Danh ngôn
“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”
“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”
(Albert Camus, Caligula)
.
“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”
“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”
(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)
.
“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”
“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)
.
“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”
“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”
(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)
Ban Biên tập
Địa chỉ liên lạc:
1. Thơ
tho.vanviet.vd@gmail.com
2. Văn
vanviet.van14@gmail.com
3. Nghiên cứu Phê Bình
vanviet.ncpb@gmail.com
4. Vấn đề hôm nay
vanviet.vdhn1@gmail.com
5. Thư bạn đọc
vanviet.tbd14@gmail.com
6. Tư liệu
vanviet.tulieu@gmail.com
7. Văn học Miền Nam 54-75
vanhocmiennam5475@gmail.com
Tra cứu theo tên tác giả
- A. A. Fadeev
- A. Puskin
- A. T.
- Abdulrazak Gurnah
- Abraham F. Lowenthal
- Ace Le
- Ace Lê
- Adam Gopnik
- Adonis
- Adrian Horton
- Agi Mishol
- Ái Điểu
- Ajar
- Akiko Miki
- Alain Guillemin
- Alan Phan
- Alăng Văn Gáo
- Alăng Văn Giáo
- Albert Camus
- Aldous Huxley
- Aleksandr Griboedov
- Alesandr Blok
- Alex Marshall
- Alex Smith
- Alex Thai
- Alex-Thái Đình Võ
- Alexander Fadeev
- Alexander Solzhenitsyn
- Alexandra Alter
- Alexandre FERON
- Alexandre Féron
- Alice Munro
- Alina Lesik
- Alison Flood
- Allen Ginsberg
- Alyssa I. Smith
- Amanda Gorman
- Amartya Sen
- Amelia Glaser
- Amos Oz
- An Nam
- Anatole France
- Anatoly Gavrilov
- Anders Olsson
- André Breton
- André Menras
- André Menras – Hồ Cương Quyết
- André Menras Hồ Cương Quyết
- Andrea Hoa Pham
- Andrea Kendall-Taylor
- Andreas Bernard
- Andreas Fulda
- Andreas Wimmer
- Andrew Postman
- Andy Cao
- Anh Anh
- Anh Hồng
- Anh Hồng (nhà thơ)
- Ánh Liên
- Anh Nhi
- Anh Văn
- Anika Zeller
- Anna Akhmatova
- Anna Maria Bracale Ceruti
- Anna Mitchell
- Anna Schmid
- Anne Carson
- Anne Cazaubon
- Anne Hébert
- Anne Henochowicz
- Anne Nguyễn
- Annie Ernaux
- António Jacinto
- Antôn Nguyễn Trường Thăng
- Archimedes L.A. Patti
- Arlette Quỳnh Anh Trần
- Arnold Schwarzenegger
- Artem Sakharov
- Arthur Koestler
- Arty Abel
- Arvind Subramanian
- Augustina
- Aurélie Coulon
- Aurelien Breeden
- Ba Đâu Thảo
- Ba Sàm
- Bá Thụ Đàm
- Bạch Cúc
- Bạch Hoàn
- Bách Mỵ
- Bách Thân
- Bạch X. Phẻ
- Bạch Xuân Phẻ
- Badiucao
- Bakhtin
- Ban Mai
- Bàn Văn Thòn
- Ban Vận động Văn đoàn Độc lập Việt Nam
- Bảo Chân
- Bảo Huân
- Bảo La
- Bảo Nhi Lê
- Bảo Ninh
- Bảo Phác
- Bảo Thư
- Bảo Tích
- Bão Vũ
- Bảo Yến
- Barbara Demick
- Bashô
- Bạt Xứ
- Batrioldman
- Bauxite Việt Nam
- Bắc Đảo
- Bắc Phong
- Bằng Việt
- BB Ngô
- Bei Dao
- Benjamin Péret
- Benjamin Ramm
- Bertolt Brecht
- Bertrand Russell
- Bettina Rheims
- Bích Ngân
- Biếm họa
- Biên Cương
- Biệt Hiệu
- Bilahari Kausikan
- Bill Hayton
- Billy Collins
- Bình Nguyên Lộc
- Brahma Chellaney
- Branko Milanovic
- Brett Reilly
- Brian Pascus
- Brian Wu
- Brice Pedroletti
- Brodsky
- Bryan
- Bùi An
- Bùi Bảo Trúc
- Bùi Bắc
- Bùi Bích Hà
- Bùi Chát
- Bùi Chí Trung
- Bùi Chí Vinh
- Bùi Công Thuấn
- Bùi Công Trực
- Bùi Đức Lại
- Bùi Giáng
- Bùi Hải Quảng
- Bùi Hoàng Tám
- Bùi Hoằng Vị
- Bùi Huệ Chi
- Bùi Huy
- Bui Huy Hoi Bui
- Bùi Mai Hạnh
- Bùi Mạnh Hùng
- Bùi Mẫn Hân
- Bùi Minh Quốc
- Bùi Ngọc Tấn
- Bùi Quang Thắng
- Bùi Suối Hoa
- Bùi Thanh Hiếu
- Bùi Thanh Phương
- Bùi Thanh Tuấn
- Bùi Thụy Băng
- Bùi Tiến An
- Bùi Trân Phượng
- Bùi Trọng Hiền
- Bùi Văn Kha
- Bùi Văn Nam Sơn
- Bùi Việt Sỹ
- Bùi Vĩnh Phúc
- Bùi Xuân Bách
- Bùi Xuân Đính
- Bùi-Viết Văn Đức
- Bulgakov
- Bửu Chỉ
- C. Edward Watson
- C.D.
- Cái Lư Hương
- Cái Trọng Ty
- Cam Ly
- Cameron Shingleton
- Cảnh Chánh
- Cao Bảo Vân
- Cao Bình Minh
- Cao Chi
- Cao Gia An
- Cao Hành Kiện
- Cao Huy Thọ
- Cao Huy Thuần
- Cao Kim Ánh
- Cao La
- Cao Quang Nghiệp
- Cao Tần
- Cao Thị Hồng
- Cao Thu Cúc
- Cao Tự Thanh
- Cao Việt Dũng
- Cao Viết Tuấn
- Cao Xuân Hạo
- Cao Xuân Huy
- Carl Bildt
- Carl O. Schuster
- Carlos Assunção
- Carolyn Mary Kleefeld
- Cát Linh
- Cẩm Tú
- Cấn Thị Thêu
- Chan Phuong
- Chanh Tam
- Charles Bo
- Charles Bukowski
- Charles S. Kraszewski
- Charles Simic
- ChatKP
- Chau Doan
- Châm Khanh
- Chân Minh
- Chân Pháp Xa
- Chân Phương
- Chân Xuân Tản Viên
- Châu Diên
- Châu Hải Đường
- Châu Hồng Thủy
- Châu Hữu Quang
- Chenn
- Chế Diễm Trâm
- Chế Lan Viên
- Chi Mai
- Chi Phương
- Chiêu Dương
- Chiêu Khiêm
- Chiharu Shiota
- Chim Hải
- Chim Trắng
- Chinh Ba
- Chính Tâm
- Chính Vĩ
- Chinua Achebe
- Chơn Không Cao Ngọc Phượng
- Christian Gampert
- Christian Welzel
- Christina Mary Hjortlund
- Christoph Giesen
- Christoph Sator
- Christopher Balding
- Christopher Goscha
- Christy Wampole
- Chu Dương
- Chu Hảo
- Chu Hoạch
- Chu Kim
- Chu Mộng Long
- Chu Quang Tiềm
- Chu Tử
- Chu Văn Lễ
- Chu Văn Sơn
- Chu Vĩnh Hải
- Chu Vương Miện
- Chu Xuân Diên
- Chung Le
- Claire Simon
- Claus Hecking
- Clay Phạm
- Clément Ghys
- Concepcion de Leon
- Connie Hoàng
- Cora Engelbrecht
- Costica Bradatan
- Cổ Ngư
- Công Nguyễn
- Cù An Hưng
- Cù Huy Hà Vũ
- Cù Mai Công
- Cù Tuấn
- Cung Minh Huân
- Cung Tích Biền
- Cung Trầm Tưởng
- Cư sĩ Minh Đạt
- D. S. Likhachev
- Da Màu
- Dạ Ngân
- Dạ Thảo Phương
- Dã Tượng
- DAD
- Dadolin Murak
- Daisetz Teitaro Suzuki
- Damien Cave
- Damien Keown
- Dan Bilefsky
- Dan Slater
- Dana Gioia
- Danh ngôn
- Dani Rodrik
- Daniel Halpern
- Daniel Hautzinger
- Daniela Prugger
- Daron Accemoglu
- David Brown
- David Gascoyne
- David Marchese
- David Weinberger
- Ðặng Thơ Thơ
- Demetrio Paparoni
- DEUTSCHE WELLE
- Di
- Di Li
- Diêm Liên Khoa
- Diễm Thi
- Diễm Tường
- Diễn đàn Thế kỷ
- Diệp Duy Liêm
- Diệp Huy
- Ðinh Cường
- Dino Buzatti
- Dipanjan Roy Chaudhury
- Dmitri Prokofyev
- Dmitry Burago
- Dmitry Muratov
- Dmitry Tsyganov
- Doãn Cẩm Liên
- Doãn Mạnh Dũng
- Doãn Mẫn
- Doãn Quốc Sỹ
- Dominique Lemieux
- Donald Inglehart
- Donna Ashworth
- Ðỗ Quang Nghĩa
- Ðỗ Quyên
- Du Tử Lê
- Dung Nguyễn
- Dũng Phan
- Dũng Trung Kqd
- Dũng Vũ
- Duy Lam
- Duy Tân
- Duy Thanh
- Duy Thông
- duyên
- Duyên Anh
- Duyên Khánh
- Dư Hoa
- Dư Kiệt
- Dư Thị Hoàn
- Dư Thu Vũ
- Dương Diên Hồng
- Dương Đại Triều Lâm
- Dương Đình Giao
- Dương Khánh Phương
- Dương Kiền
- Dương Ngạn
- Dương Nghiễm Mậu
- Dương Ngọc Thái
- Dương Như Nguyện
- Dương Phương Vinh
- Dương Thắng
- Dương Thiệu Tước
- Dương Thu Hương
- Dương Thuấn
- Dương Tú
- Dương Tường
- Dương Văn Ba
- Dương Vân
- Dylan Suher
- Đa Mi
- Đà Văn
- Đàm Hà Phú
- Đàm Hách Thành
- Đào An Khánh
- Đào Anh Kha
- Đào Công Tiến
- Đào Duy Anh
- Đào Hiếu
- Đào Lê Na
- Đào Ngọc Chương
- Đào Nguyên
- Đào Nguyễn
- Đào Nguyên Phương Thảo
- Đào Như
- Đào Phương Liên
- Đào Quang Toản
- Đào Tấn Phần
- Đào Thái Tôn
- Đào Thị Hương
- Đào Tiến Thi
- Đào Trung Đạo
- Đào Trường Phúc
- Đào Tuấn
- Đào Tuấn Ảnh
- Đào Văn Bình
- Đào Văn Thuỵ
- Đào Văn Tiến
