Huỳnh Như Phương

Để tưởng nhớ anh Cao Huy Thuần, qua đời lúc 23 giờ 26 phút ngày 7-7-2024 theo giờ địa phương Paris.

Văn Việt

Lời giới thiệu

Im lặng, như lời chia tay, tác giả: Cao Huy Thuần, NXB Đà Nẵng, 2022

Sau nhiều năm không trở lại Huế, tôi có chuyến đi đến thành phố này vào những ngày hè trong dịp kỷ niệm 50 năm biến cố pháp nạn Phật giáo 1963. Sáng hôm đó tôi theo bạn đến lễ chùa Từ Đàm; còn buổi chiều, tôi một mình đi bộ dọc bờ sông Hương, từ chân cầu Trường Tiền, chỗ ngày xưa là trụ sở Đài Phát thanh Huế, nay đặt tượng Phan Bội Châu, về phía bia Quốc học. Những tốp thiếu nhi và nữ sinh ngồi theo vòng tròn ca hát trên bãi cỏ trong một buổi chiều nắng muộn chiếu trên sông những làn sóng bạc và tỏa ánh vàng trên những tàn cây.

Huỳnh Như Phương

Bài viết ghi lại một kỷ niệm của tác giả trong lần gặp nhà văn Nguyễn Minh Châu tại Hà Nội tháng 10 năm 1984. Từ những ấn tượng về con người Nguyễn Minh Châu, tác giả bài viết liên hệ với suy nghĩ của nhà văn về sáng tác và phê bình văn học, dự cảm tinh nhạy của ông về những mâu thuẫn và giằng xé trong đời sống văn học cũng như những khó khăn trên con đường đổi mới.

Huỳnh Như Phương

Với tập truyện này, ngòi bút Nguyễn Minh Châu như cố vượt qua sự kiêng dè quá đáng để tái hiện những khía cạnh khốc liệt, những hy sinh mất mát cùng những chấn thương tinh thần còn để lại từ cuộc chiến tranh chống Mỹ. Thật không thể nào tính hết cái giá xương máu mà dân tộc ta phải trả, nhưng như một bù trừ của lịch sử, lửa đỏ chiến tranh đã tôi rèn nên những con người mà vẻ đẹp chưa phải đã được văn chương ta khám phá hết.

Nhà văn Chinh Ba đã từ trần lúc 22 giờ 30 ngày 12.7.2022, nhằm ngày 14.6 năm Nhâm Dần, hưởng thọ 89 tuổi. Linh cữu quàn tại nhà D19/4, đường Xóm Hố, ấp 4, xã Tân Kiên, huyện Bình Chánh, TP. HCM. Lễ động quan lúc 8 giờ 30 hôm nay, ngày 16.7.2022, hỏa táng tại Nghĩa trang Đa Phước, huyện Bình Chánh.

Văn Việt xin đăng chùm bài dưới đây như một nén tâm hương tưởng nhớ đến ông.

Văn Việt

Huỳnh Như Phương

1.

Thiền sư Nhất Hạnh là một tác gia lớn của văn hóa Việt Nam. Ông cũng là một nhà thơ hiện diện trong đời sống văn học đã hơn sáu thập niên. Ngoài ba tập thơ xuất bản thời trẻ mà trước đây ít người được biết (Tiếng địch chiều thu, NXB Long Giang, Sài Gòn, 1949; Ánh xuân vàng, ký bút danh Hoàng Hoa, NXB Long Giang, Sài Gòn, 1950; Thơ ngụ ngôn, ký bút danh Hoàng Hoa, NXB Đuốc Tuệ, Sài Gòn, 1950), trước năm 1975, thơ Nhất Hạnh chủ yếu công bố trên các tạp chí Phật học (Phật Giáo Việt Nam, Hải Triều Âm, Thiện Mỹ, Liên Hoa, Hướng Thiện, Giữ Thơm Quê Mẹ…), và trong hai tập thơ đặc sắc là Chắp tay nguyện cầu cho bồ câu trắng hiện (NXB Lá Bối, Sài Gòn, 1965) và Tiếng đập cánh loài chim lớn (NXB Lá Bối, Sài Gòn, 1967). Cả hai tập đều ấn hành không có giấy phép của chính quyền Việt Nam Cộng hòa: tập đầu in nhiều lần, phổ biến rộng rãi; tập sau, do một trận hỏa tai, gần như tuyệt bản.

Huỳnh Như Phương

Sáng nay, đang giữa chừng câu chuyện, Thầy bỗng dừng lại rồi nói: “Quý vị thấy ngôn ngữ có kỳ diệu không? Bây giờ đây Nhất Hạnh đang ngồi trong Thiền viện Vạn Hạnh. Như giọt nước rơi vào giữa chậu nước!”.

Huỳnh Như Phương

Lần đầu tiên tôi được nghe nhà văn Nguyên Ngọc nói chuyện là khoảng tháng ba năm 1979. Lúc đó tôi đang học năm cuối ở Khoa Ngữ Văn Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Giáo sư Hà Minh Đức tổ chức cho lớp chúng tôi một chương trình ngoại khóa gồm những buổi nói chuyện của các nhà thơ, nhà văn: Huy Cận, Tô Hoài, Nguyên Ngọc, Giang Nam. Từ chiến trường miền Nam trở ra Bắc khi chiến tranh kết thúc, Nguyên Ngọc hồi đó là Phó Tổng thư ký – tương đương Phó Chủ tịch bây giờ – kiêm Bí thư Đảng đoàn Hội Nhà văn Việt Nam, Giang Nam là Tổng biên tập Tuần báo Văn Nghệ.

