Nguyễn Hữu Việt Hưng

Sau gần một đời dạy học, tôi đã rửa tay rũ phấn cuối tháng 8 năm 2024. Phiên trực cuộc đời của tôi đã hết. Vậy cuốn sách này ra đời có mục đích gì?

Thời chúng tôi, cách đây mới chừng 50 năm, mà dường như lớp trẻ bây giờ không hiểu được.

Nguyễn Hữu Việt Hưng dịch

TỰ BẠCH (Mở đầu Ký ức của Lửa)

“Tôi tin vào ký ức không phải như một đích đến, mà như điểm khởi hành – một máy-phóng ném bạn vào thời hiện tại, cho phép bạn tưởng tượng tương lai thay vì chấp nhận nó. Tôi hoàn toàn không thể có bất kỳ mối liên kết nào với lịch sử nếu lịch sử chỉ là một bộ sưu tập những người chết, những địa danh chết, những sự kiện chết. Đó là lý do vì sao tôi viết Ký ức của Lửa ở thời hiện tại, cố gắng giữ cho mọi việc đã xảy ra như đang sống và cho phép nó xảy ra lần nữa, khi người đọc đọc nó.”

EDUARDO GALEANO

 Nguyễn Hữu Việt Hưng

Bộ ba Ký ức của Lửa (Memory of Fire) là kiệt tác của văn hào Urugoay, Eduardo Galeano (1940-2015). Ông được người đời mệnh danh: Một khổng lồ văn học của Di sản Mỹ Latinh.

Nguyễn Hữu Việt Hưng

Từ lâu, một câu hỏi không chịu buông tha tôi: “Có số phận nào vinh quang mà không cay đắng không?”. Có khi, tưởng chừng tôi đã có câu trả lời, nhưng sự việc lại tuột đi.

Cuộc đời đưa đẩy tôi tới việc viết bài này. Một cách tình cờ, tôi nhận ra mình có lẽ là người duy nhất (?) có thể kết nối những mảnh hiểu biết của mỗi người trong cuộc. Tuy ở trong cuộc, nhưng chưa chắc họ đã nhận ra.

Nguyễn Hữu Việt Hưng

Nhiều năm sau, hắn hiểu rằng, lúc ấy người đau khổ nhất không phải là hắn.

Bấy giờ là năm 1971, hắn 17 tuổi, vừa đoạt giải nhất kỳ thi Học sinh giỏi Toán Miền Bắc. Hồi ấy, đất nước còn chia làm hai miền. Đấy là kỳ thi danh giá nhất dành cho học sinh phổ thông.

Nguyễn Hữu Việt Hưng

Cảm ơn tạp chí Tia sáng đã nhắc tôi rằng 2024 là kỷ niệm 10 năm giải thưởng Tạ Quang Bửu, giải thưởng đầu tiên dành cho khoa học cơ bản Việt Nam. Chao ôi là thời gian. Có gì điềm tĩnh bằng thời gian. Cũng có gì hối hả, pha chút tàn nhẫn như thời gian. Đời người lao động được mấy lần 10 năm như thế?

Nguyễn Hữu Việt Hưng (Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội)

Anh Huỳnh Mùi

Mùa thu 1977, Đại hội Toán học toàn quốc đầu tiên sau ngày thống nhất đất nước họp tại Hà Nội. Không khí hồ hởi tưng bừng của mùa xuân hoà bình 1975 vẫn còn đó, tràn cả vào Đại hội. Đó là Đại hội Toán học toàn quốc đông vui và nhiều màu sắc chính trị nhất từ trước đến nay: các nhà toán học hai miền Bắc Nam lần đầu tiên gặp mặt, cùng với rất đông các nhà toán học Việt kiều. Lúc ấy có lẽ chưa ai nghĩ được rằng một giai đoạn vô cùng gian khổ sắp đến với cả dân tộc một vài năm sau đó.

 Nguyễn Hữu Việt Hưng

Thứ Ba 16/4/2024 tôi dạy Đại số tuyến tính ở lớp K68 Khoa Toán, hệ chính quy. Chủ đề của tiết học là biểu thức toạ độ của một dạng toàn phương. Câu hỏi tự nhiên là khi thay đổi cơ sở (và do đó thay đổi toạ độ) thì biểu thức ấy thay đổi thế nào?

Nguyễn Hữu Việt Hưng

Anh hơn tôi 15 tuổi. Năm 1976, khi tôi được giữ lại Khoa Toán làm giảng viên Đại học Tổng hợp Hà Nội, thì anh thuộc Bộ môn Xác suất, sau đó anh chuyển về tổ A0 Khoa Toán, dạy các lớp phổ thông chuyên Toán. Tuy dạy chuyên Toán, anh chỉ dạy cơ bản, phần luyện cho học sinh đi thi quốc gia và quốc tế là việc của những người khác.

Nguyễn Hữu Việt Hưng

GS Nguyễn Đình Ngọc. Nguồn: QĐND

Do những quy định nghiêm ngặt của nghề làm Toán, tôi có lẽ là người duy nhất mà cả hai luận án (tiến sĩ và tiến sĩ khoa học) đều do anh Nguyễn Đình Ngọc phản biện. Vì thế, tôi biết ít nhiều về cuộc đời, những tâm tư, dằn vặt của anh, qua những lần cùng đạp xe dọc phố phường Hà Nội.

Nguyễn Hữu Việt Hưng

Cuối thập niên 1980, đồng bạc Việt Nam mất giá mỗi ngày. 1988 xảy ra trận đói lớn. Giữa năm 1987, tờ báo Văn Nghệ thoi thóp, số trang rút đi, khổ báo bé lại. Người dân đang đói, chẳng còn bụng dạ nào đọc những thứ giời ơi được viết trên tờ báo đó.

Giữa lúc như thế, tháng 7/1987, Nguyên Ngọc được điều về làm Tổng biên tập báo Văn Nghệ. Tờ báo sống lại.

Nguyễn Hữu Việt Hưng

Cuộc đời anh Ngọc tự nó đã là một cuốn tiểu thuyết.

GS Nguyễn Đình Ngọc. Nguồn: QĐND

Do những quy định nghiêm ngặt của nghề làm Toán, tôi có lẽ là người duy nhất mà cả hai luận án (tiến sĩ và tiến sĩ khoa học) đều do anh Nguyễn Đình Ngọc phản biện. Vì thế, tôi biết ít nhiều về cuộc đời, những tâm tư, dằn vặt của anh, qua những lần cùng đạp xe dọc phố phường Hà Nội.

Nguyễn Hữu Việt Hưng

Cuối cùng thì cũng được biết vì sao cá chết, vì sao biển nhiễm độc. Kết luận không có gì mới, mọi người đều biết từ gần 3 tháng trước.

1) Có bao nhiêu ngư dân và những người làm nghề buôn bán, du lịch... cùng những người già trẻ em phụ thuộc kinh tế vào họ ở 5 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế bị thiệt hại trực tiếp từ chuyện cá chết, biển nhiễm độc? Có thể sơ bộ ước lượng là chừng 10 triệu người bị thiệt hại trực tiếp. Nếu đem 500 triệu USD chia tất cả cho 10 triệu người thì mỗi người trung bình chỉ được 50 USD, tức là 1 triệu 100 ngàn đồng, con số quá bé để sống qua nhiều năm, cho đến khi may ra môi trường trở lại gần được như xưa. Không có gì đảm bảo số tiền đền bù được chuyển đến tận tay người bị hại, như kinh nghiệm nhiều lần chống lụt bão đã cho thấy.