Người phụ trách Văn Việt:

Trịnh Y Thư

Web:

vanviet.info

Blog:

vandoanviet.blogspot.com

Danh ngôn

“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”

“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”

(Albert Camus, Caligula)

.

“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”

“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”

(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)

.

“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”

“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)

.

“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”

“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”

(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)

Ban Biên tập

Địa chỉ liên lạc:

1. Thơ

tho.vanviet.vd@gmail.com

2. Văn

vanviet.van14@gmail.com

3. Nghiên cứu Phê Bình

vanviet.ncpb@gmail.com

4. Vấn đề hôm nay

vanviet.vdhn1@gmail.com

5. Thư bạn đọc

vanviet.tbd14@gmail.com

6. Tư liệu

vanviet.tulieu@gmail.com

7. Văn học Miền Nam 54-75

vanhocmiennam5475@gmail.com

Tra cứu theo tên tác giả

Hiển thị các bài đăng có nhãn Nguyên Hưng. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Nguyên Hưng. Hiển thị tất cả bài đăng
Thứ Bảy, 14 tháng 11, 2026

Nguy hiểm thực sự khi thành kiến và ngộ nhận thành chuẩn mực

 Nguyên Hưng

Sự nguy hiểm của thành kiến và ngộ nhận trong nghệ thuật không nằm ở chỗ chúng tồn tại, mà nằm ở chỗ chúng được nuôi dưỡng như những chân lý tự nhiên, khiến người ta tin rằng mình đang bảo vệ cái đẹp trong khi thực ra đang tự tước đi khả năng nhìn thấy cái đẹp. E. H. Gombrich đã cảnh báo điều này từ rất sớm khi ông chỉ ra rằng chẳng ai hiểu biết hết về nghệ thuật, luôn có những điều mới để khám phá, và những tác phẩm lớn như đổi khác mỗi lần ta đứng trước chúng. Như con người, chúng có thể phong phú vô tận và không thể tiên đoán.

Thứ Năm, 5 tháng 11, 2026

Khủng hoảng cấu trúc của phê bình nghệ thuật đương đại

 Nguyên Hưng

Trong tác phẩm mang tính nền tảng The State of Art Criticism xuất bản năm 2003, nhà lý luận và lịch sử nghệ thuật James Elkins đã đưa ra một nhận định mang tính nghịch lý nhưng phản ánh chính xác thực trạng của nền phê bình đương đại: Phê bình nghệ thuật đang ở trong một tình thế hết sức kỳ lạ, khi nó được sản xuất, phân phối và đọc nhiều hơn bao giờ hết trong lịch sử, nhưng lại đồng thời bị xem là đã chết, hoặc ít nhất là đang hấp hối về mặt quyền lực phán xét. Sự mâu thuẫn mang tính cấu trúc này không đơn thuần là một cuộc khủng hoảng bề nổi của giới báo chí văn nghệ, mà là hệ quả tất yếu của một cuộc dịch chuyển sâu sắc trong hệ sinh thái nghệ thuật toàn cầu. Khi thế giới nghệ thuật bước qua kỷ nguyên Hậu hiện đại để tiến vào không gian đương đại đa cực, đa trung tâm và bị chi phối mạnh mẽ bởi tư bản tài chính siêu quốc gia, những thước đo thẩm mỹ truyền thống hoàn toàn đổ vỡ.

Thứ Tư, 4 tháng 11, 2026

Tái cấu trúc các thiết chế trung gian trong trường mỹ thuật Việt Nam dưới tác động của tư bản thân hữu

(Thực tế thu hẹp trường mỹ thuật Việt Nam mới đáng “lo ngại” - Từ góc nhìn xã hội học văn hoá)

