Chuyện đời tôi (kỳ 33)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
“BỐN NHÀ” TRONG MỘT
“Nhà nước” về hưu, “Nhà nông” tại nghiệp, “Nhà báo” nghiệp dư và...
Về hưu! Cảm giác đầu tiên là hụt hẫng. Sau Đại hội Đảng bộ tỉnh bế mạc - ngày 23-12-2005, tôi trao chìa khóa phòng cho Chánh Văn phòng Tỉnh ủy rồi lội bộ từ Tỉnh ủy qua Ủy ban, nghe nhẹ tưng trong mình như hồi Mậu Thân, trên đoạn cuối đường hành quân ra Châu Đốc, thủ trưởng mang giùm máy móc lúc tôi kiệt sức, khi trên vai không còn trọng lượng, mất thăng bằng, tôi bị lảo đảo, ngã quỵ. Đứng giữa hai cơ quan, nhìn lên trời cao, bất giác tôi cảm thấy cô đơn. Đảng và tổ chức cách mạng mà cả đời tôi gắn bó suốt 47 năm như là gia đình, bây giờ sao xa quá! Hai tòa nhà cơ quan quyền lực nhất tỉnh mà tôi gắn bó 15 năm bây giờ như hờ hững, lạnh nhạt. Bất giác tôi nhớ lời ông Đặng Chí Kiên, cậu tôi, người thầy cách mạng đầu tiên và cũng là người thuyết phục tôi vào Đảng: “Cháu không vào Đảng không ai giao chức vụ gì cho cháu. Người có tâm, có tài, chức càng cao phục vụ cho nhân dân càng nhiều”. Tôi vào Đảng với động cơ được phục vụ nhân dân theo khả năng và ý chí mình có. Nay điều kiện “được giao” ấy không còn thì người đảng viên “chiến đấu đến hơi thở cuối cùng” bằng phương tiện gì ngoài họp chi bộ khóm và làm nghĩa vụ công dân? Khi nghe tôi thông báo đã nhận quyết định hưu trí, ông Sáu Dân nói: “Về hưu nhưng chức đảng viên không hưu nghe mầy”. Tôi chỉ dạ!
Chuyện đời tôi (kỳ 32)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Sau nước nhà thống nhất, có dịp đi, đọc và nghe nhiều phía, tôi hiểu ra rằng đầu óc, tầm vóc tư duy và nhân cách của tôi được lớn hơn. Tôi tiếc cho tôi không được cắp sách đến trường mà biết cầm cuốc, cầm súng sớm quá. Ngay như hồi học tiểu học cũng không có sách báo để đọc, chỉ nhờ đọc ké của mấy cậu mà tôi tự thấy khác hẳn với mấy đứa cùng tuổi không biết sách vở là gì. Vì vậy, khi đi học Lý luận chánh trị hai năm ở Hà Nội, có dịp, tôi học và đọc gần như suốt thời gian ấy, kể cả ngày lễ và Chủ nhật; các bạn khác hay đi chơi, chớ phòng tôi gần như cả bốn anh em không ai đi đâu hết. Tiếc là cái học chánh thức theo chương trình ở trường về làm theo không được bao nhiêu, xem như mất hai năm, nhưng được cái là nghe và nói được ngôn ngữ của “Thế giới Xã hội Chủ nghĩa” và biết mặt trái của nó để không làm theo, dân nhờ!
Chuyện đời tôi (kỳ 31)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Hồi làm Trưởng ban Chỉ đạo khai thác Tứ giác Long Xuyên, trân trọng thành quả khai hoang, phục hóa, phát triển sản xuất lúa gạo của nông dân An Giang, tôi có phát biểu với Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Văn Hơn là nên tạc văn bia kể lại thành tích ấy để ghi nhớ. Bia có thể đặt tại xã Vọng Đông hay tại thị trấn Núi Sập là trung tâm Tứ giác Long Xuyên của tỉnh An Giang, nhưng xảy ra chuyện Bí thư Thoại Sơn lúc ấy có vấn đề lấn cấn với tôi mà cho tới giờ này tôi không hiểu lý do, nên thôi. Nói An Giang đi đầu trong đổi mới chánh sách quản lý kinh tế đồng thời phải nói đến thành công của “Chương trình Khai thác Tứ giác Long Xuyên”. Đó là nét đậm thành tích sau đổi mới.
