Hà Sĩ Phu

Bạn hỏi: Tại sao tại nhà Hà Sĩ Phu, dưới chân dung nhà ái quốc Phan Châu Trinh lại treo bức tranh lớn “Thảo luận về Thần khúc với Dante” của ba nghệ sĩ Trung Quốc Đái Dô Đô, Lý Thiết Tử và Trương An (Dai Dudu, Li Tiezi và Zhang An)?

 Hà Sĩ Phu

Đảng Cộng sản Việt Nam đã phát động xây dựng chủ nghĩa xã hội ở cấp xã là cấp thấp nhất, tại sao?

 Hà Sĩ Phu

1- CẢM HỨNG TRƯỚC ĐẠI HỌA CỦA DÂN TỘC

Cuối năm con Rắn Ất Tỵ, Thiên tai bão lụt hòa với Nhân tai xả lũ, cuốn đi mấy nghìn sinh mạng, bao nhiêu làng mạc, cơ man nào là tài sản cùng gia súc gia cầm. Đại họa đã đến đúng lúc thời cuộc chính trị khẩn trương, các cán bộ cao cấp bị hút vào cuộc phân chia quyền lực trước Đại hội 14 của đảng, việc cấp cứu trước đại họa khiến dân phải tự lo cho nhau là chủ yếu.

 Hà Sĩ Phu

 

 Hà Sĩ Phu

 

Câu hỏi ấy tưởng là thừa, vì ai chẳng biết muốn một người hay một cộng đồng thay đổi để tiến lên tất nhiên phải biết cả ưu và nhược điểm của đối tượng đó. Nhưng nói ưu điểm thì quá dễ, được hoan nghênh ngay. Quan trọng và khó khăn là vạch những nhược điểm, những thói xấu của dân tộc mình.

 Hà Sĩ Phu

 

1/ Ở một xã hội hiện đại, thì nhân dân thực sự làm chủ đất nước, bầu ra người đứng đầu để điều hành đất nước, nếu làm tốt thì dân ca ngợi, nếu làm không tốt thì dân bỏ đi, bầu người khác. Vì thế mới chọn được người ưu tú, chứ không thụ động, chờ xuất hiện một ĐẤNG MINH QUÂN để tôn thờ như lãnh tụ (chờ đợi rồi lại chọn sai, "MINH QUÂN" không đáng MINH QUÂN thì thật tai hại!).

Hà Sĩ Phu

Câu số 1: MÈO đi RỒNG đến thì cứ hy vọng:

* Năm Mão qua đi, MÈO bỏ thói lục nồi ăn vụng, quyết bắt Chuột lập công!

* Tết Thìn lại đến, RỒNG vun nền yêu nước sống vui, thề lấy Dân làm gốc!

Hà Sĩ Phu

 Hà Sĩ Phu

Tiến sĩ Nguyễn Thanh Giang đã giới thiệu quan niệm của Hà Sĩ Phu về “Thuyết Tam duy”, về ba xu hướng của con người trong cuộc sống của mình (www.nguyenthanhgiang.com và https://tuynhdurac.wordpress.com/about). DUY LỢI là sự tôn trọng, yêu thích dựa trên Lợi ích. DUY CẢM là tôn trọng dựa trên Tình cảm, thấy đẹp, thấy hay, thấy cao thượng thì say mê. DUY LÝ là dựa trên Lý trí, thấy đúng, thấy hợp lý, hợp khoa học, hợp quy luật thì tán thành.

Hà Sĩ Phu

Cổ thi Trung Hoa có câu thơ nổi tiếng:

Ngô đồng nhất diệp lạc 梧桐一葉落,

Thiên hạ cộng (tận) tri thu 天下共(盡)知秋

Thấy một lá ngô đồng rụng, mọi người đều biết mùa thu đã về.

Không chỉ bởi nét đẹp “mùa thu lá rụng”, câu thơ cổ chinh phục các nghệ sĩ và thức giả muôn đời chính bởi nét đẹp triết lý. Ở đây có quan hệ giữa cái cụ thể là chiếc lá rụng với cái trừu tượng là mùa thu, tình thu, hơi thu…! Lại có quan hệ giữa cái “một” đơn chiếc và cái tổng thể, “thiên hạ”, “cộng” hoặc “tận” là yếu tố rộng lớn, bao trùm. Lại có quan hệ giữa cảm giác nhìn thấy lá rụng trước mắt, với “tri” tức tri giác, là bước phân tích và tổng hợp của tư duy trừu tượng bên trong não bộ.