Nguyên Hưng

Trong môi trường xã hội Việt Nam hiện tại, khi hệ thống bảo tàng tư nhân, đội ngũ curator được đào tạo quốc tế và phê bình mỹ thuật ngày càng chịu sự chi phối hoặc liên minh với tầng lớp tư bản thân hữu bất động sản và tài chính, các thiết chế trung gian vốn có của trường nghệ thuật bị biến đổi sâu sắc. Logic vận hành của chúng không còn chủ yếu dựa trên thị hiếu thẩm mỹ, chiến lược văn hóa dài hạn hay khoảng tự trị tương đối, mà chịu sự chi phối mạnh của logic tích lũy vốn, hợp thức hóa vị thế và chuyển hóa tài sản. Ba lực lượng này – bảo tàng tư nhân, curator và phê bình – tạo thành một mạng lưới thiết chế mềm hoàn thiện vòng kiểm soát trong mô hình ba lớp của trường nghệ thuật Việt Nam: lớp đê (quyền lực nhà nước) vẫn giữ quyền cơ bản, lớp kênh thông luồng cung cấp diễn ngôn trung hòa, còn lớp van xả lũ (thị trường) bị chiếm lĩnh bởi dòng vốn thân hữu.

Thứ Sáu, 23 tháng 10, 2026

Kiệt tác Kẻ thủ dâm vĩ đại của Salvador Dalí

 Nguyên Hưng

Mùa hè năm 1929 đánh dấu một bước ngoặt xoay chuyển cả cuộc đời lẫn sự nghiệp của Salvador Dalí. Đó là thời điểm ông gặp gỡ Gala, người phụ nữ khi ấy đang là vợ của nhà thơ Paul Éluard. Bà không chỉ trở thành nàng thơ, người bảo trợ mà còn là nỗi ám ảnh nhục dục suốt đời của danh họa. Sự xuất hiện của Gala vừa là nguồn cứu rỗi, vừa là một cơn chấn động mạnh mẽ, khơi dậy toàn bộ những ẩn ức, mặc cảm tội lỗi và nỗi hoảng loạn tình dục được chôn giấu từ thuở thiếu thời của Dalí. Kiệt tác Kẻ thủ dâm vĩ đại (The Great Masturbator) đã ra đời trong chính tâm bão của cuộc khủng hoảng hiện sinh này.

Thứ Năm, 22 tháng 10, 2026

Lịch sử cần sự trung thực hơn là những huyền thoại đẹp đẽ

Nguyên Hưng

Việc đẩy mốc “Mỹ thuật Việt Nam thời Đổi mới” lùi về năm 1975 dưới nhãn “Sự chuyển mình từ bên trong” là một sự đảo lộn phương pháp luận lịch sử. Phép gộp niên đại 1975–1995 xóa nhòa ranh giới cấu trúc giữa hai giai đoạn khác nhau về bản chất. Giai đoạn 1975–1985 là thời kỳ của định chế áp đặt, kinh tế kiệt quệ và độc tôn ý thức hệ. Giai đoạn 1986–1995 là thời kỳ cởi trói, hình thành thị trường và đa dạng hóa thẩm mỹ. Sự chuyển mình trong khoảng 1975–1985 chủ yếu mang tính phản ứng sinh tồn đơn lẻ của các cá nhân nghệ sĩ trong bóng tối. Chỉ khi nội lực phản kháng ấy cộng hưởng với các xung lực kinh tế, thông tin và định chế quốc tế sau năm 1986, Mỹ thuật Đổi mới mới thực sự được khai sinh với tư cách một kỷ nguyên nghệ thuật chính thức. Kéo giãn biên độ thời gian tạo ra câu chuyện giả tạo về sự trưởng thành nội tại bình yên, đồng thời hư vô hóa những tổn thương của thời bao cấp và giảm nhẹ tầm vóc cách mạng của bước ngoặt mở cửa.

Thứ Tư, 21 tháng 10, 2026

Sách sắp xuất bản: Mỹ thuật Việt Nam từ góc nhìn Xã hội học Văn hóa

 Nguyên Hưng

LỜI TỰA

Cuốn sách này bắt nguồn từ một nhận thức ngày càng rõ ràng: phần lớn những khó khăn, nghịch lý và trạng thái bất phân trong đời sống mỹ thuật Việt Nam đương đại không chỉ xuất phát từ thiếu thốn vật chất hay hạn chế tài năng cá nhân, mà còn từ sự thiếu vắng một cách nhìn có hệ thống về chính các điều kiện xã hội và thể chế đang cấu tạo nên nghệ thuật.