Chuyện đời tôi (kỳ 30)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Đề án 31 “Tổ chức sản xuất, đời sống và sinh hoạt văn hóa mùa nước nổi”
Tôi làm Chủ tịch được ba tháng, nước “lũ” lại về. Anh em phóng viên báo, đài từ Hà Nội điện hỏi tình hình và hỏi có cần Trung ương hỗ trợ gì không. Anh em tốt bụng, còn tôi rầu lòng và trả lời vắn tắt qua điện thoại: “Không xin, ai cho thì… cám ơn”. Anh em hỏi tại sao. Tôi nói: “Làm Chủ tịch mà để dân đói, tôi xin từ chức”.
Chuyện đời tôi (kỳ 29)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Và... Những việc phải làm liền
Nắm tình hình xong, tôi lên kế hoạch “Những việc phải làm liền”: Vấn đề gay gắt có khả năng bùng nổ bạo động là bà con dân tộc Khơ-me dùng dao rựa bao chiếm, đòi đất rừng trên núi và cả đất ruộng là ưu tiên số một; vấn đề còn thắt nút để khai thông sản xuất - kinh doanh - thu ngân sách, trong đó có xây dựng chợ và thị trấn Tịnh Biên đang tắc nghẽn; xây dựng cơ sở cho bước phát triển của nhiệm kỳ sau, nhất là giao thông, các khu vực cửa khẩu; xây dựng những công trình văn hóa: Nhà Bảo tàng, Thư viện và các tượng đài mà tôi từng ấp ủ, hay nói đúng hơn những dự định đã lâu nhưng vì không điều kiện nên còn nợ, nay còn vài năm nữa thì nghỉ rồi! v.v.
Chuyện đời tôi (kỳ 28)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Chương III
Gần cuối nhiệm kỳ Ủy ban, đồng chí Ba Đức, Bí thư Tỉnh ủy về Trung ương, lãnh đạo tỉnh đang bận việc nhân sự để bầu Bí thư và Chủ tịch “quá độ” cho đến hết nhiệm kỳ, đồng thời chuẩn bị nhân sự Hội đồng nhân dân tỉnh khóa 1999 - 2004 và Đại hội Đảng bộ tỉnh khóa VII. Tình hình này, nếu tôi không lên Chủ tịch thì phải chuyển công tác khác, hoặc về hưu; lên thì không có trong qui hoạch; chuyển thì chuyển đi đâu, làm gì; hưu thì chưa đúng tuổi. Dân đá gà (chọi gà) gọi hoàn cảnh tôi là gà “ế độ”. Nhưng sau khi tôi về hưu, dư luận cán bộ có sự tiếc rẻ: Nếu anh Út Vũ còn làm Bí thư mà tôi làm Chủ tịch, có lẽ là “cặp đôi hoàn hảo”. Biết phải vậy không?!
Chuyện đời tôi (kỳ 27)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Đến năm 1993, cánh đồng Ô Lâm, An Tức, Lương Phi, Ba Chúc, Vĩnh Gia huyện Tri Tôn giáp Kiên Giang vẫn còn bỏ hoang do các tuyến kinh cấp II: Ninh Phước I và KH 7, T3, T4, T5, T6 do Bộ Thủy lợi qui hoạch nhưng không thực hiện được, bởi lý do Bộ đưa ra là: không có kinh phí, Kiên Giang chưa đồng tình vì sợ phèn đổ xuống Kiên Giang và bản thân Bộ trưởng Nguyễn Cảnh Dinh sợ tụt nước kinh Vĩnh Tế và mặn xâm nhập sâu vào Kiên Giang.