- Đào Vũ Anh Hùng
- Đạt Nguyễn
- Đặng Anh Đào
- Đặng Bích Phượng
- Đặng Chương Ngạn
- Đặng Đình Cung
- Đặng Đình Mạnh
- Đặng Gia Mẫn
- Đặng Hà
- Đặng Hải Sơn
- Đặng Hoàng Giang
- Đặng Hồng Nam
- Đặng Hùng Võ
- Đặng Hương Giang
- Đặng Hữu
- Đặng Lưu
- Đặng Mai Lan
- Đặng Mậu Tựu
- Đăng Nguyên
- Đặng Nguyên Triết
- Đặng Phùng Quân
- Đặng Quốc Thông
- Đặng Sơn Duân
- Đặng Thái
- Đăng Thành
- Đặng Thân
- Đặng Thị Hảo
- Đặng Thơ Thơ
- Đặng Tiến
- Đặng Tiến (Thái Nguyên)
- Đặng Trung Nghĩa
- Đặng Túy
- Đặng Văn Dũng
- Đặng Văn Hùng
- Đặng Văn Ngữ
- Đặng Văn Sinh
- Đặng Vũ Vương
- Đặng Xuân Thảo
- Đặng Xuân Xuyến
- Đằng-Giao
- Đậu Anh Tuấn
- Điểm Thọ
- Đinh Bá Anh
- Đinh Cường
- Đinh Hoàng Thắng
- Đinh Hùng
- Đình Kính
- Đinh Lê Vũ
- Đinh Linh
- Đinh Ngọc Thu
- Đinh Phương
- Đinh Phương Thảo
- Đinh Quang Anh Thái
- Đinh Quang Tỉnh
- Đinh Thanh Huyền
- Đinh Thị Như Thúy
- Đinh Trường Chinh
- Đinh Từ Bích Thuý
- Đinh Từ Bích Thúy
- Đinh Văn Đức
- Đinh Vũ Hoàng Nguyên
- Đinh Ý Nhi
- Đinh Yên Thảo
- Đoàn Ánh Thuận
- Đoàn Bảo Châu
- Đoàn Cầm Thi
- Đoàn Công Lê Huy
- Đoàn Hồng Lê
- Đoàn Huy Giao
- Đoàn Huyền
- Đoàn Khắc Xuyên
- Đoàn Lê Giang
- Đoàn Nhã Văn
- Đoàn Thanh Liêm
- Đoan Trang
- Đoàn Tùng Nguyễn
- Đoàn Tử Huyến
- Đoàn Việt Hùng
- Đoàn Xuân Kiên
- Đỗ Anh Hoa
- Đỗ Anh Tuấn
- Đỗ Bích Thuý
- Đỗ Cao Bảo
- Đỗ Duy Ngọc
- Đỗ Đức
- Đỗ Đức Đông Ngàn
- Đỗ Đức Hiểu
- Đỗ Hòa
- Đỗ Hoàng Diệu
- Đỗ Hồng Ngọc
- Đỗ Hồng Nhung
- Đỗ Hữu Chí
- Đỗ Kh
- Đỗ Kh.
- Đỗ Khiêm
- Đỗ Kim Thêm
- Đỗ Lai Thuý
- Đỗ Lai Thúy
- Đỗ Lê Anh Đào
- Đỗ Mạnh Hoàng
- Đỗ Minh Tuấn
- Đỗ Nghê
- Đỗ Ngọc
- Đỗ Ngọc Thống
- Đỗ Quang Nghĩa
- Đỗ Quang Vinh
- Đỗ Quý Toàn
- Đỗ Quyên
- Đỗ Quỳnh Dao
- Đỗ Thái Bình
- Đỗ Thắng Cảnh
- Đỗ Thị Thu Trà
- Đỗ Thiên Anh Tuấn
- Đỗ Trí Vương
- Đỗ Trọng Khơi
- Đỗ Trung Quân
- Đỗ Trường
- Đỗ Tuyết Khanh
- Đồng Chuông Tử
- Đông Hoài
- Đông Hồ
- Đông Kha
- Đông Ngàn Đỗ Đức
- Đông Nghi
- Đức Ban
- Đức Đàm
- Đức Flying Bay
- Đức Hoàng
- Đức Lê
- Đức Phổ
- Đức Tâm
- Đức Tiến
- E. M. Forster
- E.E. Cummings
- E.M. Chernoivanenko
- Eamonn Butler
- Eckart Kleßmann
- Eduardo Galeano
- Edward Hirsch
- Elena Pucillo Truong
- Elias Canetti
- Ellen Bass
- Eloisa Amezcua
- Emiel Roothooft
- Emma Loffhagen
- Emmanuelle Jardonnet
- Eric Henry
- Eric Weiner
- Erica Frantz
- Erik Harms
- Erik Korling
- Euan Ward
- Éva Voszka
- Evgheni Dobrenko
- F.N.
- Federico García Lorca
- Feliks Kuznesov
- Filip Lech
- Flanny O’Connor
- Florence Noiville
- Florian Altenhöner
- France A. Córdova
- Francis Fukuyama
- Francis Fukuyma
- François Guillemot
- Frank Dikötter
- Frank O'Hara
- Frankfurt
- Fred Hiatt
- Friedrich Dürrenmatt
- Friedrich Nietzsche
- Friedrich Wilhelm Graf
- Fritz J. Raddatz
- Gã Khờ
- Gabriel García Márquez
- Gabriel Josipovici
- Gaither Stewart
- Gaiutra Bahadur
- Gary Leupp
- Gavin Butler
- Gặp gỡ và trò chuyện
- Georg Bönisch
- Georg Trakl
- George Burchett
- George Orwell
- George Perreault
- George Siemens
- Georges Condominas
- Gerhard Will
- Germain Droogenbroodt
- Giang Công Thế
- Giang Dang
- Giang Lại Đức
- Giang Nam
- Giáng Vân
- Giáo hoàng Leo XIV
- Giao Nguyễn
- Giáp Văn Dương
- Gideon Rachman
- Giuse Lê Công Đức
- Goethe
- Gonçalo Fernandes
- Gottfried Benn
- Graham Allison
- Grigory Yudin
- Günter Kunert
- Gyảng Anh Iên
- Hà Duy Phương
- Hà Dương Tuấn
- Hà Dương Tường
- Hà Đình Nguyên
- Hạ Đình Nguyên
- Hà Huy Khoái
- Hà Huy Sơn
- Hà Hương
- Hà Lệ Minh
- Hà Ngọc Hòa
- Hạ Nguyên
- Hà Nguyên Du
- Hà Nhân
- Hà Nhật
- Hà Phạm Phú
- Hà Quang Vinh
- Hà Sĩ Phu
- Hà Thanh Vân
- Hà Thế
- Hà Thị Minh Đạo
- Hà Thúc Sinh
- Hà Thủy Nguyên
- Hà Tùng Long
- Hà Tùng Sơn
- Hà Văn Tấn
- Hà Văn Thịnh
- Hà Văn Thùy
- Hà Vũ Trọng
- Hagi Kenaan
- Hai An Vu
- Hải Hạc
- Hải Ngọc
- Hai Thanh
- Hàm Anh
- Han Dang
- Hàn Giang
- Han Kang
- Hàn Vĩnh Diệp
- Hạnh Diễm
- Hạnh Nguyên
- Hạnh Phước
- Hạnh Viên
- Hannah Beech
- Hào Thiện Nhân
- Hari Kunzru
- Haruki Murakami
- Hân Hương
- Heiko Buschke
- Heinrich Heine
- Henri Michaux
- Henry David Thoreau
- Henry Wadsworth Longfellow
- Heriberto Araújo
- Hermann Hesse
- Hermann von Helmholtz
- Hiền Trang
- Hiệp Ikaria
- Hiệu Minh
- Hiếu Tân
- Ho Lai-Ming
- Hòa Bình Lê
- Hoa Níp
- Hoa Quỳnh Nguyễn
- Hoài Hương
- Hoài Nam
- Hoài Phương
- Hoài Thanh
- Hoài Việt
- Hoài Ziang Duy
- Hoan Doan
- Hoàn Nguyễn
- Hoàng Ánh
- Hoàng Anh Tuấn
- Hoàng Cát
- Hoàng Cầm
- Hoàng Chí Hiếu
- Hoàng Chính
- Hoàng Cường Long
- Hoàng Dũng
- Hoàng Dương Tuấn
- Hoàng Đăng Khoa
- Hoàng Đỗ
- Hoàng Đông
- Hoàng Đức Truật
- Hoàng Hà
- Hoàng Hải Thủy
- Hoàng Hải Vân
- Hoảng Hãn
- Hoàng Hôn
- Hoàng Hưng
- Hoàng Khởi Phong
- Hoàng Kim Oanh
- Hoàng Lại Giang
- Hoàng Lan
- Hoàng Lan Anh
- Hoàng Lan Chi
- Hoàng Lê
- Hoàng Lệ
- Hoàng Linh
- Hoàng Long
- Hoàng Luận
- Hoàng Mai Ðạt
- Hoàng Mạnh Hải
- Hoàng Minh Trí
- Hoàng Minh Tường
- Hoàng Nam
- Hoàng Nga
- Hoàng Ngọc Biên
- Hoàng Ngọc Hiến
- Hoàng Ngọc Nguyên
- Hoàng Ngọc Tuấn
- Hoàng Nguyễn
- Hoàng Nguyên Vũ
- Hoàng Nhơn
- Hoàng Nhuận Cầm
- Hoàng Phạm Gia Khang
- Hoàng Phong Tuấn
- Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Hoàng Quân
- Hoàng Quốc Dũng
- Hoàng Quốc Hải
- Hoàng Thị Hường
- Hoàng Thị Thu Thủy
- Hoàng Thu Phố
- Hoàng Thúy
- Hoàng Thuỵ Anh
- Hoàng Tiến
- Hoàng Trung Thông
- Hoàng Tuấn Công
- Hoàng Tuấn Phổ
- Hoàng Tùng
- Hoàng Tuỵ
- Hoàng Tư Giang
- Hoàng Văn Sơn
- Hoàng Việt
- Hoàng Vũ Sơn
- Hoàng Vũ Thuật
- Hoàng Xuân Phú
- Hoàng Xuân Sơn
- Hoàng Xuân Tuyền
- Hoàng Yến
- Honoré de Balzac
- Horst Bienek
- Howard Gardner
- Hồ Anh Thái
- Hồ Bạch Thảo
- Hồ Bất Khuất
- Hồ Diệu Vân
- Hồ Dzếnh
- Hồ Đắc Vũ
- Hồ Đình Nghiêm
- Hồ Hải Thụy
- Hồ Hữu Tường
- Hồ Khánh Vân
- Hồ Minh Tâm
- Hồ Ngọc Đại
- Hồ Như
- Hồ Phú Bông
- Hồ Thanh Bình
- Hồ Tịnh Tình
- Hồ Trường An
- Hồ Tú Bảo
- Hội những người ủng hộ GS. Chu Hảo
- Hồng Anh
- Hồng Hoang
- Hồng Lê Thọ
- Hồng Phú
- Huệ Đan
- Huệ Hương Hoàng
- Huguette Bertrand
- Huong Nguyen
- Huy Bảo
- Huy Cận
- Huy Đức
- Huy Tưởng
- Huyền Thương
- Huỳnh Duy Lộc
- Huỳnh Hoa
- Huỳnh Hữu Uỷ
- Huỳnh Hữu Ủy
- Huỳnh Kim Báu
- Huỳnh Kim Quang
- Huỳnh Lê Nhật Tấn
- Huỳnh Liễu Ngạn
- Huỳnh Ngọc Chênh
- Huỳnh Như Phương
- Huỳnh Sơn Phước
- Huỳnh Tấn Mẫm
- Huỳnh Thế Du
- Huỳnh Thục Vy
- Huỳnh Trọng Khang
- Huỳnh Tuấn Anh
- Hứa Chương Nhuận
- Hứa Lập Chí
- Hương Lan
- Hường Thanh
- Hướng Thiện
- Hương Thủy
- Hữu Danh
- Hữu Đông
- Hữu Loan
- Hữu Mai
- Hữu Ngọc
- Hữu Phương
- Ian Bui
- Ian Johnson
- Igor Poglazov
- Iio Sōgi
- Ilza Burchett
- Inrasara
- Iris Radisch
- Isabella Kwai
- Issa
- Issac Bashevis Singer
- Italo Calvino
- Iya Kiva
- J. M. Lotman
- J.B Nguyễn Hữu Vinh
- Jacques Attali
- Jacques Prévert
- Jacqui Palumbo
- Jake Johnson
- James Borton
- James Daniel Spears
- James G. Zumwalt
- James Grossman
- James Joyce
- James Poniewozik
- James Stavridis
- James WrightJuan Felipe Herrera
- Jang Kều
- Janos Kornai
- Jared Carters
- Jason Lopata
- Jason Morris-Jung
- Jay Nordlinger
- Jaya K.