Thứ Ba, 20 tháng 10, 2026

Vấn đề "tự do" và nguy cơ giải thể cấu trúc tinh thần trong kỷ nguyên số

Nguyên Hưng

Khái niệm tự do trong lịch sử triết học chưa bao giờ là một phạm trù cô lập. Bản chất của tự do chân chính không tồn tại độc lập, mà luôn được định vị bởi hai tọa độ cốt lõi: NĂNG LỰC TỰ NHẬN THỨC CỦA CHỦ THỂ và TRÁCH NHIỆM ĐẠO ĐỨC ĐỐI VỚI ĐỒNG LOẠI. Tự do mà tách rời hai nền tảng này sẽ ngay lập tức tự phủ quyết chính nó, biến tướng thành sự tùy tiện vô chính phủ và đẩy xã hội vào trạng thái hỗn mang. Trong bối cảnh hiện nay, sự bùng nổ của các nền tảng mạng xã hội đã tạo ra một môi trường kỹ thuật số đặc thù. Môi trường này cào bằng mọi tiếng nói theo một cơ chế thuần túy kỹ thuật, đồng thời triệt tiêu chiều sâu nhận thức và năng lực đối diện với thực tế. Hệ quả tất yếu là sự lan rộng của tâm lý bất tín vị kỷ, biến không gian mạng thành một đấu trường của những xung năng cấp thấp và đẩy nhanh quá trình tự giải thể của các cấu trúc tinh thần vốn định nghĩa nhân tính.

Chủ Nhật, 18 tháng 10, 2026

Tiếp cận mỹ thuật Việt Nam từ góc nhìn Xã hội học Văn hóa

 Nguyên Hưng

Cách tiếp cận mỹ thuật từ góc độ Xã hội học Văn hóa ở Việt Nam vẫn còn tương đối mới mẻ, nhưng đây là một trong những hướng có sức giải thích mạnh mẽ và giá trị thực tiễn cao nhất hiện nay. Từ việc phân tích bốn loại vốn trong trường nghệ thuật, lịch sử mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XX–XXI, vai trò của không gian và thiết chế, vốn văn hóa của nghệ sĩ, đến việc quản lý hình ảnh và truyền thông, có thể thấy rõ rằng cách nhìn này không chỉ cung cấp công cụ nhận thức mà còn trở thành công cụ hành động để xây dựng một trường nghệ thuật trưởng thành hơn, tự trị hơn và bền vững hơn.

Thứ Bảy, 10 tháng 10, 2026

Thân xác không chỉ là... thân xác...

 Nguyên Hưng

Số đông dân ta, đến giờ, vẫn “mê man bất tỉnh” trước những bức tranh như của William-Adolphe Bouguereau (1825-1905). Cho “như vậy mới là nghệ thuật”, “như vậy mới là đẹp”... Còn trước tranh của Lucian Freud (1922-2011), không chỉ đại chúng, mà có không ít “nghệ nhà ta”, cũng dị ứng, cho là “không đẹp”, “phản nghệ thuật”, thậm chí là “bệnh hoạn”...!

Thứ Tư, 7 tháng 10, 2026

Nghịch lý độc đoán trong nghệ thuật: Từ cái tôi sáng tạo đến cuộc chiến hệ hình văn hóa

 Nguyên Hưng

Giới nghệ thuật thường chứng kiến một nghịch lý quen thuộc: nhiều họa sĩ lớn tiếng đòi hỏi tự do tuyệt đối cho chính mình, nhưng khi bình phẩm về đồng nghiệp lại tỏ ra hết sức độc đoán, như thể chỉ riêng họ nắm giữ chân lý về cái đẹp. Hiện tượng này không đơn thuần là ích kỷ hay đố kỵ cá nhân. Nó là một vấn đề sâu của triết học nghệ thuật, bắt nguồn từ cấu trúc cái tôi sáng tạo, từ nền tảng văn hóa định hình người nghệ sĩ, và từ cuộc chiến ngầm giữa các hệ hình ý thức.