Chuyện đời tôi (kỳ 26)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Đọc báo Nhân Dân, thấy giới thiệu cây keo tai tượng trồng ở Thanh Hóa, tôi điện thoại hỏi, được anh Tám Liễng, Chi cục trưởng Kiểm lâm bảo mình đang có mấy cây to chỗ đất anh Mười Sủng trồng mấy năm trước, tha hồ lấy hạt. Tôi mừng quá đến nơi xem và chủ trương cho nhân giống và liên hệ mua thêm để phủ nhanh “lớp áo” cho đồi trọc, trước khi tái trồng lại các giống cây danh mộc bản địa mới có khả năng sống nổi. Còn đất đồng trồng rừng tràm dưới đồng thì qui hoạch thủy lợi và chia lô, mỗi lô 9 ha, 1/3 diện tích cho người trồng rừng làm lúa tăng vụ để “lấy ngắn nuôi dài”. Cây bạch đàn từng được Sở Lâm nghiệp trồng thử trên đất ruộng phèn ngập nước ở Tri Tôn và thấy kết quả qua vài năm đầu, tôi từng ủng hộ và hy vọng là cứu tinh cho công tác trồng rừng, nhưng khi về Sở Nông nghiệp tôi đi thăm ruộng bạch đàn Bình Minh và Lương An Trà, thấy khi cây được hai ba tuổi, nước ngập, gió lay tàng long gốc, ngả nghiêng, cong queo và sựng lại không lớn, tôi thấy nó giống “râu bị ngột nước” nên cấm trồng vì không kinh tế và cấm trồng trên đất có 15 độ dốc trở lên vì làm xói mòn và bạc màu đất. Chỉ cho trồng quanh nhà và bờ kinh để nhanh có gỗ (rất tốt) làm nhà cho dân nghèo. Công ty tư nhân trồng rừng bạch đàn duy nhất ra đời lúc ấy của chị Ân cũng bị phá sản, càng củng cố quyết tâm tôi loại bỏ cây bạch đàn khỏi dự án khôi phục rừng.
Chuyện đời tôi (kỳ 25)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Quá trình thâm nhập vào vùng sâu, thấy cảnh dân mình quá khổ vì nhà tạm bợ, điện và cầu đường không có, không chợ, không trường học,... Ngay trong chỉ đạo “Chương trình Khai thác Tứ giác Long Xuyên”, với tư cách là người phụ trách mảng “Tam Nông”, tôi đã đầu tư nghiên cứu và khởi động thí điểm về công tác Xây dựng nông thôn mới từ năm 1990-1991 ở xã Tây Phú để có cơ sở thực tế đề xuất Tỉnh ủy, Ủy ban “Chương trình Xây dựng Nông thôn mới”.Chuyện đời tôi (kỳ 24)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Tỉnh ủy An Giang chủ trương giải quyết đất đai gắn liền với chủ trương tăng vụ, khai hoang. Theo chỉ đạo của Chính phủ, trực tiếp là đồng chí Võ Văn Kiệt, sau chương trình khai thác Đồng Tháp Mười (1987) đến chương trình khai thác Tứ giác Long Xuyên (1988). Ban Chỉ đạo của tỉnh do đồng chí Phó Chủ tịch làm Trưởng ban, tôi là Phó ban. Đến cuối năm 1990, tôi được bầu làm Phó Chủ tịch Ủy ban kiêm Trưởng ban Chỉ đạo Chương trình cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ, mục tiêu vạch ra ban đầu: sau 10 năm (1989-1999) là khai hoang, phục hóa, chuyển vụ (xóa lúa mùa) làm lúa Thần Nông từ một vụ lên hai vụ trên toàn diện tích phần ở An Giang. Nói Ban Chỉ đạo chớ thật tình chỉ có Sở - ngành Nông nghiệp, Chánh quyền địa phương và Nông dân làm chớ các Ban chỉ đạo kiểu này mà làm được gì, nếu làm được thì Ủy ban tỉnh tồn tại để làm gì? Một kiểu tổ chức giống như Võ Tắc Thiên tổ chức đội quân chinh phạt Lư Lăng Vương trong truyện Tàu mà nay ta hay làm hoài cho đến nay.
Chuyện đời tôi (kỳ 23)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Quyết định số 05 ngày 15 tháng 01 năm 1991
Quyết định số 05 ngày 15 tháng 01 năm 1991 ban hành
“Quy định về tổ chức bộ máy...”