- Jean Chesnaux
- Jean d'Ormesson
- Jean Piaget
- Jean Przyluski
- Jean Toomer
- Jean-Jacques Brochier
- Jean-Jacques Roth
- Jean-Louis Rocca
- Jean-Luc Chalumeau
- Jean-Marc Roberts
- Jean-Patrick Géraud
- Jean-Paul Sartre
- Jefferson Cowie
- Jeffrey Hanfover
- Jeffrey Nall
- Jessica Swoboda
- Jessie Yeung
- Jiayang Fan
- Jimmy Carter
- Joan Hua
- João Guimarães Rosa
- Joaquin Nguyễn Hòa
- Johann Grolle
- John Ashbery
- John Barrow
- John Cheever
- John D. Howard
- John Freeman
- John Keane
- John McCain
- Jon Fosse
- Jonathan Dee
- Jonathan London
- Jonathan Scott Holloway
- Jörg Wischermann
- Jorge Amado
- Jorge Luis Borges
- Joschka Fischer
- José Antonio Bowen
- Josée Lapointe
- Joseph Wong
- Joseph Wright
- Josh Rogin
- Joshua Rothman
- Juan Pablo Cardenal
- Juan Pablo Cardenal & Heriberto Araújo
- Julia Cagé
- Julie Thi Underhill
- Julio Cortázar
- Jun’ichiro Tanizaki
- Kahil Gibral
- Kai Hoàng
- Kale
- Kalynh Ngô
- Kamel Daoud
- Kao Phú
- Kap Seol
- Karel Appel
- Karen Tongson
- Kate Chopin
- Katie Razzall
- Kazuo Shiraga
- Kenneth Nguyen
- Kenzaburo Oe
- Keorapetse Kgositsile
- Kerstin Holm
- Kều Jang
- Kha Lương Ngãi
- Kha Tiệm Ly
- Khải Đơn
- Khái Hưng
- Khaled Juma
- Khaly Chàm
- Khang Quốc Ngọc
- Khánh
- Khánh Bình
- Khánh Duy
- Khánh Khánh
- Khánh Ly
- Khánh Mai
- Khanh Nguyen
- Khanh Pham
- Khánh Phương
- Khánh Trâm
- Khánh Trường
- Khét
- Khế Iêm
- Khiêm Nhu
- Khổng Đức Thiêm
- Khuất Đẩu
- Khuất Thu Hồng
- Khuê Minh Nguyệt
- Khuê Phạm
- Khuyết Thư
- Kiệm Hoàng
- Kiến Văn
- Kiệt Anh Hùng
- Kiệt Tấn
- Kiều Duy Vĩnh
- Kiều Loan
- Kiều Mai Sơn
- Kiều Maily
- Kiều Phong
- Kiều Thị An Giang
- Kim Ân
- Kim Chi
- Kim Dung
- Kim Hạnh
- Kim Thúy
- Kim Trần
- Kim Yi-deum
- Kinh Bắc
- Kính Hòa
- Klaus Wiegerefe
- Kobayashi Issa
- Kúm
- Kumar Vikram
- Kurt-Martin Mayer
- Kỳ Duyên
- Kyoko Numano
- L. N.
- L. N. Tolstoy
- L. V. H.
- La Khắc Hoà
- La Khắc Hòa
- Lã Nguyên
- Lại Nguyên Ân
- Lam Điền
- Lam Hạnh
- Lam Ngọc
- Lam Thái Hòa
- Lan Nguyên
- Lang Anh
- Langston Hughes
- LAP
- Larry Diamond
- Lars Vargö
- László Krasznahorkai
- Laura Cappelle
- Laurent Sagalovitsch
- Lawrence Ferlinghetti
- Lâm Chương
- Lâm Duyên
- Lâm Hạnh
- Lâm Lê
- Lâm Ngân Mai
- Lâm Quang Mỹ
- Lâm Thị Mỹ Dạ
- Lenin
- Leon Trotsky
- Leonard Cohen
- Leonardo da Vinci
- Lê An Thế
- Lê Anh Hoài
- Lê Anh Hùng
- Lê Ân
- Lê Bá Đảng
- Lê Bảo Nhi
- Lê Bích Vượng
- Lê Chiều Giang
- Lê Công Định
- Lê Công Giàu
- Lê Công Tư
- Lê Ðình Nhất Lang
- Lê Dũng
- Lê Duy Nam
- Lê Đạt
- Lê Đăng Doanh
- Lê Đình Cai
- Lê Đình Khẩn
- Lê Đình Thắng
- Lê Đỗ Huy
- Lê Đức Dục
- Lê Đức Thôn
- Lê Giang Trần
- Lê Hải
- Lệ Hằng
- Lê Hiệp
- Lê Hoài Nguyên
- Lê Hoàng Diễm Trang
- Lê Hoàng Lân
- Lê Học Lãnh Vân
- Lê Hồ Quang
- Lê Hồng Hà
- Lê Hồng Hiệp
- Lê Hồng Lâm
- Lê Hùng
- Lê Hùng Vọng
- Lê Huy Hòa
- Lê Huyền Ái Mỹ
- Lê Huỳnh Lâm
- Lê Hữu
- Lê Hữu Khoá
- Lê Hữu Khóa
- Lê Hữu Nam
- Lê Kế Lâm
- Lê Khải
- Lê Kim Duy
- Lê Ký Thương
- Lê Lạc Giao
- Lê Luân
- Lê Mã Lương
- Lê Mai
- Lê Mai Lĩnh
- Lê Mạnh Chiến
- Lê Mạnh Đức
- Lê Minh
- Lê Minh Chánh
- Lê Minh Hà
- Lê Minh Hiền
- Lê Minh Khuê
- Lê Minh Phong
- Lê Ngân Hằng
- Lê Ngọc Luân
- Lê Ngọc Sơn
- Lê Nguyễn
- Lê Nguyễn Duy Hậu
- Lê Nguyễn Hương Trà
- Lê Nguyên Long
- Lê Nguyên Phương
- Lê Nguyên Vỹ
- Lê Như Bình
- Lê Oa Đằng
- Lê Phan
- Lê Phú Khải
- Lê Quang
- Lê Quang Đức
- Lê Quảng Hà
- Lê Quang Hợp
- Lê Quang Thành
- Lê Quân
- Lê Quốc Anh
- Lê Quỳnh
- Lê Quỳnh Mai
- Lê Sa Long
- Lê Si Na
- Lê Sơn
- Lê Tất Đạt
- Lê Tất Điều
- Lê Thanh Dũng
- Lê Thanh Hải
- Lê Thanh Phong
- Lê Thanh Trường
- Lê Thanh Tuấn
- Lê Thân
- Lê Thế Thắng
- lê thi diem thuý
- Lê Thị Hồng Minh
- Lê Thị Huệ
- Lê Thị Hường
- Lê Thị Oanh
- Lê Thị Thanh Tâm
- Lê Thị Thấm Vân
- Lê Thiết Cương
- Lê Thiếu Nhơn
- Lê Thọ Bình
- Lê Thời Tân
- Lê Thời Thôi
- Lê Thu Hiền
- Lê Thúy Bảo Liên
- Lê Tiên Long
- Lê Trí Tuệ
- Lê Trinh
- Lê Trọng Nghĩa
- Lê Trọng Nguyễn
- Lê Trung Tĩnh
- Lê Trường Thanh
- Lê Tuấn Huy
- Lê Tuyết Hạnh
- Lê Uyên Phương
- Lê Văn Bỉnh
- Lê Văn Hảo
- Lê Văn Hiếu
- Lê Văn Hòa
- Lê Văn Hùng Vĩ
- Lê Văn Luân
- Lê Văn Sơn
- Lê Văn Trung
- Lê Văn Tùng
- Lê Vĩnh Tài
- Lê Vĩnh Triển
- Lê Vũ Trường Giang
- Lê Xuân Khoa
- Lê Xuyên
- Li Edelkoort
- Li Tana
- Li Zhongqin
- Liêu Diệc Vũ
- Liêu Thái
- Liễu Trương
- Linh Nguyên
- Linh Phạm
- Linh Văn
- Linh Vân
- Linh-Chân Brown
- LKH
- Lorca
- Louis Aragon
- Louise Glück
- Lộc Vàng
- Lợi Phan Mai
- Luân Hoán
- Ludwig von Mises
- Luke Hunt
- Luke Turner
- Lữ Kiều
- Lữ Minh Trí
- Lữ Quỳnh
- Lương Đào
- Lương Thiệu Quân
- Lương Thư Trung
- Lưu Á Châu
- Lưu Bình Nhưỡng
- Lưu Diệu Vân
- Lưu Đình Long
- Lưu Đức Trung
- Lưu Hà
- Lưu Hiểu Ba
- Lưu Khánh Thơ
- Lưu Mê Lan
- Lưu Minh Hải
- Lưu Na
- Lưu Nhi Dũ
- Lưu Quang Vũ
- Lưu Thuỷ Hương
- Lưu Thủy Hương
- Lưu Trọng Tưởng
- Lưu Trọng Văn
- Lưu Uyên Khôi
- Lý Đợi
- Lý Gia Trung
- Ly Hoàng Ly
- Lý Ngang
- Ly Phạm
- Lý Quang Hoàn
- Lý Thanh
- Lý Tiến Dũng
- Lý Toàn Thắng
- Lý Trực Dũng
- Lý Xuân Hải
- Lydia Davis
- Lynh Bacardi
- LysP
- M. Gorky
- M. Trần
- M.L. Gasparov
- Mạc Phong Tuyền
- Mạc Văn Trang
- Mạc Việt Hồng
- Mạch Nha
- Mạch Quang Thắng
- Madeleine Riffaud
- Madlovics Bálint
- Magyar Bálint
- Mahmoud Darwish
- Mai An Nguyễn Anh Tuấn
- Mai Anh Tuấn
- Mai Bá Ấn
- Mai Bá Kiếm
- Mai Chanh
- Mai Đỗ
- Mai Hiền
- Mai Khôi
- Mai Kim Ngọc
- Mai Lý
- Mai Nhật
- Mai Ninh
- Mai Quốc Ấn
- Mai Quỳnh
- Mai Quỳnh Nam
- Mai Sơn
- Mai Thái Lĩnh
- Mai Thanh Sơn
- Mai Thảo
- Mai Tú Ân