Thứ Ba, 6 tháng 10, 2026

Giải cấu trúc ảo tưởng “Chống diễn dịch”

 Nguyên Hưng

Trong đời sống mỹ thuật Việt Nam, tồn tại một suy nghĩ phổ biến vừa mang tính tuyên ngôn phản kháng, vừa đậm đặc sắc thái phòng vệ của giới nghệ sĩ sáng tác: "Hội họa không cần diễn dịch như một ông hướng dẫn viên du lịch". Nhìn bề ngoài, mệnh đề này biểu đạt một khát vọng chính đáng về tính tự trị của ngôn ngữ thị giác, giải phóng tác phẩm khỏi áp lực minh họa giáo điều. Tuy nhiên, khi nhìn rộng và sâu hơn vào lịch sử và xã hội học nghệ thuật qua lăng kính triết học và mỹ học hiện đại, lời khước từ này lộ rõ là một phản ứng ngây thơ trước bản chất vận hành của ngôn ngữ và văn hóa. Hiện tượng khá đông họa sĩ tuyệt đối hóa việc "chống diễn dịch" để ẩn mình trong những tháp ngà tư tưởng không thuần túy là một lựa chọn thẩm mỹ cá nhân. Nó là triệu chứng lâm sàng của một nền đứt gãy hệ thống, nơi sự thiếu vắng của phê bình chuyên nghiệp đã đẩy người nghệ sĩ vào thế phòng thủ cực đoan, đồng thời tước đoạt quyền đồng sáng tạo của công chúng.

Thứ Hai, 21 tháng 9, 2026

Câu chuyện thị trường nghệ thuật: "con nhà giàu" cũng không thể hiểu nổi...

 Nguyên Hưng

Trên thị trường thời trang cao cấp, người ta không tìm kiếm cái “đẹp”, mà tìm kiếm cái “độc”. Họ không cạnh tranh bằng giá rẻ, mà cạnh tranh bằng giá cao. Những người mang tư duy bình dân bước vào thế giới này hầu như không hiểu được điều đó. Thị trường nghệ thuật cũng vận hành đúng theo quy luật tương tự.

Thứ Bảy, 19 tháng 9, 2026

Thị trường nghệ thuật không vận hành như một “chợ cá”

 Nguyên Hưng

Với những món hàng thông thường như rau củ hay quần áo, sự lẫn lộn giữa hàng tốt và hàng xấu cùng với cạnh tranh về số lượng sẽ giúp người mua dần dần định ra được giá cả dựa trên giá trị sử dụng thực tế. Nhưng tác phẩm nghệ thuật là HÀNG HOÁ TÂM LÝ VÀ VĂN HOÁ. Giá trị của nó được quyết định bởi sự khan hiếm, tính nguyên bản và sự công nhận từ những định chế có uy tín như bảo tàng, người giám tuyển và nhà phê bình.

Thứ Tư, 16 tháng 9, 2026

Sự nguy hiểm của trí tuệ nhân tạo AI càng nguy hiểm hơn với người Việt…

 Nguyên Hưng

Sự đồng nhất hoá đang phát triển trong cảm nhận về cái đẹp và cách nghĩ ở Việt Nam ngày nay không phải bắt đầu từ trí tuệ nhân tạo. Đó là chuyện đã diễn ra âm thầm lâu lắm rồi, và không chừng nằm ngay trong “bản tính người Việt”.

Thứ Ba, 18 tháng 8, 2026

Định chế Hồng Kông trong không gian thị trường nghệ thuật châu Á từ sau 2010

Nguyên Hưng

Sau chuỗi biến động tàn khốc của sự sụp đổ bong bóng bất động sản và sự tan rã của hệ thống Quỹ ủy thác nghệ thuật tại Trung Quốc đại lục giai đoạn 2011 – 2014, cấu trúc quyền lực của thị trường nghệ thuật châu Á đã trải qua một cuộc tái định vị mang tính bước ngoặt. Sự mất niềm tin toàn diện của giới đầu tư quốc tế vào cơ chế định giá ma và nạn tranh giả hoành hành tại Bắc Kinh hay Thượng Hải đã thúc đẩy dòng vốn nghệ thuật sạch tìm kiếm một bệ đỡ an toàn hơn. Trong bối cảnh đó, Hồng Kông đã vươn lên xác lập vị thế là thủ phủ thương mại tối cao và là định chế bảo chứng thẩm mỹ tuyệt đối cho toàn bộ không gian nghệ thuật châu Á.

