Nguyễn Đức Tùng

Tôi mất ý thức về phương hướng. Không gian chỉ còn một chiều, phía trước, phía sau. Phía sau là quê nhà, phía trước là sự chọn lựa. Biển xanh như ngọc khi chúng tôi ra đến hải phận quốc tế. Nó chờ chúng tôi ở đó, hiện hữu ngay cả trước đại dương. Hải phận quốc tế là một huyền thoại. Ai cũng nhắc đến, nhưng không ai biết nó là gì. Ra đến hải phận quốc tế, thì con người không thuộc về đất nước của mình nữa, mà thuộc về cộng đồng thế giới, thích chưa? Lúc ấy trời đất cảm nhau mà biến hóa, từ một sinh hai, từ hai sinh bốn, từ bốn sinh tám. Cứ thế liên miên, bất tuyệt, mọi vật sinh trưởng, người với đất với trời là một. Tồn tại ung dung, có sanh có diệt mà không sanh diệt. Trong ý nghĩ của mọi người, thuộc về quốc tế tức là thuộc về những quy luật của loài người, khách quan, dễ hiểu. Thuộc về những đặc tính phổ biến của vũ trụ, lẽ công bằng của tự nhiên, tức là không bị ai đánh đập vô cớ, không bị ai tra hỏi bất ngờ, thích ăn thì ăn, thích mặc thì mặc, thích nói thì nói, không thích nói thì không nói. Ai cũng được tôn trọng, ai cũng được học hành, ai cũng được mưu cầu hạnh phúc và tình yêu. Tóm lại hải phận quốc tế là một lãnh thổ mới bên ngoài các lãnh thổ, một cõi giới mà con người muốn đạt tới, nhưng khác với thiên đường hay niết bàn, nó hoàn toàn có thật. Nhưng hải phận quốc tế nằm ở đâu, cách bờ biển bao xa thì không ai biết rõ, trừ bác tài công, nghe nói là một sĩ quan hải quân chế độ cũ, một người luôn tỏ ra bận rộn với cái tay lái của mình, với tấm la bàn mà chính tôi mua trước khi xuống tàu, lúc nào cũng ngước nhìn sao trời, chẳng rảnh hơi đâu mà giải thích những khái niệm sơ đẳng ấy cho bà con. Theo sách vở, từ đất liền có vùng nội thủy với lãnh hải 12 hải lý, kế đó là vùng tiếp giáp lãnh hải, thêm 12 hải lý, rồi thềm lục địa, tức vùng đặc quyền, 200 hải lý tính từ bờ, rồi thềm lục địa mở rộng. Như vậy hải phận quốc tế bắt đầu ngoài khơi cách bờ khoảng 200 hải lý. Tôi cứ tưởng rằng ở biên giới của hải phận quốc tế ấy tất phải có những cái mốc đánh dấu, sặc sỡ như những quả bong bóng lớn có màu xanh đỏ trắng vàng mà tôi thấy trong các cuộc đua ghe. Hay những cái cột có cắm cờ bay phấp phới hay một thứ gì tương tự. Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ: chúng ta tin rằng mọi người sinh ra đều bình đẳng, tin rằng đấng tạo hóa trao cho họ những quyền ấy, những quyền không thể bị từ chối, trong đó có quyền được sống, quyền tự do và quyền theo đuổi hạnh phúc. Biển xanh sóng vỗ dìu dặt. Văn minh của nhân loại cũng tựa như một lớp sương mỏng trên mặt nước, bên dưới là đáy biển sâu thăm thẳm của những tham vọng điên cuồng. Nhưng giờ đây nhịp điệu của cơ thể tôi hòa làm một với nhịp điệu của biển, nhịp điệu của cơ thể làm tôi hiểu biết. Tâm trí tôi sáng bừng. Tôi hồi sinh. Tôi nghẹt thở vì hạnh phúc. Hạnh phúc có màu gì? Trong lúc đăm đăm nhìn xuống mặt vịnh mơ màng, lam ngọc, tôi chẳng hề thấy một cột mốc nào trên mặt biển cả. Nhân loại không rảnh rang đến nỗi đi cắm cột mốc phân định biên cương dành cho người vượt biển, hễ ra thoát rồi thì tha hồ mà khoa chân múa tay. Không có một nhân loại nào đứng ở các biên cương cả. Không có một nhân loại nào chờ ta ở cuối con đường đau khổ. Thế mà trưa chiều hôm ấy, khi nghe người tài công tuyên bố thuyền của chúng tôi đã ra đến hải phận quốc tế, mọi người đều sung sướng hò reo, bọn thanh niên leo cả lên sàn thuyền, mắt mở to nhìn về phía trước như thể từ trên vùng biển quốc tế ấy đang có một cái gì to lớn chờ đợi họ, như một tòa lâu đài đầy ánh sáng hay một cái phòng họp vĩ đại hình cánh cung trong các cuộc họp của đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, trang nghiêm, mĩ lệ, thỉnh thoảng tôi vẫn thấy trên mặt báo. Tôi quay lại, nhìn thấy một người đàn ông lớn tuổi, một nhạc sĩ chơi vĩ cầm nói giọng Hà Nội, tóc bạc, râu bạc, đang lặng lẽ khóc. Đó là những giọt nước mắt vui sướng đầu tiên.