Hà Sĩ Phu

Bạn hỏi: Tại sao dưới chân dung nhà Ái quốc Phan Châu Trinh lại treo bức tranh lớn của ba nghệ sĩ người Tàu Đái Đô Đô, Lý Thiết Tử, Trương An Quân (Dai Dudu 戴都都, Li Tiezi 李铁子, Zhang Anjun / 张安君) “Famous People Painting “Discussing the Divine Comedy with Dante”?

Hà Sĩ Phu

(Nhân ngày giỗ thứ 97 của cụ Phan Châu Trinh, 24/3/2023)

Ngày 21/3/2006 báo Nhân dân đã đăng một bài của nhà văn Nguyên Ngọc, tán thành ý kiến của hai người đồng chí thân thiết nhất của Phan Châu Trinh là Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp, rằng “Phan Châu Trinh là NHÀ CÁCH MẠNG ĐẦU TIÊN của Việt Nam”, chứ không chỉ là nhà giáo dục, nhà văn hóa, nhà yêu nước hay chiến sĩ giải phóng dân tộc… như nhiều người quan niệm.

Nhà văn Nguyên Ngọc giải thích hai chữ “Cách mạng” của Phan Châu Trinh ở chỗ “không chỉ dừng lại ở vấn đề độc lập dân tộc”, “ông chủ trương một cuộc cách mạng xã hội chứ không chỉ là một cuộc chiến đấu chống ngoại xâm”, “ông chủ trương đưa dân tộc lên tầm cao mới, để hội nhập cùng thế giới mới, phát triển trong thế giới mới đó”, “nhà cách mạng là người chủ trương và thực hiện một cuộc thay đổi tận gốc xã hội, chuyển từ một xã hội này sang một xã hội khác, khác tận gốc, về cơ bản”.

Cảm ơn hai chữ “CÁCH MẠNG” rất chính xác về Phan Châu Trinh, nhưng nếu chỉ mô tả tư tưởng của Phan Châu Trinh sơ lược như vậy e có thể bị hiểu cũng tương tự như con đường của “nhà cách mạng" Hồ Chí Minh chăng?

Thực ra nhà cách mạng Phan Châu Trinh khác hẳn với nhà cách mạng Hồ Chí Minh ở hai điểm mấu chốt cực kỳ quan trọng:

1/ Về CON ĐƯỜNG CỨU NƯỚC: Muốn cứu nước phải hiểu nguyên nhân tại sao nước mình lại hèn yếu để chịu phận nô lệ trước ngoại bang? Vì chênh nhau một tầm văn minh! Nếu không nâng được tầm văn minh mà muốn đánh thắng kẻ mạnh hơn mình gấp bội thì phải nhờ cậy sức mạnh của nước khác, thì rốt cuộc kẻ đã giúp mình sẽ lại ngồi lên đầu mình, “nhân dân vẫn cứ là cái lưng con ngựa chỉ thay người cưỡi mà thôi”.

Vì “Mẫu quốc” là nước ở tầm văn minh cao hơn nên có những mặt tốt, hiện đại.

Muốn nâng tầm văn minh thì tốt nhất là khai thác mặt tốt, mặt dân chủ của “Mẫu quốc” để nâng dần trình độ của mình, và đấu tranh để cải biến dần mặt xấu của nó. Chế độ Thực dân chỉ là một giai đoạn nhất thời của lịch sử, nó sẽ tự mất đi khi nhân loại dần được “toàn cầu hóa” để thu dần khoảng cách về tầm văn minh giữa các dân tộc.

Vậy, muốn giành độc lập thì không được nhờ sức mạnh của nước khác, và giành độc lập chỉ là công đoạn sau cùng. Điều này hoàn toàn đối lập với con đường Cộng sản của Hồ Chí Minh và con đường của nhà ái quốc Phan Bội Châu...