- Mai Văn Hoan
- Mai Văn Phấn
- Mai Văn Tính
- Maki Starfield
- Mamleev
- Mạnh Kim
- Manuel Casimiro
- Mão Xuyên
- Marc Andrus
- Marcel Cohen
- Marcel Reich-Ranicki
- Marci Shore
- Marco Ferrarese
- Margarita Lyutova
- Marguerite Duras
- Maria Donovan
- Maria Ressa
- Marie Lê Thị Hoa
- Mário de Andrade
- Mario Vargas Llosa
- Marion Hennebert
- Mark B. Hamilton
- Mark Binelli
- Mark Frankland
- Mark Osaki
- Mark Strand
- Marta Hillers
- Martin Jankowski
- Martin Kulldorff
- Marty Robbins
- Mary Morose
- Mary Walsh
- Masaoka Shik
- Matei Vişniec
- Mathias Mayer
- Matsunaga Teitoku
- Matthew Clayfield
- Matthew Crawford
- Maurice Blanchot
- Maximilian Steinbeis
- May
- Maya Angelou
- Mặc Đỗ
- Mặc Lâm
- Mân Côi
- McAmmond Nguyễn Thị Tư
- Media Văn Việt
- Mia Pluger
- Michael Burawoy
- Michael Scammell
- Michel de Montaigne
- Miêng
- Mike Ives
- Mikhail Shishkin
- Mikhail Sholokhov
- Mikhail Viktorovich Zygar
- Milan Kundera
- Mimmi Diệu Hường Bergström
- MInh Anh
- Minh Hạo
- Minh Huệ
- Minh Hùng
- Minh Luật
- Minh Phúc
- Minh Quang – Lê Chiên
- Minh Quang Ho
- Minh Tâm
- Minh Thùy
- Minh Thư
- Minh Toàn
- Minh Tuấn
- Minh Tự
- Mireille Sacotte
- Miura Chora
- Monica Berlin
- Mường Mán
- Mỹ Hằng
- Mỹ Lan
- N. S. Khrushchev
- Nadine Murtaja
- Nam Dao
- Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng
- Nam Đan
- Nam Đông
- Nam Nguyên
- Nam Sơn
- Naowarat Pongpaiboon
- Natalia lacovelli
- Nataliya Zhynkina
- Natsume Sōseki
- Nay Aung
- ng. anhanh
- Ng.Uyển Nicole Dương
- Ngải Vị VỊ
- Ngân Xuyên
- Nghệ
- Nghệ thuật
- Nghĩa Đặng
- Nghiêm Lương Thành
- Nghiêm Phương Mai
- Nghiêm Thanh Hương
- Nghiêm Xuân Hồng
- Nghiên Cứu Phê Bình
- Ngo Thu
- Ngọc Anh
- Ngọc Duy Phan
- Ngoc Hien Bui
- Ngọc Hoan
- Ngọc Linh
- Ngô Anh Tuấn
- Ngô Bảo Châu
- Ngô Đình Thẩm
- Ngô Đồng
- Ngô Hương Giang
- Ngô Khắc Tài
- Ngộ Không Phí Ngọc Hùng
- Ngô Kim Khôi
- Ngô Kim-Khôi
- Ngô Liêm Khoan
- Ngô Lực
- Ngô Mai Phong
- Ngô Mạnh Hùng
- Ngô Minh
- Ngô Minh Khôi
- Ngô Ngọc Loan
- Ngô Ngọc Trai
- Ngô Nguyên Dũng
- Ngô Nhật Đăng
- Ngô Quốc Phương
- Ngô Quốc Thịnh
- Ngô Thế Vinh
- Ngô Thị Kim Cúc
- Ngô Thị Thanh Lịch
- Ngô Thị Thu Ngần
- Ngô Tùng Phong
- Ngô Tự Lập
- Ngô Văn
- Ngô Văn Giá
- Ngô Viết Nam Sơn
- Ngô Viết Trọng
- Ngô Việt Trung
- Ngô Vĩnh Long
- Ngô Xuân Hội
- Ngô Xuân Phúc
- Ngô Xuân Thảo
- Ngu Yên
- Nguyen Duc Thanh
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Anh Dũng
- Nguyễn Anh Sơn
- Nguyễn Anh Tuấn
- Nguyễn Anh Tuấn - đạo diễn
- Nguyễn Bá Chung
- Nguyễn Bách Việt
- Nguyễn Bảo Chân
- Nguyễn Bắc Sơn
- Nguyên Bình
- Nguyễn Bính
- Nguyễn Cảnh Bình
- Nguyên Cầm
- Nguyên Cẩn
- Nguyên Chánh
- Nguyễn Chí Hoan
- Nguyễn Chí Thuật
- Nguyễn Chí Trung
- Nguyễn Chí Tuyến
- Nguyễn Chinh Trung
- Nguyễn Công Lý
- Nguyễn Cung Thông
- Nguyễn Cường
- Nguyễn Danh Bằng
- Nguyễn Danh Huế
- Nguyễn Danh Lam
- Nguyễn Ðăng Thường
- Nguyễn Duy
- Nguyễn Dương Quang
- Nguyễn Đạt
- Nguyễn Đắc Kiên
- Nguyễn Đắc Xuân
- Nguyễn Đăng Điệp
- Nguyễn Đăng Hưng
- Nguyễn Đăng Khoa
- Nguyễn Đăng Mạnh
- Nguyễn Đăng Na
- Nguyễn Đăng Quang
- Nguyễn Đăng Thường
- Nguyễn Đình Ấm
- Nguyễn Đình Bin
- Nguyễn Đình Bổn
- Nguyễn Đình Chú
- Nguyễn Đình Cống
- Nguyễn Đình Đăng
- Nguyễn Đình Huỳnh
- Nguyễn Đinh Phong
- Nguyễn Đình Phượng Uyển
- Nguyễn Đình Thắng
- Nguyễn Đình Thi
- Nguyễn Đình Toàn
- Nguyễn Đông A
- Nguyễn Đổng Chi
- Nguyễn Đông Thức
- Nguyễn Đức
- Nguyễn Đức Dương
- Nguyễn Đức Hiệp
- Nguyễn Đức Lộc
- Nguyễn Đức Lực
- Nguyễn Đức Mậu
- Nguyễn Đức Sơn
- Nguyễn Đức Thắng
- Nguyễn Đức Tiến
- Nguyễn Đức Tùng
- Nguyễn Đức Tường
- Nguyễn Gia Trí
- Nguyên Giác
- Nguyên Giác Phan Tấn Hải
- Nguyễn Hà Luân
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Hải Yến
- Nguyễn Hàn Chung
- Nguyễn Hiến Lê
- Nguyễn Hoa Lư
- Nguyễn Hoài Nam
- Nguyễn Hoài Văn
- Nguyễn Hoài Vân
- Nguyễn Hoàn
- Nguyễn Hoàn Nguyên
- Nguyễn Hoàng Ánh
- Nguyễn Hoàng Anh Thư
- Nguyễn Hoàng Diệu Thủy
- Nguyễn Hoàng Diệu Thúy
- Nguyễn Hoàng Giao
- Nguyễn Hoàng Linh
- Nguyễn Hoàng Trung
- Nguyễn Hoàng Văn
- Nguyễn Hồ Quân
- Nguyễn Hồng Anh
- Nguyễn Hồng Giao
- Nguyễn Hồng Hưng
- Nguyễn Hồng Lam
- Nguyễn Hồng Nhung
- Nguyễn Hồng Thục
- Nguyễn Huệ Chi
- Nguyễn Hùng
- Nguyễn Huy Hoàng
- Nguyễn Huy Thắng
- Nguyễn Huy Thiệp
- Nguyễn Huy Vũ
- Nguyên Hưng
- Nguyễn Hưng Quốc
- Nguyễn Hương
- Nguyễn Hữu Đễ
- Nguyễn Hữu Hồng Minh
- Nguyễn Hữu Liêm
- Nguyễn Hữu Nhật
- Nguyễn Hữu Sơn
- Nguyễn Hữu Thiết
- Nguyễn Hữu Việt Hưng
- Nguyễn Hữu Vinh
- Nguyễn kc Hậu
- Nguyễn Khải
- Nguyễn Khánh Duy
- Nguyễn Khánh Trường
- Nguyễn Khắc An
- Nguyễn Khắc Bình
- Nguyễn Khắc Giang
- Nguyễn Khắc Mai
- Nguyễn Khắc Ngân Vi
- Nguyễn Khắc Phê
- Nguyễn Khắc Phi
- Nguyễn Khắc Phục
- Nguyễn Khiêm
- Nguyễn Khôi
- Nguyễn Kiến Phước
- Nguyễn Kiều Dung
- Nguyễn Kiều Hưng
- Nguyễn Kim Hưng
- Nguyên Lạc
- Nguyễn Lam Điền
- Nguyễn Lãm Thắng
- Nguyễn Lan Phương
- Nguyễn Lâm Cẩn
- Nguyễn Lân Bình
- Nguyễn Lân Thắng
- Nguyễn Lê Hồng Hưng
- Nguyễn Lê Tuyên
- Nguyễn Lệ Uyên
- Nguyễn Linh Giang
- Nguyễn Linh Quang
- Nguyễn Lộ Trạch
- Nguyễn Lộc
- Nguyễn Luận
- Nguyễn Lương Hải Khôi
- Nguyễn Lương Ngọc
- Nguyễn Lương Thịnh
- Nguyễn Lương Vỵ
- Nguyễn Mai
- Nguyễn Man Nhiên
- Nguyễn Mạnh An Dân
- Nguyễn Mạnh Côn
- Nguyễn Mạnh Đẩu
- Nguyễn Mạnh Tiến
- Nguyễn Manh Trinh
- Nguyễn Mạnh Trinh
- Nguyễn Mạnh Tuấn
- Nguyễn Mạnh Tường
- Nguyễn Minh Anh
- Nguyễn Minh Cao
- Nguyễn Minh Hòa
- Nguyễn Minh Hùng
- Nguyễn Minh Kính
- Nguyễn Minh Nhị
- Nguyễn Minh Nhựt
- Nguyễn Minh Thuyết