 Nguyễn Đức Tùng

Tháng tư đi qua như một lưỡi dao.

Mùa hè năm 1975, trong công viên có nhiều cây cao bóng mát trước dinh Độc Lập về phía nhà thờ Đức Bà, tôi gặp một người đàn ông áo quần rách rưới, ngồi trên băng ghế đá. Vì chung quanh không còn chỗ nào, tôi ngồi ghé vào một đầu băng ghế. Cả hai làm thinh. Lắng nghe trên ngọn cây tiếng ve kêu ran lần cuối. Bốn giờ chiều, thế gian trống rỗng, vàng vọt, vô nghĩa. Nhiều năm sau, khi nhớ lại, tôi tin chắc đó là Bùi Giáng. Lúc ấy tôi không kịp biết thế. Chúng ta không biết sự kết thúc. Lẽ ra chúng ta phải biết trước kết thúc ấy, nhưng chúng ta không biết. Không ai, từ bất kỳ phía nào của chiến tranh, bên thắng và bên thua, biết trước sự kết thúc ấy. Khi mọi sự đã xong, thì tha hồ nói.

 Truyện ngắn Nguyễn Đức Tùng

Anne Nguyen sống trong một chiếc giày. Thời bây giờ không có nhiều phụ nữ sống một mình trong chiếc giày. Họ thích sống trong các chung cư sang trọng có hồ bơi và có nhân viên bảo vệ hơn. Vì vậy, Anne là một trường hợp đặc biệt, cô sống ở đó đã nhiều năm, hoàn toàn bằng lòng với hoàn cảnh của mình. Cô ít khi mời ai tới nhà, thường tự tay chăm sóc căn nhà của mình, sạch sẽ, gọn gàng. Nhà có hai cửa sổ, một cửa ra vào, có thảm chùi chân. Tấm thảm bao giờ cũng sạch sẽ vì ít khi đón khách. Một ngày có người khách lạ tới gõ cửa. Anh ta muốn đi tìm một người vợ. Đó là một thương nhân giàu có. Anh nói, tôi nghe nói nhiều đến cô. Người ta khen ngợi cô rất nhiều. Đây lần đầu tiên tôi được gặp, và tôi hết sức ngưỡng mộ vẻ đẹp dịu dàng của cô. Anne nói, tôi không thích những người đàn ông đánh giá phụ nữ qua vẻ ngoài và dựa vào sắc đẹp. Tôi ưa những người đàn ông yêu phụ nữ xấu. Cảm ơn anh, nhưng anh không phải loại người mà tôi chờ đợi.

 Nguyễn Đức Tùng

Sau cuộc làm tình đầu tiên, bốc lửa, trong căn lều giữa rừng mát lạnh, trong phim Random Hearts, Kay Chandler, do Kristin Scott Thomas thủ vai, vừa khóc vừa quay lại hỏi:

Anh có phải là người của đảng Dân chủ không?

