Marcel Reich-Ranicki
Phạm Kỳ Đăng dịch từ nguyên tác tiếng Đức:

Nguồn: SZ – “Ich kann nicht anders: Ich muss nörgeln”

Zum Tod von Marcel Reich-Ranicki: Seine besten Sätze aus der unvergessenen Fernsehsendung “Das Literarische Quartett”, von Anfang bis Zwist.

(Kỷ niệm ngày ông mất nhắc lại những câu hay nhất của ông trong chương trình vô tuyến “Tứ tấu văn chương” không thể nào quên – Süddeutsche Zeitung SZ)

Marcel Reich-Ranicki

Phạm Kỳ Đăng dịch

Có thể đúng đấy, thơ Đức đang chết. Nhưng mà chưa chết hẳn. Vẫn còn rất nhiều người có nhu cầu viết nên những bài thơ. Thế trên những miền đất Đức hỏi còn có những người có nhu cầu đọc thơ không?

Vẫn còn có đấy những tờ báo và tạp chí năm thì mười họa tiện thể (mà thế đó ngày càng hiếm hơn) in ấn những câu thơ. Nếu như vào thời biến đổi nảy sinh một khoảng trống cần phải lấp đi chóng vánh, các nhà biên tập Đức mới nhớ ra còn có nữa nghệ thuật thơ ca cao trọng.

Phạm Kỳ Đăng dịch

BÀI THƠ “ANH ĐÃ THẤY TRONG ĐỒNG HỒ CÁT” CỦA HEINRICH HEINE

Sandra Kerschbaumer (1)

Với chất Hài con người ta cũng có thể làm thơ về những sự vật tối hậu. Heinrich Heine, đã bị trói tay vào "mồ chăn đệm", minh chứng đầy ấn tượng điều này với bài thơ về tình yêu, cái chết và buồn thương.

Trông có vẻ dễ dàng và giản đơn: bốn khổ bốn câu bốn âm vận, chéo vần và lời thường nhật. Ở đây liên quan tới sự sống, tình yêu và cái chết, tới thân thể và linh hồn. Từ sự căng thẳng giữa âm sắc và chủ đề phát sinh ra một chất hài dịu dàng, láo đối với sự chờ đợi rằng chỉ có thể nói về những sự tối hậu một cách nghiêm túc, cũng láo ngay cả với người phát ngôn mà thế tự phô bày hoàn toàn trần truồng và trơ trụi: trong buồn đau tình yêu kết cục và trong nỗi sợ hãi cái chết. Nhà thơ đang chậm rãi tàn tạ vì bại liệt trên giường hấp hối được ông gọi là “mồ chăn đệm“: Người Do Thái Đức này tự nhìn nhận mình là một chiến binh bại trận trong cuộc chiến dân chủ vì tự do, chạy trốn sang Paris, trở nên gắn bó bản quán với một nền văn hóa ít có giá tại quê nhà, và nhiều năm trời đã gắng công môi giới giữa hai nền văn hóa đó: ông đã viết những vần thơ cuối cùng về người ông yêu và về Đức Chúa.

Marcel Reich-Ranicki

Phạm Kỳ Đăng dịch

1. Bài thơ “Nhà phê bình sách” của Johann Wolfgang von Goethe

Marcel Reich-Ranicki

Ngay cả những nhà thơ lớn cũng không luôn cấp cho ta thơ ca tinh tế nhất. Bài thơ đích thị ngớ ngẩn nhất của Goethe? Ở đây Marcel Reich-Ranicki phát hiện ra điều ấy. (FAZ)

Kể cả những nhà thơ lớn cũng viết ra thơ tồi. Những thi sĩ hay khác biệt với những nhà thơ dở chỉ ở chỗ thi thoảng họ soạn ra những bài thơ cũng hay. Và điều này với Goethe thì sao nhỉ? Ông hưởng danh tiếng là nhà thơ lớn nhất của nước Đức. Điều đó đúng, nếu như câu chuyện liên quan đến thơ ca, không ai đáng bưng nước cho ông. Nhưng mà tất nhiên cả ông ta, người viết lách nhiều không sao cải tạo được, đã sản xuất ra vô số bài trung bình hoặc thơ dở, đôi khi còn vớ vẩn nữa. Mà thế đó, bài thơ ngu nhất tuôn từ ngòi bút của ông đương nhiên là bài thơ “Nhà phê bình sách”, được in ra vào tháng Ba năm 1774.

Chúng ta không có thông tin gì về lý do trực tiếp đã dẫn tới những câu thơ này. Có thể vụ việc này liên quan tới Christian Heinrich Schmid. Về cái ông giáo sư ngành Nghệ thuật thi ca và Hùng biện người vùng Gießen, cũng hoạt động với tư cách nhà phê bình này, chàng Goethe trẻ tuổi hiển nhiên không có sự đánh giá cao trọng: Hắn ta (có thể đọc được trong một bức thư viết ngày 25.12.1772) là “một con lừa đích thực” và thế nên là một “gã cứt”. Nếu giờ đây là Schmid hay một tay khác, thì chắc chắn Goethe đã bị công kích và ông đã muốn ra đòn mạnh đánh lại. Người ta không cần phải phản đối chuyện ấy, nếu giá như hành động trả thù mang dáng dấp tri thức hơn chút ít.