- Nguyễn Mộng Giác
- Nguyên Ngọc
- Nguyễn Ngọc Chu
- Nguyễn Ngọc Đức
- Nguyễn Ngọc Giao
- Nguyễn Ngọc Hoa
- Nguyễn Ngọc Lanh
- Nguyễn Ngọc Liễm
- Nguyễn Ngọc Lung
- Nguyễn Ngọc Phương
- Nguyễn Ngọc Tâm
- Nguyễn Ngọc Thiện
- Nguyễn Ngọc Thuần
- Nguyễn Ngọc Tú Anh
- Nguyễn Ngọc Tư
- Nguyên Nguyên
- Nguyễn Nguyên
- Nguyễn Nguyên Bình
- Nguyễn Nguyệt Cầm
- Nguyễn Nhật Lệ
- Nguyễn Nhật Tín
- Nguyên Nhi
- Nguyễn Như Huy
- Nguyễn Như Mây
- Nguyễn Phạm Hùng
- Nguyễn Phan Quế Mai
- Nguyễn Phú Yên
- Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
- Nguyễn Phượng
- Nguyễn Phương Điền
- Nguyễn Phương Đình
- Nguyễn Phương Mai
- Nguyễn Phương Mạnh
- Nguyễn Quang
- Nguyễn Quang A
- Nguyễn Quang Bình
- Nguyễn Quang Duy
- Nguyễn Quang Dy
- Nguyễn Quang Đồng
- Nguyễn Quang Hồng
- Nguyễn Quang Hưng
- Nguyễn Quang Lập
- Nguyễn Quang Thạch
- Nguyễn Quang Thân
- Nguyễn Quang Thiều
- Nguyễn Quang VInh
- Nguyễn Quân
- Nguyễn Quốc Bảo
- Nguyễn Quốc Chánh
- Nguyễn Quốc Chính
- Nguyễn Quốc Lâm
- Nguyễn Quốc Tấn Trung
- Nguyễn Quốc Thái
- Nguyễn Quốc Toàn
- Nguyễn Quốc Trụ
- Nguyễn Quốc Tuấn
- Nguyễn Quốc Vương
- Nguyễn Quỳnh Hương
- Nguyên Sa
- Nguyễn Sĩ Dũng
- Nguyễn Sơn Hùng
- Nguyễn Sơn Lâm
- Nguyễn Sỹ Phương
- Nguyễn Sỹ Tế
- Nguyễn Tà Cúc
- Nguyễn Tài Cẩn
- Nguyễn Tấn Cứ
- Nguyễn Tất Nhiên
- Nguyễn Thạch Giang
- Nguyễn Thái Hòa
- Nguyễn Thái Hợp
- Nguyễn Thái Sơn
- Nguyễn Thái Tuấn
- Nguyễn Thanh Bình
- Nguyễn Thanh Châu
- Nguyễn Thanh Giang
- Nguyễn Thanh Hiện
- Nguyễn Thanh Hùng
- Nguyễn Thanh Huy
- Nguyễn Thanh Huyền
- Nguyễn Thanh Mỹ
- Nguyễn Thành Nam
- Nguyễn Thanh Nghị
- Nguyễn Thanh Nguyệt
- Nguyễn Thành Phong
- Nguyễn Thanh Sơn
- Nguyễn Thành Sơn
- Nguyễn Thanh Tâm
- Nguyễn Thành Thi
- Nguyễn Thanh Tùng
- Nguyễn Thanh Tuyền
- Nguyễn Thanh Văn
- Nguyễn Thanh Việt
- Nguyễn Thế Hùng
- Nguyễn Thế Thanh
- Nguyễn Thị Ái Tiên
- Nguyễn Thị Bích Hậu
- Nguyễn Thị Bích Ngà
- Nguyễn Thị Bình
- Nguyễn thị Cỏ May
- Nguyễn Thị Dư Khánh
- Nguyễn Thị Hải
- Nguyễn Thị Hậu
- Nguyễn Thị Hiền
- Nguyễn Thị Hoàng
- Nguyễn Thị Hoàng Bắc
- Nguyễn Thị Hồng
- Nguyễn Thị Khánh Minh
- Nguyễn Thị Khánh Trâm
- Nguyễn Thị Kim Chi
- Nguyễn Thị Kim Phụng
- Nguyễn Thị Kim Thoa
- Nguyễn Thị Minh Ngọc
- Nguyễn Thị Minh Thái
- Nguyễn Thị Minh Thương
- Nguyễn Thị Ngọc Hải
- Nguyễn Thị Ngọc Nhung
- Nguyễn Thị Như Ngọc
- Nguyễn Thị Oanh
- Nguyễn Thị Phước
- Nguyễn Thị Thanh Bình
- Nguyễn Thị Thanh Hải
- Nguyễn Thị Thanh Lưu
- Nguyễn Thị Thanh Xuân
- Nguyễn Thị Thanh Yến
- Nguyễn Thị Thảo An
- Nguyễn Thị Thúy Hạnh
- Nguyễn Thị Thùy Linh
- Nguyễn Thị Thụy Vũ
- Nguyễn Thị Thuyền
- Nguyễn Thị Tịnh Thy
- Nguyễn Thị Từ Huy
- Nguyễn Thị Vinh
- Nguyễn Thiện Tống
- Nguyễn Thiện Tơ
- Nguyễn Thói Đời
- Nguyễn Thông
- Nguyễn Thu Quỳnh
- Nguyễn Thu Trang
- Nguyễn Thụy Anh
- Nguyễn Thùy Dương
- Nguyễn Thúy Hạnh
- Nguyễn Thụy Long
- Nguyễn Thuỵ Phương
- Nguyễn Thùy Song Thanh
- Nguyễn Thỵ
- Nguyễn Thy Anh
- Nguyễn Tiến Dũng
- Nguyễn Tiến Lập
- Nguyễn Tiến Trung
- Nguyễn Tiến Văn
- Nguyễn Trần Bạt
- Nguyễn Tri Phương Đông
- Nguyễn Triệu Nam
- Nguyễn Trọng Bình
- Nguyễn Trọng Chức
- Nguyễn Trọng Huân
- Nguyễn Trọng Khôi
- Nguyễn Trọng Tạo
- Nguyễn Trung
- Nguyễn Trung Bảo
- Nguyễn Trung Dân
- Nguyễn Trung Hiếu
- Nguyễn Trung Kiên
- Nguyễn Trung Lương
- Nguyễn Trung Thuần
- Nguyễn Trường Giang
- Nguyễn Trường Huy
- Nguyễn Trường Uy
- Nguyễn Tuấn
- Nguyễn Tuấn Anh
- Nguyễn Tuấn Khoa
- Nguyễn Tùng
- Nguyễn Tùng Linh
- Nguyễn Tuyết Lan
- Nguyễn Tuyết Lộc
- Nguyễn Tư Nghiêm
- Nguyễn Tử Siêm
- Nguyễn Tường Bách
- Nguyễn Tường Thiết
- Nguyễn Tường Thụy
- Nguyễn Ước
- Nguyễn Vạn An
- Nguyễn Vạn Phú
- Nguyễn Văn
- Nguyễn Văn Ba
- Nguyễn Văn Chính
- Nguyễn Văn Ðậu
- Nguyễn Văn Dũng
- Nguyễn Văn Đài
- Nguyễn Văn Gia
- Nguyễn Văn Hạnh
- Nguyễn Văn Hiệp
- Nguyễn Văn Hòa
- Nguyễn Văn Hùng
- Nguyễn Văn Huyên
- Nguyễn Văn Lợi
- Nguyễn Văn Lục
- Nguyễn Văn Miếng
- Nguyễn Văn Nghệ
- Nguyễn Văn Nho
- Nguyễn Văn Phong
- Nguyễn Văn Phú
- Nguyễn Văn Phước
- Nguyễn Văn Sâm
- Nguyễn Văn Sơn
- Nguyễn Văn Tao
- Nguyễn Văn Thiệu
- Nguyễn Văn Thọ
- Nguyễn Văn Trọng
- Nguyễn Văn Trung
- Nguyễn Văn Tuấn
- Nguyễn Văn Vĩnh
- Nguyễn Văn Xuân
- Nguyễn Vi Khải
- Nguyễn Vi Yên
- Nguyễn Viện
- Nguyên Việt
- Nguyễn Việt Anh
- Nguyễn Việt Chiến
- Nguyễn Viết Dũng
- Nguyễn Viết Lãm
- Nguyễn Viết Sáng
- Nguyễn Vĩnh Nguyên
- Nguyễn Vũ Hiệp
- Nguyễn Vũ Tiềm
- Nguyễn Vỹ
- Nguyễn Vy Khanh
- Nguyễn Xuân Diện
- Nguyễn Xuân Hằng
- Nguyễn Xuân Hoàng
- Nguyễn Xuân Hưng
- Nguyễn Xuân Khánh
- Nguyễn Xuân Khoát
- Nguyễn Xuân Nghĩa
- Nguyễn Xuân Nha
- Nguyễn Xuân Quang
- Nguyễn Xuân Thiệp
- Nguyễn Xuân Thọ
- Nguyễn Xuân Tiệp
- Nguyễn Xuân Tường Vy
- Nguyễn Xuân Vượng
- Nguyễn Xuân Xanh
- Nguyễn Ý Thuần
- Nguyên Yên
- Nguyễn-Chương Mt
- Nguyễn-hòa-Trước
- Nguyệt Chu
- Nguyệt Quỳnh
- Nguyệt Vi
- Ngự
- Ngự Thuyết
- Người Buôn Gió
- Ngyễn Trung Bảo
- Nh. Tay Ngàn
- Nhã
- Nhã Ca
- Nhã Duy
- Nhã Thuyên
- Nhan Do Thanh
- Nhân Hồng
- Nhật Chiêu
- Nhật Lệ
- Nhất Linh
- Nhật Thanh
- Nhật Tiến
- Nhật Tuấn
- Nhất Uyên
- Nhị Linh
- Nhị Ngã
- Nhóm Vì một Hà Nội xanh
- Như Huy
- Như Không
- Như Quỳnh
- Như Quỳnh de Prelle
- Như Ý
- Nhược Thủy
- Niall Ferguson
- Nick Hilden
- Nicolas Casey
- Nikulin
- Nina McPherson
- Ninh Dương
- Ninh Kiều
- Nobert Hummelt
- Norbert Seitz
- Nozawa Boncho
- Nông Hồng Diệu
- NP Phan
- Obama
- Ocean Vương
- Octavio Paz
- Ogden Nash
- Oksana Zabuzhko
- Oleg Kashin
- Olga Berggolts
- Ondrej Slowik
- onggiaolang
- Orlando Figes
- Orwell
- Oscar Salemink