Chuyện đời tôi (kỳ 22)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Sau Đại hội 4 Đảng bộ tỉnh, tôi lập một danh sách dài cả trăm cán bộ từ cơ sở đến trung, cao cấp quá tuổi về hưu, báo cáo Thường vụ Tỉnh ủy xin chủ trương. Ban Thường vụ duyệt từng người, tôi chỉ thừa lệnh Thường vụ ra thông báo để các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan thực hiện. Lệnh của Thường vụ không ai dám chống, nhưng cá nhân tôi được ủy quyền ký tên thì bị làn sóng lên án, chửi bới rất thậm tệ. Họ đến gặp Bí thư Tỉnh ủy và nói: “Anh để thằng đó còn ngồi đó, nó sẽ cho về hưu hết”. Vậy là, dù muốn giữ tôi lại, nhưng rồi Bí thư Tỉnh ủy cũng đành chuyển tôi đi khỏi công tác Tổ chức. Tôi đã không vượt qua được thử thách này để tiếp tục công tác xây dựng Đảng, song đó cũng là cơ hội mới!
Chuyện đời tôi (kỳ 21)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Kỷ niệm hai mươi năm “Đổi mới”, báo Tuổi Trẻ mở chuyên mục “Đêm trước Đổi mới”, đăng những bài viết và nói của những người trong cuộc, gồm các vị nguyên là Ủy viên Trung ương, nguyên Phó Thủ tướng, nguyên lãnh đạo tỉnh ủy, huyện ủy… kể về những điều ngang trái, những chuyện thật như đùa, chuyện cười ra nước mắt trong mười năm dưới cơ chế tập trung - quan liêu - bao cấp ở miền Nam, sau khi nước nhà thống nhất. Tôi có tham gia một bài với tựa đề “Nghèo không còn gì để chia” mà Ban Biên tập sửa lại là “Tưởng như xa xôi lắm”, đăng kỳ 6. Đó là thời gian tôi công tác ở huyện Phú Tân. Xin trích lại bài báo này như để kết thúc mười năm của những ngày “Đêm trước Đổi Mới” trong tập này:
Chuyện đời tôi (kỳ 20)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Thời gian giúp huyện tổ chức Đại hội Đảng rất nhiều việc và cũng là thời điểm vợ tôi sanh đứa con thứ hai (27.7.1986). Nhưng do bệnh viện tắc trách để xảy ra sự cố làm vỡ dạ con, thai nhi bị ngột oxy, làm cho tôi và đại gia đình ba má tôi lâm vào khủng hoảng chưa từng có. Hậu quả của sai lầm bệnh viện là: vợ tôi phải triệt sản ngoài ý muốn vì vỡ dạ con, thằng con trai đích tôn duy nhất sinh ra bị ngột thở nên bại não rồi chết sau 10 năm dằng dặc trong các bệnh viện. Họ lý sự với nhau rằng, đó là “tai biến sản khoa”; có người còn lố bịch rằng, thằng nhỏ (con tôi) “bị bệnh bẩm sinh”; mà sự thật là do tắc trách của bệnh viện và của bác sĩ KTS trực ca, khi hình dạng cái bụng có dấu hiệu vỡ dạ con – như “trái bầu có eo” và không còn nghe tim thai được mà không chịu xử lý, đúng là do lười biếng, và là tội ác!
Chuyện đời tôi (kỳ 19)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Những năm 1978-1979 dịch sốt xuất huyết hoành hành, cướp đi sinh mạng hàng trăm trẻ em. Ngay như chú Bảy Hồ là Phó Bí thư Huyện ủy mắc bệnh phải lên Sài Gòn mà còn suýt chết, để lại di chứng nặng nề rồi về hưu sớm. Nghe nói người lớn ít mắc bệnh này, nhưng nếu bị thì rất khó trị. Nhân dân vô cùng hoang mang. Có người làm hình nhân “Tề Thiên Đại Thánh”, vẽ hình đầu lâu lên lu nước uống, làm “bùa yếm quỷ” treo trước nhà, làm bè tống gió đuổi tà ma. Ngành Y tế gần như bó tay nếu bệnh nhân chậm đi khám và phát hiện trễ. Ai cũng sợ!