CHÍN KHÚC CẦU HỒN

Kính gởi những người tử tù mà tiếng khóc kêu oan dậy đất: Lê Văn Mạnh, đã bị giết, Nguyễn Văn Chưởng, từ 2007, Hồ Duy Hải, từ 2008.

1.

Tôi gặp lại anh bên kia ngọn núi

Trong nắng chiều sắp tối

Sao anh không về nhà?

Cha khóc con tàn hết mùa hoa

Mẹ chờ con khuyết cả trăng rằm

Nhà xưa em vẫn đợi

 Nguyễn Đức Tùng

Thơ vận động giữa giấc mơ và đối thoại. Trong một xã hội tan rã, thơ mang đến cho người đọc sự thật không tìm thấy ở nơi khác, lòng tin không tìm thấy ở nơi khác. Tuy vậy, cùng với các thể loại văn học khác, thơ ngày càng ít người đọc, ngày càng bị lấn át bởi các phương tiện truyền thông, nó chỉ giữ lại cho mình những người say đắm. Đối với họ, thơ là sự kiểm soát ngôn ngữ: Lê Thanh Trường có giọng thản nhiên, trung tính, pha giễu cợt. Thơ anh không mang lại nhiều hy vọng, hơi buồn bã, nhưng đó là những bài thơ chứa đầy sự hiểu biết đối với hy vọng. Đời sống ngày càng khó khăn, tương lai không đoán được, những bổn phận của chúng ta là không thể hoàn thành.

 Nguyễn Đức Tùng

Tháng Hai, tháng của tình yêu.

Và sự chết.

Làm người thì có gì hay?

AI hỏi như vậy.

 Nguyễn Đức Tùng

Chúng ta chỉ sống một lần, nhưng nếu biết cách sống, thì một lần cũng đủ cho một đời.

THƠ KHAI BÚT

1. SUỐI

Nhiều năm sau, anh cúi mặt xuống dòng suối

Không phải để rửa mặt

Không phải để lắng nghe tiếng nói

Mà để thực hành lời dặn của em.

 Phỏng vấn nhà văn Nguyễn Đức Tùng

Thực hiện: PGS TS Trần Huyền Sâm, Đại học Sư phạm Huế.

Văn học và Y học là một hướng nghiên cứu liên ngành rất thịnh hành trên thế giới, đặc biệt là ở Mỹ và ở Pháp. Từ năm 1949, tại Paris hội Văn học và Y học đã được thành lập. Bộ môn Y học tự sự (La médecine narrative) đã được đưa vào giảng dạy tại trường Đại học Paris Descartes từ năm 2009 cho sinh viên FASM1 (Formation Approfondie en Sciences Médicales). Một số luận án của bộ môn Y đa khoa đã thực hiện theo hướng liên ngành này từ rất sớm. Tuy nhiên, ở Việt Nam đây là một lĩnh vực còn rất mới mẻ. Mong muốn của Trần Huyền Sâm: góp phần mở ra một hướng đào tạo và nghiên cứu liên ngành “Văn học và Y học” ở các trường Đại học và bệnh viện tại Việt Nam.

Dù không hiện diện trong buổi Tọa đàm nhưng nhà văn, bác sĩ Nguyễn Đức Tùng đã có những ý kiến rất thú vị, sâu sắc về chủ đề này. Nguyễn Đức Tùng hiện sống và làm việc tại Canada. Anh là cây bút đa tài trên nhiều lĩnh vực: Thơ, tiểu thuyết, và phê bình văn học. Các tác phẩm của anh đã có tiếng vang lớn trên văn đàn Việt Nam và thế giới.

Sau đây, báo Phụ nữ xin giới thiệu cuộc trò chuyện giữa nhà nghiên cứu văn học Trần Huyền Sâm và nhà văn, bác sĩ Nguyễn Đức Tùng.

Phụ Nữ

 Nguyễn Đức Tùng

Ngày Tổng thống Bill Clinton bị luận tội trước Quốc hội vì quan hệ với Monica Lewinsky, tôi về nhà trong bão tuyết. Tháng mười hai, một tuần trước lễ Giáng sinh. Trên truyền hình tôi nhìn thấy khuôn mặt đẹp trai của ông quay phắt lại, tái nhợt đi, khi trả lời một nữ phóng viên hỏi vọng ra từ đám đông:

I did not have sex with that woman.

