mới, mang lại hy vọng và tiếng cười cho chính chúng ta. Vì thế mặc dù trước đây chúng ta hỏi “làm thế nào chúng ta khắc phục được thảm hoạ”, bây giờ chúng ta quyết đoán: “sức mấy mà thảm họa có thể khống chế được chúng ta?”
Chúng ta sẽ không quay về với sự việc đã diễn ra, mà tiến tới thực tế trước mắt: một đất nước bị thương tích nhưng vẹn toàn, nhân từ nhưng táo bạo, quyết liệt và tự do. Chúng ta sẽ không sợ bị đẩy lùi hoặc làm gián đoạn bởi một sự hù doạ nào đó, vì chúng ta biết rằng sự bất động và ù lì của chúng ta sẽ là di sản của thế hệ mai sau.
Những sai lầm của chúng ta trở thành gánh nặng cho chúng nhưng có một điều chắc chắn: Nếu chúng ta kết hợp lòng thương xót với sức mạnh và sức mạnh với lẽ phải, thì tình yêu sẽ trở thành di sản của chúng ta, và sự đổi thay trở thành quyền bẩm sinh của con cháu chúng ta.
Vì vậy, chúng ta hãy để lại cho đời sau một đất nước tốt đẹp hơn đất nước mà chúng ta được tiền nhân để lại. Với mỗi hơi thở từ lồng ngực bọc đồng của tôi, chúng ta sẽ nâng thế giới bị tổn thương này thành một thế giới diệu kỳ. Chúng ta sẽ vươn lên từ những ngọn đồi óng vàng của miền Tây, chúng ta sẽ trỗi dậy từ những cơn gió thổi qua miền Đông Bắc nơi tổ tiên chúng ta lần đầu tiên làm nên cách mạng. Chúng ta sẽ vươn lên từ những thành phố nằm trên Ngũ đại hồ của các bang miền Trung Tây. Chúng ta sẽ vươn lên từ miền Nam nắng cháy. Chúng ta sẽ xây dựng lại, hòa giải, và phục hồi, và mọi ngóc ngách đã biết đến của quốc gia chúng ta, mọi góc gọi là đất nước chúng ta, nhân dân chúng ta đa dạng và xinh đẹp sẽ trỗi dậy dạn dày và tươi đẹp.
Khi ngày đến, chúng ta bước ra khỏi bóng râm, rực cháy và can trường. Bình minh mới trổ hoa khi chúng ta giải phóng nó. Vì luôn có ánh sáng, chỉ cần chúng ta đủ dũng cảm để nhìn thấy nó, chỉ cần chúng ta đủ can đảm để làm ánh sáng.
(*) Gorman lấy ẩn dụ từ cuốn In the Belly of the Beast của Jack Henry Abbott. Cuốn sách xuất bản năm 1981, gồm những bức thư của tác giả, một tù nhân, gửi Norman Mailer kể những trải nghiệm của mình về sự tàn ác của hệ thống nhà tù Mỹ. (Trần Ngọc Cư)
The Hill We Climb
Amanda Gorman
When day comes we ask ourselves,
where can we find light in this never-ending shade?
The loss we carry,
a sea we must wade
We've braved the belly of the beast
We've learned that quiet isn't always peace
And the norms and notions
of what just is
Isn't always just-ice
And yet the dawn is ours
before we knew it
Somehow we do it
Somehow we've weathered and witnessed
a nation that isn't broken
but simply unfinished
We the successors of a country and a time
Where a skinny Black girl
descended from slaves and raised by a single mother
can dream of becoming president
only to find herself reciting for one
And yes we are far from polished
far from pristine
but that doesn't mean we are
striving to form a union that is perfect
We are striving to forge a union with purpose
To compose a country committed to all cultures, colors, characters and
conditions of man
And so we lift our gazes not to what stands between us
but what stands before us
We close the divide because we know, to put our future first,
we must first put our differences aside
We lay down our arms
so we can reach out our arms
to one another
We seek harm to none and harmony for all
Let the globe, if nothing else, say this is true:
That even as we grieved, we grew
That even as we hurt, we hoped
That even as we tired, we tried
That we'll forever be tied together, victorious
Not because we will never again know defeat
but because we will never again sow division
Scripture tells us to envision
that everyone shall sit under their own vine and fig tree
And no one shall make them afraid
If we're to live up to our own time
Then victory won't lie in the blade
But in all the bridges we've made
That is the promise to glade
The hill we climb
If only we dare
It's because being American is more than a pride we inherit,
it's the past we step into
and how we repair it
We've seen a force that would shatter our nation
rather than share it
Would destroy our country if it meant delaying democracy
And this effort very nearly succeeded
But while democracy can be periodically delayed
it can never be permanently defeated
In this truth
in this faith we trust
For while we have our eyes on the future
history has its eyes on us
This is the era of just redemption
We feared at its inception
We did not feel prepared to be the heirs
of such a terrifying hour
but within it we found the power
to author a new chapter
To offer hope and laughter to ourselves
So while once we asked,
how could we possibly prevail over catastrophe?
Now we assert
How could catastrophe possibly prevail over us?