- Oscar Wilde
- Pablo Neruda
- Pablo Picasso
- Palmer
- Pamela N. Corey
- Patrick Frater
- Patrick Lodge
- Paul Auster
- Paul Celan
- Paul Dahlke
- Paul Éluard
- Paul Hoover
- Paul Mendez
- Paul Mozur
- Paul Theroux
- Paul-François Paoli
- Paulus Lê Sơn
- Pavel Basinsky
- Pavel Basynski
- Pavlo Vyshebaba
- Paweł Kubiak
- Pawel Kuczynski
- Paweł Łepkowski
- Percy Mabandu
- Pervez Hoodbhoy
- Peter B. Zinoman
- Peter Bradshaw
- Peter Hansen
- Peter Harvey
- Peter Kleiner
- Peter Singer
- Phạm Anh Tuấn
- Phạm Biểu Tâm
- Phạm Cảnh Thượng
- Phạm Cao Hoàng
- Phạm Châu
- Phạm Chí Dũng
- Phạm Chi Lan
- Phạm Chu Sa
- Phạm Công Luận
- Phạm Công Thiện
- Phạm Công Trứ
- Phạm Công Út
- Phạm Duy
- Phạm Duy Nghĩa
- Phạm Đình Chương
- Phạm Đình Trọng
- Phạm Đình Vy
- Phạm Đoan Trang
- Phạm Hải Anh
- Phạm Hải Âu
- Phạm Hiền Mây
- Phạm Hoàng Quân
- Phạm Hồng Sơn
- Phạm Hùng Việt
- Phạm Huy Thông
- Phạm Khánh Duy
- Phạm Khiêm Ích
- Phạm Kiều Tùng
- Phạm Kỳ Đăng
- Phạm Lệ Quyên
- Phạm Lê Vương Các
- Phạm Linh
- Phạm Lưu Vũ
- Phạm Minh Hoàng
- Phạm Minh Ngọc
- Phạm Minh Quân
- Phạm Minh Trung
- Phạm Ngọc
- Phạm Ngọc Lư
- Phạm Ngọc Thái
- Phạm Ngọc Tiến
- Phạm Nguyên Trường
- Phạm Ngữ
- Phạm Phan Long
- Phạm Phú Cường
- Phạm Phú Hải
- Phạm Phú Minh
- Phạm Phú Phong
- Phạm Phú Thứ
- Phạm Phú Viết
- Phạm Phúc Thịnh
- Phạm Phương
- Phạm Quang Ái
- Phạm Quang Long
- Phạm Quang Trung
- Phạm Quang Tuấn
- Phạm Sỹ Sáu
- Phạm Tăng
- Phạm Thành
- Phạm Thành Hưng
- Phạm Thanh Nghiên
- Phạm Thảo Nguyên
- Phạm Thế Cường
- Phạm Thị
- Phạm Thị Anh Nga
- Phạm Thị Điệp Giang
- Phạm Thị Hoài
- Phạm Thị Hồng Ân
- Phạm Thị Kiều Ly
- Phạm Thị Ngọc
- Phạm Thị Phương
- Phạm Thiên Ân
- Phạm Thiên Thư
- Phạm Tín An Ninh
- Phạm Toàn
- Phạm Trần
- Phạm Trọng Chánh
- Phạm Trung Nghĩa
- Phạm Tuấn
- Phạm Tư Thanh Thiện
- Phạm Tường Cán
- Phạm Tường Vân
- Phạm Văn
- Phạm Văn Khoái
- Phạm Văn Quang
- Phạm Văn Tình
- Phạm Văn Vũ
- Pham Viem Phuong
- Phạm Viêm Phương
- Phạm Viết Đào
- Phạm Việt Hưng
- Phạm Vũ Lửa Hạ
- Phạm Xuân Đài
- Phạm Xuân Hùng
- Phạm Xuân Nguyên
- Phạm Xuân Trường
- Phan An Sa
- Phan Ba
- Phan Bội Châu
- Phan Cẩm Thượng
- Phan Châu Thành
- Phan Cự Đệ
- Phan Dương Hiệu
- Phan Đan
- Phan Đạo
- Phan Đắc Lữ
- Phan Đình Diệu
- Phan Độc Lập
- Phan Hải-Đăng
- Phan Hồng Giang
- Phan Huy Chú
- Phan Huy Dũng
- Phan Huy Đường
- Phan Huy Lê
- Phan Huyền Thư
- Phan Kế Toại
- Phan Khôi
- Phan Kim Hổ
- Phan Lặng Yên
- Phan Mạnh Quỳnh
- Phan Nam Sinh
- Phan Ngọc
- Phan Nguyên
- Phan Nhật Nam
- Phan Nhiên Hạo
- Phan Ni Tấn
- Phan Phương Đạt
- Phan Quang
- Phan Quỳnh Trâm
- Phan Tấn Hải
- Phan Tấn Uẩn
- Phan Thanh Bình
- Phan Thanh Sơn Nam
- Phan Thanh Tâm
- Phan Thắng
- Phan Thế Hải
- Phan Thị Hà Dương
- Phan Thị Kim Phúc
- Phan Thị Trọng Tuyển
- Phan Thị Vàng Anh
- Phan Thu Vân
- Phan Thuý Hà
- Phan Thúy Hà
- Phan Trang Hy
- Phan Trí Đỉnh
- Phan Trọng Hoàng Linh
- Phan Trọng Văn
- Phan Văn Giưỡng
- Phan Văn Song
- Phan Văn Thắng
- Phan Vũ
- Phan Xine
- Phan Xuân Sinh
- Phannguyên Psg
- Phanxipăng
- Phaolô VI
- phap
- Pháp Hoan
- Pháp Vân
- Phapxa Chan
- Phát biểu nhận giải Văn Việt
- Phi Hà
- Phil Caputo
- Philip Larkin
- Philip Roth
- Philipp Felsch
- Phong Âm
- Phong Linh
- Phong Nguyen
- Phong Quang
- Phố Văn
- Phú Quang
- Phù Sa
- Phúc Lai GB
- Phúc Tiến
- Phunchok Stobdan
- Phùng Anh Kiệt
- Phùng Gia Lộc
- Phùng Hi
- Phùng Hoài Ngọc
- Phùng Học Vinh
- Phùng Khắc Khoan
- Phùng Ngọc Kiên
- Phùng Nguyễn
- Phùng Quán
- Phùng Thành Chủng
- Phùng Thị Hạ Nguyên
- Phùng Thị Như Hà
- Phuong Ta
- Phương Chi
- Phương Hương
- Phương Phương
- Phương Thảo
- Phương Thuý
- Phương Uy
- Phương Xích Lô
- Pierre Bayard
- Pierre Darriulat
- Pierre Lemieux
- Prashanth Parameswaran
- Qladimir Pyljow
- Quách Cường
- Quách Hạo Nhiên
- Quách Tấn
- Quách Thoại
- Quảng Diệu Trần Bảo Toàn
- Quang Dũng
- Quang Đức
- Quang Minh
- Quang Phan
- Quảng Tánh Trần Cầm
- Quang Việt
- Quậy Nguyễn
- Quế Hương
- Quốc Dũng
- Quốc Phương
- Quốc Toản
- Quyên Di
- Quyên Hoàng
- Quỳnh Dao
- Quỳnh Hợp
- Quỳnh Iris de Prelle
- Quỳnh Vi
- Rabindranath Tagore
- Rachel Adams
- Rainer Maria Rilke
- Ralph Chaplin
- Rasul Gamzatov
- Rebecca Mead
- Rebecca Solnit
- Reiner Traub
- Remo Verdickt
- Ricardo Piglia
- Riccardo Gazzaniga
- Richard C. Paddock
- Richard Millet
- Richard Serra
- Richard Seymur
- Rita Dove
- Robert Desnos
- Robert McCrump
- Roger Vu
- Roger-Pol Droit
- Roland Barthes
- Romain Rolland
- Ronald F. Inglehart
- Rory O’Sullivan
- Ruben David Gonzalez Gallego
- Russell Edson
- Ruth Ingram
- Ryszard Legutko
- Saint-John Perse
- Salman Rushdie
- Salvatore Babones
- Sam Dresser
- Sạn chữ
- San Phi
- Sandra Kerschbaumer
- Sara Teasdale
- Sarah Pulliam Bailey
- Sarah Thornton
- Sáu Nghệ
- Semyon Skrepetsky
- Sergio Bitar
- Shaimaa El Sabbagh
- Shakespeare
- Shannon Van Sant
- Sheikha A
- Sheila Fischman
- Sheila Ngoc Pham
- Sheri Berman
- Shigeeda Yutaka
- Shirin Ebadi
- Shukshin
- Silke Fokken
- Simon Book
- Simon Johnson
- Sire Apm Lukwesa
- Slavoj Žižek
- Sohaniim
- Son Kieu Mai
- Song Chi
- Song Hà
- Song Nguyễn
- Song Phạm
- Song Phan
- Song Thao
- Sophie Trịnh
- Số đặc biệt
- Sơn Ca
- Sơn Hoàng Liên
- Sơn Kiều Mai
- Sơn Nam
- Stalin
- Stefan Dege
- Stefano Harney
- Stephan Koester
- Stephen B. Young
- Steve Earle
- Stuart Russel
- Sugita Hisajo
- Suleiman Mansour
- Susan Sontag
- Suzuki Katsuhiko
- Sương Nguyệt Minh
- Sương Quỳnh
- Svetlana Alexievich
- Svetlana Alexievitch
- Svetlana Alexiévitch
- Sylvia Plath
- T. Đ.
