Mai Thanh Sơn

“Cửa mở” là tập thơ thế sự. Nhưng tôi không chắc ở đó có chính luận/chính đề hay phản biện/phản đề. Điều đó không lạ, bởi Việt Phương là một cán bộ cộng sản cao cấp. Một sự lựa chọn dứt khoát nào đó có thể sẽ đưa ông đến con đường tù đày như bao nhân vật bất đồng chính kiến đương thời. Tôi chỉ cảm nhận ở đó sự day dứt, trăn trở về hiện thực miền Bắc; sự hoài nghi về “con đường”, và “thần tượng”. Không cần nhiều dẫn chứng, chỉ qua một bài thơ trong tập đó cũng có thể phần nào hiểu được tâm trạng của ông: “Cuộc đời yêu như vợ của ta ơi”.

Mai Thanh Sơn

Hồi học lớp 8 (hệ 10 năm), có lần tôi hỏi cô giáo dạy văn của mình về nhân vật "thằng Bờm" trong bài ca dao mà hầu như người Việt nào cũng biết. Cô giải thích khá dài dòng, nhưng tựu trung lại, có ý cho rằng đó là "một nhân vật được biết đến như một người khờ khạo, vụng về và chất phác". Không thỏa mãn lắm với sự giải thích của cô, tôi mang chuyện đó hỏi ông cậu áp út. Ông là con nhà nông dân, sớm mồ côi mẹ và từ nhỏ đã phải sống khá tự lập. Bên cạnh kỹ năng sống rất thuần thục ở môi trường nông thôn, ông còn có một trí nhớ siêu đẳng và lối tư duy thực chứng rất đáng nể.

Mai Thanh Sơn

Ở nước ta, khái niệm “sử học” thường được hiểu một cách giản đơn là những người chép sử quốc gia, nghĩa là ghi lại những sự kiện chính của đất nước. Đấy là cách hiểu tương đối phiến diện. Các Mác –  cha đẻ của chủ nghĩa cộng sản – từng nhận định, “chỉ có một khoa học duy nhất, đó là khoa học lịch sử”. Câu nói đó ngụ ý rằng, xét cho đến cùng, mọi lĩnh vực trong đời sống loài người đều phải được xem xét/đánh giá trong tiến trình phát triển của nó. Quá trình đó không có gì khác hơn, chính là khoa học lịch sử. Một nhà khoa học Pháp cũng từng nói, đại ý rằng, lịch sử là diễn biến địa lý đặt trên đường thời gian. Nhận định đó có thể được hiểu rằng, lịch sử là những diễn biến từng xảy ra đối với thiên nhiên và con người trên những vùng đất cụ thể. Như vậy, lịch sử quốc gia phải bao trùm trên nhiều lĩnh vực chứ không chỉ là tư tưởng, chính trị hay xung đột và chiến tranh.

Mai Thanh Sơn

Mới đây, nhà văn Tạ Duy Anh (Lao Ta) có 2 bài viết về hòa giải dân tộc được nhiều cư dân mạng tán đồng. Cá nhân tôi cũng cảm thấy thích thú trước cách đặt vấn đề một cách táo bạo, thẳng thắn và thiên lương của một trong số ít những nhà văn Việt Nam mà tôi yêu thích. Tuy nhiên, theo tôi nghĩ, những gì mà nhà văn trình bày, cơ bản bắt nguồn từ sự mong mỏi, nỗi khát khao về một cuộc đại hòa giải hơn là sự suy xét lý tính.