We will not march back to what was
but move to what shall be
A country that is bruised but whole,
benevolent but bold,
fierce and free
We will not be turned around
or interrupted by intimidation
because we know our inaction and inertia
will be the inheritance of the next generation
Our blunders become their burdens
But one thing is certain:
If we merge mercy with might,
and might with right,
then love becomes our legacy
and change our children's birthright
So let us leave behind a country
better than the one we were left with
Every breath from my bronze-pounded chest,
we will raise this wounded world into a wondrous one
We will rise from the gold-limbed hills of the west,
we will rise from the windswept northeast
where our forefathers first realized revolution
We will rise from the lake-rimmed cities of the midwestern states,
we will rise from the sunbaked south
We will rebuild, reconcile and recover
and every known nook of our nation and
every corner called our country,
our people diverse and beautiful will emerge,
battered and beautiful
When day comes we step out of the shade,
aflame and unafraid
The new dawn blooms as we free it
For there is always light,
if only we're brave enough to see it
If only we're brave enough to be it
Phơi bày những sự thật hãi hùng của cuộc Cách mạng Văn hoá (Các nhà sử học nổi dậy đã ghi lại một quá khứ mà Đảng Cộng sản Trung Quốc ngày càng muốn xóa bỏ.)
Bài điểm sách về cuốn “Thiên hạ đại loạn: Lịch sử Cách mạng Văn hóa Trung Quốc” [The World Turned Upside Down: A History of the Chinese Cultural Revolution] do Dương Kế Thịnh [Yang Jisheng] viết bằng tiếng Trung, Stacy Mosher và Quách Kiến [Guo Jian] dịch ra tiếng Anh
Barbara Demick, The Atlantic, số Tháng Giêng/Tháng Hai 2021
Trần Ngọc Cư dịch
Trong cuộc Cách mạng Văn hóa, một nhóm nổi dậy buộc một thủ lĩnh đối thủ phải tham gia một buổi chỉ trích. (Li Zhensheng)
Tương lai hậu-Trump của văn học Mỹ
Các nhà văn sẽ làm gì khi hết phẫn nộ? Liệu họ có quay lại viết về bông hoa và trăng sao hay không?
Nguyễn Thanh Việt, The New York Times ngày 22/12, 2020
Trần Ngọc Cư dịch
Nguyễn Thanh Việt là Chủ nhiệm khoa Anh văn, ngạch Aerol Arnold, và là Giáo sư Anh văn, Hoa Kỳ học, và Dân tộc học tại Đại học Nam California. Ông từng đoạt giải Pulitzer và là thành viên của Hội đồng giải thưởng Pulitzer.
Donald Trump là một tổng thống phản văn học. Rõ ràng là người này không đọc sách, ngoài các tờ báo cáo và các dòng tweet được pha rất loãng. Ông thiếu một yếu tố cốt lõi cần thiết cho văn học: đó là sự đồng cảm với người khác.
Vài nhận xét về máy dịch Google (Google Translate)
Trần Ngọc Cư
Google Translate được định nghĩa “là một dịch vụ dịch máy nhanh nhạy đa ngôn ngữ miễn phí do Google phát triển, để dịch văn bản và trang web từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác” (Wikipedia).
“Tôi yêu tiếng nước tôi,” phiên bản Mỹ
Robert McCrump, nhà văn Anh, “A ‘tyrant-clown’ has destroyed my love affair with America”, The Guardian, ngày Chủ Nhật 6 tháng Chín 2020
Trần Ngọc Cư trích dịch (đầu đề là của dịch giả)
Tôi luôn yêu nước Mỹ vì ngôn ngữ của nó, tính gãy gọn của Mark Twain hay Abraham Lincoln và nét hùng hồn trong văn phong của Frederick Douglass và Herman Melville. Từ đầu chí cuối, đấy là một xã hội được xây dựng bằng ngôn từ và ý tưởng, biểu hiện thăng hoa của lý trí và nỗ lực mưu cầu hạnh phúc, tìm kiếm “một khối đoàn kết hoàn hảo hơn”, vốn là giấc mơ của Thế giới mới. Tư tưởng của những vị cha già khai quốc, được những danh nhân Mỹ từ Franklin D. Roosevelt, Lyndon B. Johnson, đến Martin Luther King và ngay cả Ronald Reagan nhắc lại, rất quyết liệt và đầy lý tưởng nhưng luôn luôn nhân đạo.
Chuẩn bị tâm tư cho thời buổi bấp bênh
Eric Weiner, The Atlantic, August 20, 2020
Trần Ngọc Cư dịch
GETTY / ARSH RAZIUDDIN / THE ATLANTIC
Các triết gia cổ đại có thể dạy chúng ta những gì về việc chấp nhận các điều chưa biết tới trong đời?
Đây là thời điểm của những câu hỏi không có câu trả lời. Liệu tôi có bị nhiễm coronavirus hay không? Khi nào có vắc xin? Tôi sẽ bị mất việc hay không? Bao giờ thì cuộc sống bình thường trở lại? Các chuyên gia có thể đưa ra những phỏng đoán hoặc ước tính cho một số câu đố này nhưng không có gì chắc chắn, và điều này có thể làm chúng ta phát điên lên được.
Ngỏ với mây Tần
Trần Ngọc Cư
(Mến tặng Thu Ngoc Dinh)
Khi nhiệt huyết mất đi
Người ta sẽ mất dần lẽ sống