- T.Vấn
- Tạ Anh Thư
- Tạ Chí Đại Trường
- Tạ Duy Anh
- Tạ Tỵ
- Tạ Văn Tài
- Tạ Văn Thông
- Tạ Xuân Hải
- Tadeusz Rósewicz
- Taigu Ryōkan
- Tam Ích
- Tamarchenko
- Tàn Tuyết
- Tanaami Keiichi
- Taneda Santoka
- Taras Shevchenko
- Tarik Khaldi
- Tawada Yoko
- Tawfiq Zayyad
- Tăng Quang
- Tâm An
- Tâm Bình
- Tâm Chánh
- Tâm Don
- Tâm Thường Định
- Tâm Việt
- Tấn An
- Teolinda Gersão
- Teresa Mỹ Chúc
- Thạch Đạt Lang
- Thạch Quỳ
- Thạch Thảo
- Thái Bá Tân
- Thái Bá Vân
- Thái Bảo
- Thái Hà
- Thái Hạo
- Thái Kế Toại
- Thái Kim Lan
- Thái Mai Lan
- Thái Ngọc San
- Thái Phan Vàng Anh
- Thái Sinh
- Thái Thanh
- Thái Thanh Sơn
- Thái Thăng Long
- Thái Tuấn
- Thái Văn
- Thái Văn Đào
- Thái Vũ
- Thanh Chung
- Thạnh Đà
- Thanh Hằng
- Thanh Hằng - Anh Khoa
- Thành Lộc
- Thanh Nam
- Thanh Ngọc
- Thanh Phương
- Thanh Tâm Tuyền
- Thanh Thảo
- Thanh Thuỷ
- Thanh Trúc
- Thanh Tùng
- Thanh Xuân
- Thanhhà Lại
- Thảo Dân
- Thao Dinh
- Thảo luận
- Thảo Nguyên
- Thảo Trường
- Thảo Vy
- Thẩm Đống
- Thẩm Hoàng Long
- Thận Nhiên
- Thân Trọng Mẫn
- Thân Trọng Sơn
- Thế Dũng
- Thế Giang
- Thế Quân
- THẾ THANH
- Thế Uyên
- Thi Hoàng
- Thi Nguyên
- Thi sỹ ỦA
- Thi Vũ
- Thích Ngộ Chánh
- Thích Nhất Hạnh
- Thích Nữ Chân Không
- Thích Phước An
- Thích Quảng Độ
- Thierry Leclère
- Thierry Lentz
- Thiên Di
- Thiên Điểu
- Thiền Lâm
- Thiền Nguyễn
- Thiên Thai
- Thiện Tùng
- Thiện Ý
- Thiền Zen Paul Vân Thuyết
- Thiết Thạch
- Thiếu Khanh
- Thiều Mai Lâm
- Tho Nguyen
- Thọ Nguyễn
- Thomas A. Bass
- Thomas Bo Pedersen
- Thomas J. Corcoran
- Thomas Mahler
- Thomas S. Mullaney
- Thomas Schmid
- Thông Đặng
- Thơ
- Thơ Marie Howe
- Thụ Nguyên
- Thu Phong
- Thu Vàng
- Thuận
- Thuần Ngô
- Thuận Paris
- Thuận Thiên
- Thục Quyên
- Thụy An
- Thùy Dung
- Thụy Khuê
- Thùy Linh
- Thụy My
- Thủy Tiên
- Thư Bạn Đọc
- Thường Quán
- Thy An
- Thy Sinh
- Tịch Ru
- Tiet Hung Thai
- Tiền Giang
- Tiêu Dao Bảo Cự
- Tiêu Kiện Sinh
- Tiêu Toàn
- Tiểu Tử
- Tiểu Vũ
- Tillman Miller
- Timothy Brennan
- Timothy Garton Ash
- Timothy Snyder
- Tina Hà Giang
- Tino Cao
- Tobi Trần
- Tobias Rapp
- Tom Fawthrop
- Tomas Tranströmer
- Tô Đăng Khoa
- Tô Hà Lâm
- Tô Hải
- Tô Hoàng
- Tố Hữu
- Tô Lan Hương
- Tô Lê Sơn
- Tô Ngọc Vân
- Tô Thẩm Huy
- Tô Thùy Yên
- Tô Văn Trường
- Tôi Đây
- Tôn Thất Thông
- Tôn Thất Tùng
- Tống Văn Công
- Trà Bình
- Trà Đóa
- Trà Nhiên
- Tracy K. Smith
- Tran Dinh Dung
- Tran Nam Dung
- Trang Châu
- Trang Hạ
- Trang Thanh
- Trang Thế Hy
- Trangđài Glassey Trầnguyễn
- Trangđài Glasssey-Trầnguyễn
- Trao đổi
- Trầm Tử Thiêng
- Trần Anh Hùng
- Trần Bá Đại Dương
- Trần Bang
- Trần Bình Nam
- Trần C. Trí
- Trần Cao Lĩnh
- Trần Cao Tường
- Trần Chí Kông
- Trần Công Tâm
- Trần Công Tín
- Trần Dạ Từ
- Trần Dần
- Trần Doãn Nho
- Trần Dũng Thanh Huy
- Trần Duy
- Trần Duy Phiên
- Trần Duy Trung
- Trần Đăng Khoa
- Trần Đăng Tuấn
- Trần Đĩnh
- Trần Đình Bút
- Trần Đình Hoành
- Trần Đình Lương
- Trần Đình Sơn Cước
- Trần Đình Sử
- Trần Đình Thắng
- Trần Đình Triển
- Trần Đình Trợ
- Trần Độ
- Trần Đồng Minh
- Trần Đức Anh Sơn
- Trần Đức Nguyên
- Trần Đức Thảo
- Trần Đức Tiến
- Trần Đức Tín
- Trần Đức Toản
- Trần Gia Huấn
- Trần Gia Ninh
- Trần Hà Linh
- Trần Hạ Tháp
- Trần Hạ Vi
- Trần Hải
- Trần Hạnh
- Trần Hậu
- Trần Hoài Anh
- Trần Hoài Thư
- Trần Hoàng Phố
- Trần Hoàng Trúc
- Trần Hoàng Vy
- Trần Hùng
- Trần Huy Bích
- Trần Huy Mẫn
- Trần Huy Minh Phương
- Trần Huy Quang
- Trần Huyền Sâm
- Trần Huỳnh Duy Thức
- Trần Hữu Dũng
- Trần Hữu Khánh
- Trần Hữu Quang
- Trần Hữu Tá
- Trần Hữu Thục
- Trần Khánh Triệu
- Trần Kiêm Đoàn
- Trần Kiêm Trinh Tiên
- Trần Kim Trắc
- Trần Kỳ Trung
- Trần Lam
- Trần Lê Hoa Tranh
- Trần Lê Sơn Ý
- Trần Lương
- Trần Lý Trí Tân
- Trần Mạnh Hảo
- Trần Mạnh Tuấn
- Trần Minh Phi
- Trần Minh Quốc
- Trần Mộng Tú
- Trần Nam Anh
- Trần Nam Bình
- Trần Ngân Hà
- Trần Nghi Hoàng
- Trần Ngọc Cư
- Trần Ngọc Hiếu
- Trần Ngọc Trác
- Trần Ngọc Tuấn
- Trần Ngọc Vương
- Trần Nguyên Đán
- Trần Nhã Thụy
- Trần Nho Thìn
- Trần Nhương
- Trần Phong Giao
- Trần Phong Vũ
- Trần Quang Đức
- Trần Quang Lộc
- Trần Quốc Anh
- Trần Quốc Nam
- Trần Quốc Thuận
- Trần Quốc Toàn
- Trần Quốc Trọng
- Trần Quốc Vượng
- Trần Quyết Thắng
- Trân Sa
- Trần Song Hào
- Trần Thành
- Trần Thanh Ái
- Trần Thanh Cảnh
- Trần Thanh Huy
- Trần Thanh Vân
- Trần Thắng
- Trần Thế Vĩnh
- Trần Thị Băng Thanh
- Trần Thị Diệu Tâm
- Trần Thị Lai Hồng
- Trần Thị Lam
- Trần Thị NgH.
- Trần Thị Nguyệt Mai
- Trần Thị Phương Phương
- Trần Thị Thanh Thoả
- Trần Thị Thu Hoài
- Trần Thị Trường
- Trần Thiện Đạo
- Trần Thùy Mai
- Trần Tiến
- Trần Tiễn Cao Đăng
- Trần Tiến Dũng
- Trần Tiễn Khanh
- Trần Tố Nga
- Trần Trọng Dương
- Trần Trọng Hoàng
- Trần Trọng Thức
- Trần Trọng Vũ
- Trần Trung Chính
- Trần Trung Đạo
- Trần Tuấn
- Trần Từ Mai
- Trần Vàng Sao
- Trần Văn Cẩn
- Trần Văn Chánh
- Trần Văn Chung
- Trần Văn Đỉnh
- Trần Văn Khê
- Trần Văn Minh
- Trần Văn Nam
- Trần Văn Thọ
- Trần Văn Thủy
- Trần Văn Tý
- Trần Vấn Lệ
- Trần Viết Điền
- Trần Việt Hà
- Trần Viết Ngạc
- Trần Vinh Dự
- Trần Vũ
- Trần Vũ Hải
- Trần Vương Thuấn
- Trần Vương Thuận
- Trần Wũ Khang
- Trần Xuân Hoài
- Trần Xuân Kiêm
- Trần Xuân Linh
- Trần Xuân Lĩnh
- Trần Xuân Thảo
- Trần Ý Dịu
- Trần Yên Hòa
- Trần Yên Nguyên
- Trên
- Trên Facebook
- Trên Facebook/Minds
- Trên kệ sách
- Trên trang diaCRITICS
- Trí Hiệu Dân
- Triều Anh
- Triều Hoa Đại
- Triêu Nhan
- Triều Sơn
- Triệu Tử Dương
- Trịnh Anh Tuấn
- Trịnh Bá Phương
- Trịnh Bách
- Trịnh Cao Hòa Thanh
- Trịnh Chu
- Trịnh Công Sơn
- Trịnh Cung
- Trịnh Duy Kỳ
- Trịnh Hữu Long
- Trịnh Kim Tiến
- Trịnh Lữ
- Trịnh Minh Tuấn
- Trịnh Sơn
- Trịnh Thanh Thủy
- Trịnh Thu Tuyết
- Trịnh Vĩnh Phúc
- Trịnh Xuân Thuận
- Trịnh Xuân Thủy
- Trịnh Y Thư
- Trọng Anh
- Trọng Phú
- Trọng Thành
- Tru Sa
- Trúc Giang
- Trúc Thông
- Trúc Ty
- Trump
- Trung Bảo
- Trung Dũng Kqd
- Trung Dũng Kqđ
- Trùng Dương
- Trung Đào
- Trung Trung Đỉnh
- Trư Sa
- Trường An
- Trương Anh Ngọc
- Trương Anh Thụy
- Trương Châu Hữu Danh
- Trương Chính
- Trương Cừ
- Trương Duy Nhất
- Trương Đăng Dung
- Trương Điện Thắng
- Trương Đình Phượng
- Trương Hồng Quang
- Trương Huy San
- Trường Minh
- Trương Ngọc Chương
- Trương Nguyên
- Trương Nguyện Thành
- Trương Nhân Tuấn
- Trương Phượng
- Trương Quang
- Trương Quang Đệ
- Trương Quang Nhuệ
- Trương Quang Vĩnh
- Trương Quốc Cường
- Trương Thanh Thuận
- Trương Thị An Na
- Trương Thị Ngọc Hân
- Trương Thiên Phàm
- Trương Thu Hiền
- Trương Tố Hoa
- Trương Trọng Nghĩa
- Trương Tửu
- Trương Văn Dân
- Trương Văn Vĩnh
- Trương Vũ
- Trương Xuân Thiên
- Tú Mỡ
- Tù Quốc Hoài
- Tù Sâm
- Tú Trung Hồ
- Tuấn Duy
- Tuấn Khanh
- Tuân Nguyễn
- Tuấn Thảo
- Tuệ Anh
- Tuệ Đăng
- Tuệ Nguyên
- Tuệ Nhân
- Tuệ Nhật
- Tuệ Sĩ
- Tuệ Sỹ
- Tùng Dương Cola
- Tung Nguyen
- Turner
- Túy Hồng
- Tuyết Nghi
- Tư
- Từ Dung
- Tư liệu
- Tử Linh
- Từ Mai Trần Huy Bích
- Từ Quốc Hoài
- Từ Sâm
- Từ Thức
- Tưởng
- Tương Lai
- Uejima Onitsura
- Umberto Eco
- Uông Tăng Kỳ
- Uông Triều
- Uyển Ca
- Uyên Nguyên
- Uyên Nguyễn
- Uyên Thao
- Uyên Vũ
- V. Erofiev
- V. N.
