Nguyễn Lương Thịnh

1. Nhân vật Chí Phèo của Nam Cao đã gầm lên trước ngõ cụt hoàn lương: “Tao muốn làm người lương thiện!... Ai cho tao lương thiện?”! Chẳng có ai cho ai sự lương thiện! Chí Phèo chết trong vô vọng. Bởi không nhận thức được rằng, nhân cách được hình thành từ chuỗi hành vi lương thiện. Và hạt giống của sự lương thiện chỉ có thể nảy mầm từ tấm lòng nhân ái của chính mỗi người.

Nhân vật có thật Papillon, người tù khổ sai trong tác phẩm của Henri Charrière, sau chuỗi 13 năm thụ án, vượt ngục - bị bắt - vượt ngục, đã trở thành công dân Venezuela và tự gẫm: “Ta chỉ có thể trở lại làm người lương thiện, khi chính ta phải tự hối bằng cách sống lương thiện gấp bội lần người khác.” Trong lá thư thống hối gởi cho cha trong ngày đầu tiên đủ nội lực làm “Người tự do”, Papillon đã khẳng định với chính mình: “Lương tâm là giá thể duy nhất tương thích, để ươm trồng và phát triển nhân cách lương thiện.”

Trong tác phẩm văn học nổi tiếng Tội ác và Hình phạt (Преступление и наказание) của nhà văn Nga Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky, nhân vật Raskolnikov sau khi gây thảm án sát nhân đã tự kết án mình: “Hình phạt dành cho tội ác không chỉ là chịu án tù đày, mà là nỗi nhức nhối dai dẳng, cắn xé nội tâm, cho đến khi nhận thức được rằng, mình đã giết chết nhân phẩm của chính mình.” Và Sonya, xuất hiện như một Nữ thánh Thiện lương giữa đời thường, trao password, giúp chàng mở túi gấm hạt giống tâm hồn. Raskolnikov tự gieo, tái sinh lòng lương thiện.

2. Thẻ Đảng không thể là bằng cấp chứng nhận lòng yêu nước. Càng không phải là Giấy Chứng minh Đạo đức. Tấm thẻ đó chỉ thể hiện lời thề chân thực hay giả trá của một cá nhân đối với lý tưởng tự chọn.

Nhân dân lập đền thờ các vị Tiền nhân, để chiêm bái Chí khí nhân kiệt hóa ngọc phi vật thể. Nhân dân không bái lạy vì nhân vật đó có Chứng thư Sắc phong do Vương triều quá vãng vinh danh.

Nhân dân biết Thủ phạm Hại dân, Bán nước từng thời kỳ.

Bia đá mòn, vỡ, tàn hoại trên dòng thời gian. Ký ức lịch sử là vĩnh cửu.

Không có không gian tâm linh nào được Thượng Đế quy hoạch làm thị trường mua bán sự lương thiện. Và nếu, Điạ ngục - Thiên đường là không gian địa lý có thật, thì ở đó, không hề căn cứ vào Thẻ Đảng, Nghị quyết, Quan điểm của Trung ương, làm cơ sở “Giảm nhẹ” hay “Tăng nặng” hình phạt.

Đọa mệnh địa ngục là một trạng thái tâm lý tự thân và nhãn tiền. Từ hệ quy chiếu nhân văn, nhà tù không hề bó khung trong bốn bức tường cách ly và tội ác không chỉ khấu trừ bằng số tháng năm thụ án.

3. Phạm vi điều chỉnh và ảnh hưởng của đạo đức trong đời sống cộng đồng rộng hơn pháp luật.

Pháp luật chỉ là mẫu số chung tập hợp đa số các hành vi đạo lý. Đa số không phải là tất cả. Bởi vậy, trong cuộc sống hướng thiện của nhân loại, đạo đức luôn hiển hiện, tác sinh ý thức và hành vi của mỗi người.

Bất kỳ thể chế chính trị nào, người sử dụng quyền lực phải ý thức được rằng: Di chứng Tội ác của Bạo quyền và Di huấn của Lịch sử về Nhân văn, chiết xuất từ nước mắt Dân oan, không bị chi phối bởi quy định về Thời hiệu và Thời hạn của Luật pháp.