 Nguyễn Đức Tùng

Cẩn thận: hươu chạy qua đây.

Đó là bảng nhắc người lái xe, trên đường chạy bộ của tôi. Tháng 11 là tháng lạnh nhất, băng tuyết nhất, sầu muộn nhất, trống rỗng nhất, cô độc nhất, trong một năm. Tháng 11 là tháng kết thúc.

 Nguyễn Đức Tùng

Đi xa nhà một tuần, khi tôi về lá phong ngoài đường bay vào đầy sân, thùng thư ngập thư từ, báo chí, nhiều cái ướt đẫm nước mưa, tôi bật đèn ngồi bên bàn, pha trà nóng, mở những tờ báo ra, vui gặp những người bạn. Tôi dùng cây kéo nhỏ mở những phong bì đựng sách báo, nhớ hình ảnh của ba tôi ngày trước, ông dùng một cái dao mỏng để rọc giấy khi mua những cuốn sách mới. Buổi chiều nhiệt độ xuống thấp, băng giá đóng trên cửa, trên những lối đi trơn trượt, một người hàng xóm té ngoài đường, gãy xương cổ tay. Trăng lên, sáng bạc, màu thay đổi, hôm nào bạn buồn trăng cũng buồn, hôm nào bạn vui nó rất vui, màu của trăng là màu của tâm trạng. Gánh nặng của thế gian trên vai của bạn, một hôm nào được cất đi, bạn thấy lòng nhẹ nhõm. Hôm ấy rơi thêm một chiếc lá nữa. Trên căn gác cũ, với chiếc cầu thang bằng sắt ọp ẹp nằm ngoài trời, khi chúng tôi mới đến Canada, tôi xách những gói hàng đi chợ về cho những người bạn gái cũng mới đến như chúng tôi, nhưng từ trại tị nạn khác, một cô gái hai mươi tuổi, mặc áo đầm hoa ngồi bệt trên sàn nhà, cúi mặt mở những băng cát xét nhạc Vũ Thành An, thời đó còn rất lạ, cô gái ấy quay mặt lại trong đời sống của tôi, một lần duy nhất. Con đường chạy qua trước nhà tôi kéo dài mãi xuống chân đồi, vòng qua sát bờ sông, đó cũng là đường chạy. Những người chạy bộ gặp nhau trên đường, quen như bạn, chào nhau, trò chuyện. Chúng ta cùng chia sẻ một không gian, một thời tiết, một đất nước như nhau. Bắt đầu vào mùa Halloween, một người đàn ông hàng xóm chết đã lâu, mười lăm năm trước, để lại người đàn bà với hai đứa con nhỏ, bây giờ trở về, cầm lồng đèn đứng trước cửa, những người đi qua đều dừng lại, cúi đầu chào, ông ta cười phá lên, tiếng cười lạnh lẽo như kim loại, không ra vui, không ra buồn, giờ đây những đứa trẻ đã lớn, chúng không còn đi xin kẹo nữa nhưng vẫn tiếp tục cái trò chơi ấy, nhìn cách trang trí phía trước nhà, trong sân, các cầu thang, tôi biết rằng họ để dành nhiều giờ và tình yêu thương ở đó, cho người cha xấu số của mình và cho những đứa trẻ, bạn không thể biết đến điều ấy, nếu không được giải thích. Bạn không biết gì về lịch sử nếu lịch sử ấy không được giải thích. Nhiều năm trước, có một lần duy nhất trong đời tôi có một con chó nhỏ, khi tôi rời bỏ thành phố để qua Mỹ tôi đành để lại con vật cho một người bạn. Ngày chia tay con vật ngồi trước hiên nhà, im lặng, khóc, đó là một trong những cuộc từ giã buồn nhất. Tuyết sắp xuống, tôi lục tìm trong nhà kho cái xẻng xúc tuyết, những găng tay mùa đông, đôi giày cao, đôi ủng đi tuyết, tôi muốn nhìn tuyết xuống đêm nay, nhưng có lẽ vài hôm nữa. Mây xám đục bay qua nhưng chúng không dừng lại, nhiệt độ xuống thấp nhưng vẫn còn trên mức bông tuyết được hình thành, đất trời vào lúc giao mùa, gió đổi hướng, người đi, người về, tìm kiếm ngả đường, các khúc quanh, hỏi tên người chết, kể lại câu chuyện. Chúng ta kể câu chuyện để hiểu rõ hơn các ý nghĩa. Chúng ta kể chuyện để tập hợp, như một đám đông tập hợp lại, thì thào, bàn cãi, vô định hướng, cho đến khi có một người bước lên phía trước, trở thành trung tâm, trở thành một tiếng nói, rõ ràng và thơ mộng, về ý muốn của chúng ta mà trước đó chúng ta không biết là gì, không ai biết. Chúng ta cần thơ để làm gì? Thơ diễn tả cho chúng ta đời sống bên ngoài và đời sống bên trong. Chúng ta tìm thấy niềm vui trong ngôn ngữ của nó, trong hình ảnh của nó, chúng ta lắng nghe tính âm nhạc, ngưỡng mộ cách dùng chữ của các nhà thơ. Có một điều gì xảy ra gần như phép lạ mà ngôn ngữ thường ngày không có. Có một thứ tiếng nói khác, ngẫu hứng, bất ngờ kỳ lạ, bỗng nhiên hiện hữu trên trần thế.