Thứ Sáu, 14 tháng 8, 2026

Nhà thờ Chính tòa Kon Tum: Giải cấu trúc khung nhận thức hậu thuộc địa trong diễn ngôn phê bình kiến trúc Công giáo Việt Nam

 Nguyên Hưng

Trong diễn ngôn phê bình kiến trúc tôn giáo tại Việt Nam, một mô hình phân loại nhị nguyên đã trở thành khung nhận thức chi phối: sự đối lập loại trừ giữa “nhà thờ Tây” và “nhà thờ Ta”. Theo mô hình này, nhóm “nhà thờ Tây” bao gồm các công trình tái tạo tương đối trung thành hệ thức kiến trúc Gothic, Romanesque hoặc Baroque du nhập từ châu Âu. Ngược lại, nhóm “nhà thờ Ta” được định nghĩa thông qua các nỗ lực bản địa hóa bằng cách tích hợp hệ thống rường cột, mái đao và ngữ pháp thẩm mỹ của đình, chùa, cung điện truyền thống. Trong cấu trúc lưỡng phân ấy, Nhà thờ Chính tòa Phát Diệm (Ninh Bình) thường được suy tôn như điển hình mẫu mực, đại diện cho sự ưu thắng của kiến trúc bản địa trên bình diện ký hiệu học văn hóa.

Thứ Hai, 29 tháng 6, 2026

Tâm cảm hiện sinh trong văn hóa nghệ thuật miền Nam (1954-1975)

 Nguyên Hưng

Tại đô thị miền Nam giai đoạn 1954–1975, trào lưu dịch thuật văn học và triết học hiện sinh phát triển mạnh mẽ, trở thành một hiện tượng tâm lý xã hội sâu sắc hơn là một phong trào lý thuyết thuần túy. Giữa hai tên tuổi lớn của tư tưởng hiện sinh Pháp là Jean-Paul Sartre và Albert Camus, độc giả miền Nam, đặc biệt là giới trí thức và thanh niên đô thị, có xu hướng chọn đọc, đồng cảm và tiếp nhận Camus rộng rãi. Sự đón nhận nồng nhiệt này bắt nguồn từ tính tương đồng căn bản giữa lý thuyết triết học của ông và thực tế đời sống thời chiến. Cuộc chiến khốc liệt và kéo dài tạo ra sự bấp bênh thường trực về số phận con người, nơi cái chết có thể đến bất cứ lúc nào và khiến mọi dự phóng tương lai trở nên vô nghĩa. Tâm trạng hoang mang này trùng khớp hoàn toàn với khái niệm "Phi lý" (L'Absurde) mà Camus đặt ra trong tiểu luận Huyền thoại Sisyphus.

Thứ Bảy, 27 tháng 6, 2026

Chuyện Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh quyết định mua Vườn xuân Trung Nam Bắc – sự kiện chấn động một thời và ý nghĩa lớn cần phải nhắc nhớ

 Nguyên Hưng

Đầu thập niên 1990, đời sống kinh tế xã hội Việt Nam đối mặt với muôn vàn thử thách khi vừa bước ra khỏi thời kỳ khủng hoảng, bắt đầu hành trình Đổi mới với hành trang nghèo nàn và lạm phát rình rập. Giữa bối cảnh ngân sách eo hẹp, hạ tầng đô thị còn nhiều thiếu thốn và đời sống nhân dân gieo neo, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã đưa ra một quyết sách gây chấn động dư luận đương thời. Đó là việc chi 100.000 USD từ nguồn ngân sách dự phòng của nhà nước để mua lại tác phẩm Vườn xuân Trung Nam Bắc của danh họa Nguyễn Gia Trí. Đây không thuần túy là một thương vụ thương mại mỹ thuật thông thường, mà đã trở thành một cuộc sát hạch cân não về tư duy quản lý văn hóa, bản lĩnh chính trị và tầm nhìn di sản ở một giai đoạn chuyển giao lịch sử độc nhất vô nhị.