VHSG: Nhà thơ, nhà giáo, dịch giả Trần Mai Châu, sinh năm 1924, thành viên trong nhóm Dạ Đài (1946) ở Hà Nội cùng với Trần Dần và Vũ Hoàng Địch, cựu hiệu trưởng Trường Trung học Lý Thường Kiệt, Gia Định, vừa từ trần lúc 8h20 sáng ngày 04.8.2021 tại Cư xá Bà Điểm, huyện Hóc Môn, TP Hồ Chí Minh, hưởng thượng thọ 98 tuổi. Chúng tôi đăng lại bài này của GS-TS Huỳnh Như Phương để tưởng niệm nhà văn, nhà giáo lão thành…

Nhà thơ – dịch giả Trần Mai Châu (1924-2021)

Huỳnh Như Phương

Người báo hiếu cho quê hương

Hè năm nay tôi có dịp đi cùng với gia đình đến thăm nhà văn Võ Hồng ở Nha Trang. Ông vẫn ở ngôi nhà trên đường Hồng Bàng như từ mấy chục năm nay, chỉ có khác là số nhà 53 đã đổi thành 51 và hàng chữ “Kéo chuông gọi Võ Hồng” đã sửa thành “Nhấn chuông gọi Võ Hồng”. Nhà văn vừa trở về sau một tháng nằm bệnh viện, người gầy xanh và như cao hơn. Nhưng trong câu chuyện trên sân thượng buổi chiều nắng xế, ông chẳng hề đả động gì đến sức khỏe của mình. Một chút rượu nho do ông tự pha chế như hòa thêm niềm say sưa của chúng tôi vào những kỷ niệm của nghề dạy học sống dậy trong ông. Ông cho chúng tôi xem những trang giấy úa vàng được lưu giữ cẩn thận, trong đó ghi lại những nhận xét mà học sinh một lớp học viết cho nhau theo sự gợi ý của ông, hay lời tâm sự của một người học trò cũ lưu lạc phương xa, khi gặp bi kịch, đã viết thư “xin Thầy hãy cầu nguyện cho con”.

Huỳnh Như Phương

Trong thế giới này xuất hiện một nữ thi nhân

với những bài ca nâng chúng tôi hướng thượng

vượt bản thân lên cõi tinh thần

đem lửa thếp vàng vách nhà tù tăm tối

và đem trời cao vào tận buồng tim

lời tro nguội bỗng biến thành lửa cháy.

HARRY MARTINSON

Huỳnh Như Phương

Nhà văn, dịch giả, họa sĩ Hoàng Ngọc Biên vừa từ trần ở San Jose, tiểu bang California, lúc 8 giờ sáng ngày 16-5-2019, hưởng thọ 81 tuổi. Sinh năm 1938 ở Quảng Trị, ông là một nghệ sĩ đa tài và độc đáo, tác giả của nhiều tập thơ, tập truyện, bức tranh, công trình biên khảo được nhiều người biết từ khi còn ở Sài Gòn đến khi định cư ở Hoa Kỳ.

Huỳnh Như Phương

Trong đời sống văn hoá, có những cuốn sách mà tác giả của chúng đã viết ra bằng sự chứng nghiệm và nếm trải của chính bản thân mình. Tiếp xúc với những cuốn sách ấy, người đọc không chỉ thu hoạch về kiến thức mà còn cảm nhận được cả hành trình tư tưởng, sự lựa chọn chính trị và thái độ sống của người viết.

Tìm về dân tộc (*) của giáo sư Lý Chánh Trung là một trong những cuốn sách như vậy.

Cuốn sách tập hợp mười bài viết trong khoảng mười năm (1966-1975) dưới nhiều thể loại: hồi ký, diễn thuyết, bình luận thời sự… nhưng tất cả đều xoay quanh chủ đề dân tộc, đất nước, chiến tranh và hoà bình. Đây là những vấn đề gay cấn đụng chạm đến trái tim của tất cả những người Việt Nam yêu nước lúc đó. Đằng sau giọng văn nồng nhiệt và thống thiết của tác giả, hiện lại cả một thời kỳ lịch sử với những sự kiện nổi bật: cuộc đổ quân của Mỹ vào miền Nam, chiến tranh mở rộng và tàn phá, phong trào yêu nước lên cao ở các đô thị với các cuộc vận động đòi hoà bình, bảo vệ văn hoá dân tộc… Đó là thời kỳ của những đổ vỡ, xáo trộn và tha hoá; đồng thời cũng là thời kỳ mà lương tri và ý thức dân tộc bùng dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Bằng hoạt động xã hội và văn hoá của mình, giáo sư Lý Chánh Trung là một trong những người trí thức ở miền Nam đã góp phần xứng đáng vào cuộc phục hưng đó của tinh thần dân tộc.