 Nguyễn Đức Tùng

Hãy sống thêm một ngày nữa

Tới trước cánh cửa em chưa bao giờ mở ra

Hãy đọc lời ai điếu trên mộ chúng ta

 Nguyễn Đức Tùng

Lâu lắm mới đọc thơ Bùi Chát. Tôi vẫn thích thơ anh, từ những ngày Mở Miệng, hơi hai mươi năm trước, cùng với các nhà thơ khác như Lý Đợi, Khúc Duy, Nguyễn Quán. Bẵng một thời gian, anh không viết, rồi vẽ và ngày càng nổi tiếng về tranh, thế rồi:

Chúng ta đang trôi đi đâu?

 Nguyễn Đức Tùng

Khi một người đàn ông yêu một người đàn bà

Không cuộc chiến tranh nào được phép xảy ra

Lịch sử chỉ mới bắt đầu

 Nguyễn Đức Tùng

 “Khi chiến tranh xảy ra, kẻ bị bắn hạ đầu tiên chính là sự thật”

Hiram Johnson, báo cáo trước Quốc hội Hoa Kỳ.

 Bùi Mai Hạnh ghi lại

Cuộc thảo luận về tiểu thuyết Thuyền, dưới tiêu đề “Ngôn ngữ, nguồn cội và bạn đọc”, do nhà xuất bản Phụ Nữ tổ chức, hôm Chủ nhật ngày 17/8/2025, thu hút sự tham gia của gần 50 người. Buổi thảo luận trên Zoom kéo dài gần 4 tiếng, có chất lượng cao và mang lại nhiều giá trị, cho những người viết văn, đặc biệt cho người viết ở hải ngoại. Tất nhiên, cho cả các nhà nghiên cứu nói chung và cho bạn đọc yêu văn chương.

 Phi Hà thực hiện

Một người viết “muộn” bước ra từ ngành y

Xin chào nhà văn Nguyễn Đức Tùng. Nhiều nhà nghiên cứu, nhà văn, bạn đọc ở trong nước biết đến tên tuổi của Nguyễn Đức Tùng, như là một người  nghiên cứu văn học rất tận tụy giới thiệu về văn học hải ngoại với bạn đọc trong nước.

 NGƯỜI ĐI CHÂN ĐẤT (CHƯƠNG 10 - HẾT)

                                                                        Trường ca

Những người yêu thương đứng bên đường

Chờ chúng ta với bó sen hồng

Hát cho chúng ta nghe. Bố thí cho chúng ta

Những người ghét bỏ chúng ta

Chờ chúng ta trong bóng tối

Tất cả đều tham gia trò chơi của nghiệp