2/ VỀ DÂN CHỦ HÓA XÃ HỘI: Trong mục đích xây dựng xã hội mới thì Phan Châu Trinh có cái nhìn toàn cục, kết hợp cả Đông và Tây, cả văn hóa-giáo dục với chính trị-kinh tế, nhưng đã phát hiện nhu cầu cốt lõi nhất là nhu cầu DÂN CHỦ.

Trong khi còn tạm thời chấp nhận sự thống trị của Pháp thì Phan Châu Trinh đã kiên quyết chống chế độ Quân chủ Phong kiến của nhà Nguyễn mà Pháp còn lợi dụng để nô dịch dân Việt.

Vào đầu thế kỷ 20, trong quá trình cư trú tại Pháp, tư tưởng Phan Châu Trinh đã chuyển biến từ CHỦ NGHĨA DÂN TỘC thành CHỦ NGHĨA DÂN TỘC-DÂN CHỦ (nationalisme démocratique).

Trong bài nói chuyện tại Sài-gòn cuối năm 1925 với chủ đề “QUÂN TRỊ chủ nghĩa và DÂN TRỊ chủ nghĩa”, ông phân tích về Viện Dân biểu (Chambre des députés), tức Hạ nghị viện của nước Pháp như sau:

“Bởi vì trong hạ-nghị-viện thế nào cũng có hai đảng, một đảng tả, một đảng hữu; nếu cái đảng tả chiếm số nhiều mà cầm quyền trong nước, thì đảng hữu nó xem xét chỉ trích, cho nên có muốn làm bậy cũng khó lắm.” (Tây-Hồ Phan-Châu-Trinh, Bài diễn thuyết Quân trị chủ nghĩa và Dân trị chủ nghĩa, Chân Phương ấn quán, Hà Nội 1926).

Do nhận thức “DÂN CHỦ = HỢP TÁC TẢ - HỮU”, trong thực tế Phan Châu Trinh đã tìm cách tạo ra một liên minh tả - hữu giữa những người Việt yêu nước.

Điều đáng tiếc là sau khi Phan Châu Trinh qua đời, trước sự công phá của phe cực hữu (thực dân) lẫn phe cực tả (cộng sản), liên minh này đã bị phá vỡ. Đó chính là nguyên nhân sâu xa dẫn đến hai cuộc chiến tranh đẫm máu và việc thiết lập chế độ toàn trị cộng sản tại Việt Nam.

Theo Phan Châu Trinh, hai phe đối lập Tả - Hữu không phải chỉ chấp nhận nhau mà rất cần có nhau, kẻ đối lập chính là ân nhân giúp mình ngày càng hoàn thiện. Trước đây cả thế kỷ, Phan Châu Trinh chẳng những đã thấy nhu cầu cấp thiết phải Dân chủ hóa xã hội mà còn có quan niệm “rất cần có đối lập” để tự hoàn thiện mình, thì chủ nghĩa Cộng sản đến mãn đời cũng không thể có được.

KẾT LUẬN: Phan Châu Trinh chính là nhà tư tưởng kiệt xuất, về cả con đường cứu nước và Văn minh hóa xã hội. Ba khẩu hiệu nổi tiếng “Khai Dân Trí, chấn Dân khí, Hậu Dân sinh” chỉ là ba công việc cụ thể để thực hiện hai lý tưởng rất lớn kia mà thôi.

Nói về Cách mạng thì như thế mới đáng là CÁCH MẠNG TIỀN PHONG, chẳng những vượt trước thế kỷ mình đang sống mà vượt trước cả nhiều thế kỷ về sau. Nhưng nhà Cách mạng kiệt xuất và thánh thiện ấy đã không thắng nổi một xã hội chỉ biết thiển cận và thực dụng như xã hội Việt Nam lúc bấy giờ!.

Nếu Việt Nam biết theo Phan Châu Trinh? ...Ôi! Ước mơ...! Nhưng Lịch sử chẳng bao giờ có chữ… NẾU!

24/3/2023

H.S.P.

Hà Sĩ Phu

Ấy là cái Tết Kỷ Tỵ 1989. Chuẩn bị cho ngày Tết, ông Chủ tịch UBND thành phố Đà Lạt mới nhậm chức muốn mở đầu nhiệm kỳ bằng một Hội chợ tưng bừng với nét văn hóa độc đáo khác những năm trước, bèn mời tôi đứng ra đảm nhiệm gian hàng Câu đối Tết. Chả là khi ấy những Câu đối Tết của tôi ít nhiều đã được giới chữ nghĩa và báo chí để ý. Ông chủ tịch còn gợi ý cụ thể là tôi nên mặc lễ phục truyền thống, áo the khăn xếp, cầm bút “đại tự”, bày mực tàu giấy đỏ, trải chiếu viết câu đối như những cụ đồ năm xưa.

