Thái Hạo

Vì thấy tấm ảnh dưới đây hôm nay được dân tình chia sẻ tràn ngập mạng xã hội, tôi dứt khoát không tin là ảnh thật (làm sao có thể tin nổi?!), nên cách đây 1 giờ đã lên bài cảnh báo bạn bè. Nhưng sau đó, bên dưới bình luận, do được nhiều người cung cấp nguồn ảnh, tôi mới biết là mình lạc hậu quá! Ảnh thật 100%, và sự kiện này cũng thật 100%.

Bình tâm lại, tôi viết xuống đây vài dòng, với nội dung khẳng định: không thể gọi mẹ của Chủ tịch Hồ Chí Minh là “quốc mẫu”. Vì sao?

Khi bàn về hai chữ “quốc mẫu” (dành cho bà Hoàng Thị Loan) trong sách và bức hoành phi của giáo sư Vũ Khiêu, nhà nghiên cứu ngôn ngữ - văn hóa Hoàng Tuấn Công đã dẫn từ điển:

“1. Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê-Vietlex): “quốc mẫu • 國母 d. [cũ, trtr] hoàng thái hậu [coi là mẹ của thần dân].

2. Việt Nam tự điển (Lê Văn Đức): “quốc mẫu • dt. Mẹ vua (được xem như mẹ của toàn-thể dân-chúng một nước).
3. Việt Nam tân tự điển (Thanh Nghị): “quốc-mẫu • dt. (xưa) Mẹ vua”.
4. Hán ngữ đại từ điển giảng: “quốc mẫu: mẹ của vua” [quốc mẫu: đế vương đích mẫu thân-國母: 帝王的母親].

5.Hán điển giảng: “thời cổ đại gọi mẹ vua [thiên tử] là quốc mẫu”. [quốc mẫu: cổ đại xưng thiên tử đích mẫu thân-國母: 古代稱天子的母親].”

Như vậy, “quốc mẫu” là mẹ của vua (trong thời quân chủ/phong kiến), quyết không thể dùng danh xưng này để gọi mẹ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Vì sao? Vì Chủ tịch Hồ Chí Minh là người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Cách mạng Tháng 8, mà ở đó “Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỷ mà lập nên chế độ dân chủ cộng hòa”. Nay gọi mẹ của cụ là “quốc mẫu”, khác nào xúc phạm cụ? Đây là tôi đã cố tìm từ nhẹ nhất.

Khi bàn về chữ “quốc mẫu” của giáo sư Vũ Khiêu, tác giả Hoàng Tuấn Công cũng viết: “Ông coi Chủ tịch Hồ Chí Minh chẳng khác nào thiên tử, nên gọi thân mẫu cụ Hồ là “quốc mẫu”. Chỉ khác là thời phong kiến, danh xưng “quốc mẫu” do thiên tử phong cho mẹ mình; còn nay tôn xưng này do chính GS Vũ Khiêu phong tặng; xưa kia “quốc mẫu” chỉ có nghĩa là “mẹ của thần dân”, thì nay GS Vũ Khiêu phong hẳn thành “mẹ chung của Tổ quốc Việt Nam”(!).

Anh Hoàng Tuấn Công còn chỉ ra một sai lầm rất ngây ngô nhưng cực kỳ tế nhị trong cách gọi (quốc mẫu) của GS Vũ Khiêu: "GS Vũ Khiêu chỉ giảng: “Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ cao nhất của dân tộc ta”, nhưng danh xưng “Cha già dân tộc” vẫn còn đó. Mà như thế, GS Vũ Khiêu gọi thân mẫu của cụ Hồ - bà Hoàng Thị Loan là “mẹ chung của Tổ quốc Việt Nam” sao đặng?"

Xem toàn văn bài viết của anh Hoàng Tuấn Công (2023): https://www.facebook.com/share/p/14W8uXCa9Vx/

GS Vũ Khiêu là một cá nhân, thôi thì còn có thể cố mà hiểu, nhưng đây là chính quyền của cả một tỉnh (Nghệ An), thì hiểu làm sao đây?

2.

Thời quân chủ/phong kiến, bởi nước là nước của vua, nên mẹ vua mà gọi là quốc mẫu thì cũng là điều hợp lý. Như ta đã biết, cả Trung Quốc và Việt Nam thời trung đại gọi nhà nước là “nước Tần”, “nước Ngụy”, “Nước Triệu”, hay nhà Hán, nhà Đường, nhà Lý, nhà Lê, nhà Nguyễn…, là bởi nước ấy là nước của một nhà, một dòng họ, một ông vua, không phải nước của dân.

Nước ta từ sau 1945, gọi là nước “Việt Nam Dân chủ Cộng hòa” hay nước “Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam”, là vì nước đã là của dân, không còn của vua hay của riêng một nhà nào nữa.

Nay gọi bà Hoàng Thị Loan là “quốc mẫu”, không những trái hẳn với lý tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và bản chất của nhà nước mới, mà còn gây hiểu lầm rất tai hại trong dân. Nếu các thế lực nọ kia lợi dụng việc này mà la lớn rằng, “Việt Nam đang trở lại thời phong kiến!”, thì biết ăn nói ra sao? Rõ là “Yêu nhau như thế bằng mười hại nhau”.

Nhân việc này, các địa phương và cơ quan nhà nước phải hết sức cẩn trọng, nghiêm túc và nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi làm hay phát ngôn điều gì. Vạn lần không thể cảm tính, tùy tiện. Đừng để “kính chẳng bõ phiền”.