Chuyện đời tôi (kỳ 18)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Nói về việc học hành ở Hà Nội. Ngày đến trường nghe sắp xếp tổ chức lớp và sanh hoạt nội qui. Vậy là đối tượng học của trường phải tốt nghiệp văn hóa phổ thông trở lên. Bọn tôi ở An Giang hầu hết là cấp một hoặc trên một chút nên xếp một lớp riêng (lớp B7) gồm các tỉnh, thành miền Nam như tiền lệ. Nhưng không hiểu sao, Lê Văn Nuôi, Lê Hồng Tư, Võ Ngọc An… là sinh viên, học sinh Sài Gòn, anh Huỳnh Chí Thiện ở An Giang mà cũng chung lớp với bọn tôi, nhưng chỉ có bọn tôi phải đăng ký học bổ túc văn hóa ban đêm. Buồn cười, mình đăng ký học lớp 6, nhưng không ai dạy mà chỉ dạy từ lớp 8 trở lên và cũng chỉ dạy có bốn môn: Văn, Sử, Địa, Sinh. Dân An Giang lớp B7 đều đăng ký học, trong đó có anh Út Bình (Nguyễn Thanh Bình), Phó Hiệu trưởng Phân hiệu Nguyễn Ái Quốc 7 Trung ương đóng ở Thủ Đức. Cán bộ miền Bắc học lớp riêng B8. Có lẽ, họ rành Mác-Lênin lắm và trông họ cũng có vẻ tự tin, tự đắc hơn về cái món này!
Chuyện đời tôi (kỳ 17)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Chống lũ tháng Tám - Chống hạn Đông - Xuân
Vụ Đông Xuân 1975-1976 rồi cũng qua với thành quả: Diện tích được mở rộng, năng suất-sản lượng cao hơn năm trước, nhờ chủ trương từ trên “tập trung khôi phục sản xuất”, thuận lợi về thời tiết, phù sa sau mùa nước để lại và nhờ vật tư còn trong dân ít nhiều. Nhưng vụ Hè Thu thế nào? Cũng cần lưu ý: Khái niệm “Vụ Đông - Xuân”, “Vụ Hè - Thu” và “Chống lũ tháng Tám” không biết xuất xứ, nhưng là lần đầu mới được dùng ở đây do từ trên và cũng chỉ mới từ sau năm 1975.
Chuyện đời tôi (kỳ 16)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Kính dâng Ba Má và tặng những người thân yêu nhất
Quê hương là hai mùa lúa,
Tôi đi qua những cánh đồng.
(Nhại theo bài “Quê Hương” - Nhạc Giáp Văn Thạch, lời thơ của Đỗ Trung Quân)
Chuyện đời tôi (kỳ 15)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Thời gian công tác ở Thường Thới Tiền tuy không lâu nhưng tôi rất gắn bó với anh Hai Xã, Bí thư Đảng ủy, đồng chí Phạm Hồng Quân, Bí thư Xã đoàn. Bước đầu tôi có thiện cảm và rất trân trọng cán bộ Kiến Phong. Họ đều rất trẻ, như Hai Đạt mà tôi vừa mới quen trong công tác, khoảng 25 tuổi đã là Huyện ủy viên dự khuyết, Phó Ban Tuyên huấn Hồng Ngự. Gần họ, tôi như có thêm “công lực”.
Chuyện đời tôi (kỳ 14)
Hồi ký của Nguyễn Minh Nhị
Tình đồng chí – Tình bạn – Tình yêu
Tháng 5.1973, tại Sơn-khơ-mau, tôi được Tỉnh ủy cử đi học lớp sơ cấp Đảng trường Trần Phú Khu 8. Trước khi đi tôi tranh thủ về thăm ba má vừa được anh Tư Đào đem về Long Sang, vùng giải phóng tỉnh Kandal – Campuchia, chỗ chòm tre gần cơ quan Tỉnh đội cất nhà (trại) tính ở lâu dài. Má làm bánh lọt bán theo xóm, ba đan giỏ, rổ, rá... bán. Thấy tạm ổn cũng mừng.