Việc phụ trách gian hàng Câu đối tôi nhường ông Huỳnh Trùm, một người khá quen biết với dân Đà Lạt, tôi chỉ nhận sẽ đóng góp vào phần nội dung.

Câu đối Tết Quý Mão 2023

Hà Sĩ Phu

Thơ Hà Sĩ Phu

(Viết cho những cây thông bị buộc kẽm gai quanh Dinh 2, Đà Lạt 1987) [*]

Tặng những Trí thức đã dấn thân xây dựng chủ nghĩa Cộng sản

Hà Sĩ Phu

Tiếp xúc với Phạm Đoan Trang tôi thấy cô chỉ là cô gái hiền thục, vui tươi, yêu đời, không hề thấy dấu hiệu của sự đa mưu túc kế hay tính mãnh liệt của một người làm chính trị, nhất là lúc cô say sưa gảy đàn guitare đệm hát. Nhưng những việc làm thông minh và tài năng, xuất phát từ cái Tâm trong sáng và chính trực như viết cuốn Chính trị Bình dân hay tóm tắt hồ sơ Vụ thảm sát Đồng Tâm bằng song ngữ Anh Việt… thì hiệu quả lại rất “chính trị”, khiến cho các nhà chính trị chân chính phải nể phục và kẻ chính trị tà tâm phải hoảng sợ. Vì thế mà cô đã phải chịu cái án 9 năm tù…, bị cắt đứt hoàn toàn tuổi thanh xuân của một đời phụ nữ.

Còn nhớ, trong đồn Công an, khi một cậu công an buông lời thóa mạ “Con đĩ vừa xấu lại vừa vô duyên, tao chỉ muốn đái vào mặt”, nói xong toan bỏ đi liền bị Đoan Trang quát lại “Thằng kia quay lại, đứng lên bàn này đái cho bà xem!”. Cậu công an xấu hổ bỏ đi. Phản ứng xuất thần của một cô gái hiền lành chưa chồng quá bất ngờ, chỉ vì trong máu Đoan Trang đã có sẵn cái gien của Bà Trưng Bà Triệu! “Quân tử kiến cơ nhi tác”, bản lĩnh đã cừ khôi thì gặp tình huống nhất định sẽ bật ra hành động cừ khôi.

Chỉ lên tiếng nói, không cần cầm đầu một cuộc biểu tình hay một tổ chức chống đối, mà cô dám tin cả một triều đại độc tài, vũ trang đông đặc như quân Nguyên, nhất định rồi sẽ phải sụp đổ nên cô mới quyết chống nó.

Xử phúc thẩm, cô bị y án tù 9 năm! LS Trịnh Vĩnh Phúc đã nói: "Nếu nỗ lực bào chữa của các luật sư, sự lên tiếng của nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế chưa làm thay đổi được quan điểm của quý vị, thì cứ kết án cô ấy. Lịch sử sẽ xóa án cho cô ấy!".

 

(Bài tham gia cuộc Hội thảo năm 2008 “TRÍ THỨC LÀ AI?”, do GS Phan Đình Diệu chủ trì, đã công bố trên báo, đã in mẫu “Phiếu đăng ký tham gia”, nhưng không hiểu vì sao cuối cùng cuộc Hội thảo lại không được phép diễn ra.)

Hà Sĩ Phu

Hà Sĩ Phu

Hà Sĩ Phu

Xung đột Nga-Ukraina làm nổi lên mấy điều cần phân biệt. Việt Nam gần gũi với Ukraina và Đài Loan hay gần gũi với Nga và Trung Quốc? Nền văn hóa Nga và Trung Hoa có đáng yêu không? Nhân dân Nga và nhân dân Trung Hoa có đồng nhất với nhà nước Nga và Trung Quốc không? Một nước nhỏ bên cạnh một nước lớn thì nên và phải ứng xử thế nào?