- Václav Havel
- Vàng A Giang
- Varlam Shalamov
- Vasco Gargalo
- Vasily Makarovich
- Vasyl Stus
- văn
- Văn
- Văn Biển
- Văn Cao
- Văn Chinh
- Văn Công Hùng
- Văn Giá
- Văn học
- Văn học Miền Nam 54-75
- Văn Như Cương
- Văn Quang
- Văn Tâm
- Văn Văn Của
- Văn Việt
- Văn;
- Văn.
- Vấn đề hôm nay
- Vận Động Ứng Cử Đại Biểu Quốc Hội 2016
- Vân Hạ
- Vân Phi
- Velcrow Ripper
- Veronica Melkozerova
- Vi Lãng
- Vi Trần
- Vi Yên
- Viet Thanh Nguyen
- Viên Linh
- Việt Bách
- Việt Bình
- Việt Dzũng
- Việt Khang
- Việt Lang
- Việt Phương
- Viktor Astafyev
- Viktor Maslov
- Vinh Anh
- Vĩnh Điện
- Vĩnh Hảo
- Vĩnh Quyền
- Virginia Heffernan
- Virginia Woolf
- Vladimir Britanishsky
- Vladimir Nabokov
- Vladimir Voronov
- Võ An Đôn
- Võ Anh Minh
- Võ Anh Thơ
- Võ Bá Cường
- Võ Đắc Danh
- Võ Định Hình
- Võ Đức Phúc
- Võ Hồng
- Võ Huy Tâm
- Võ Hương Quỳnh
- Võ Kỳ Điền
- Võ Ngàn Sông
- Võ Phiến
- Võ Thị Ánh Ngọc
- Võ Thị Hảo
- Võ Thị Thu Hằng
- Võ Tiến Cường
- Võ Tòng Xuân
- Võ Trí Hảo
- Võ Văn Quản
- Võ Văn Tạo
- Võ Văn Thôn
- Võ Xuân Quế
- Võ Xuân Sơn
- Volker Weidermann
- Volodymyr Vynnychenko
- Volodymyr Zelenskyy
- Vũ
- Vũ Bằng
- Vũ Biện Điền
- Vũ Cao Đàm
- Vũ Cát Tường
- Vũ Đình Hòe
- Vũ Đình Huỳnh
- Vũ Đình Liên
- Vũ Đình Phòng
- Vũ Đức Khanh
- Vũ Đức Phúc
- Vũ Đức Sao Biển
- Vu Gia
- Vũ Hà Văn
- Vũ Hạnh
- Vũ Hoàng Chương
- Vũ Hoàng Thư
- Vũ Hồng Ánh
- Vũ Huy Ngọc
- Vũ Huy Quang
- Vũ Khắc Hoè
- Vũ Khắc Khoan
- Vũ Kim Hạnh
- Vũ Kim Thu
- Vũ Lâm
- Vũ Lập Nhật
- Vũ My Lan
- Vũ Ngọc Giao
- Vũ Ngọc Hoàng
- Vũ Ngọc Tâm
- Vũ Ngọc Tiến
- Vũ Nho
- Vũ Oanh
- Vũ Quang Việt
- Vũ Quí Hạo Nhiên
- Vũ Quốc Ngữ
- Vũ Quỳnh Hương
- Vũ Quỳnh Nh.
- Vũ Thành Sơn
- Vũ Thanh Tâm
- Vũ Thanh Tùng
- Vũ Thành Tự Anh
- Vũ Thế Khôi
- Vũ Thế Thành
- Vũ Thị Hải
- Vũ Thị Nhuận
- Vũ Thị Phương Anh
- Vũ Thị Phương Lan
- Vũ Thị Thanh
- Vũ Thị Thanh Mai
- Vũ Thư Hiên
- Vũ Tiến Lập
- Vũ Trọng Khải
- Vũ Trọng Phụng
- Vũ Tuấn Hoàng
- Vũ Từ Trang
- Vũ Tường
- Vũ Viết Tuân
- Vũ Xuân Tửu
- Vương Bích Ngọc
- Vương Đan
- Vương Hỗ Ninh
- Vương Huy
- Vương Ngọc Minh
- Vương Tiểu Nhị
- Vương Trí Nhàn
- Vương Trọng
- Vương Trùng Dương
- Vương Trung Hiếu
- Vương Tuấn
- Vy Thảo
- W. H. Auden
- Wa Praong
- Walt Whitman
- Walter Isaacson
- Wayne Karlin
- Wells
- Wendy Barker
- Wiesiek Powaga
- Wilhelm Schmid
- Will Nguyen
- William Carlos Williams
- William Nee
- William Stafford
- William Stanley Merwin
- Winston Phan Đào Nguyên
- Wislawa Szymborska
- Władysław Reymont
- Wolf Biermann
- Wolfgang Borchert
- Wulf Noll
- Wynn Gadkar Wilcox
- Xang Hứng
- Xì Trum
- Xie Tao
- Xuân Ba
- Xuân Diệu
- Xuân Dương
- Xuân Đài
- Xuân Minh
- Xuân Phượng
- Xuân Sách
- Xuân Thọ
- Xuân Uyên
- Xuân Vũ
- Xương Văn
- Y Chan
- Ỷ Lan
- Ý Nhi
- Y Uyên
- Yan Frenkel
- Yanis Varoufakis
- Yasmine M’Barek
- Yevgeny Yevtushenko
- Yên Ba
- Yên Khắc Chính
- Yến Năng
- Yên San
- Yên San Thụy Miên
- Yên Thao
- Yiyun Li
- Yoko Ogawa
- Yōko Ogawa
- Yoko Tawada
- Yosano Akiko
- Young Sang Lee
- Yuliya Ilchuk
- Yuno Bigboi
- Yves Sintomer
- Yvette Tan
- Zac Herman
Tự do nào cho thế giới Pháp ngữ?
Tino Cao
1.
Hai mươi chín năm sau hội nghị Hà Nội tháng 11 năm 1997, Hội nghị thượng đỉnh Pháp ngữ trở lại Đông Nam Á với cuộc gặp tại Phnom Penh trong hai ngày 15 và 16 tháng 11 năm 2026. Chủ đề hòa bình và thịnh vượng được thảo luận giữa lúc xung đột Rwanda và Cộng hòa Dân chủ Congo chi phối cuộc tranh cử chức tổng thư kí, còn nước chủ nhà Campuchia bị các tổ chức nhân quyền chất vấn về việc giam giữ những nhà hoạt động môi trường. Những tranh cãi ấy liên quan trực tiếp đến uy tín của Francophonie, tổ chức đã xác nhận dân chủ và nhân quyền là nguyên tắc chung nhưng vẫn phụ thuộc vào sự đồng thuận giữa các quốc gia thành viên có lợi ích trái ngược. Tại Phnom Penh, câu hỏi đặt ra là các nhà lãnh đạo sẵn sàng bảo vệ những cam kết ấy đến đâu khi việc thực hiện chúng có thể tổn hại quan hệ ngoại giao mà họ muốn duy trì.
Đây là câu hỏi đã “đeo bám” Francophonie từ khi hợp tác văn hóa và giáo dục được mở rộng sang lĩnh vực chính trị. Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ – Organisation internationale de la Francophonie (OIF) – tập hợp các nền dân chủ nghị viện, những chế độ độc đảng, các nước giàu có và những xã hội bị chiến tranh tàn phá. Sự có mặt đông đảo đem lại quan hệ, phiếu ủng hộ và cơ hội vận động quốc tế. Nó cũng khiến tổ chức khó thống nhất phải làm gì khi thành viên vi phạm những nguyên tắc đã cùng nhau chấp nhận. Tuy nhiên, đời sống Pháp ngữ quan trọng hơn bộ máy đại diện cho nó. Nhà văn Sénégal, giáo viên Québec hay sinh viên Việt Nam sử dụng tiếng Pháp để viết, giảng dạy, tìm việc và tiếp cận tri thức. Họ không nhất thiết chờ các nguyên thủ đạt đồng thuận để tiếp tục những công việc ấy. Đánh giá Francophonie chỉ bằng thành công hay thất bại của hội nghị thượng đỉnh là đã bỏ qua phần sinh động nhất của một cộng đồng mà ngôn ngữ được sử dụng mỗi ngày với những nhu cầu rất cụ thể.
Lịch sử thuộc địa giải thích vì sao tiếng Pháp có mặt ở nhiều nơi. Sau độc lập, các xã hội tiếp tục sử dụng ngôn ngữ ấy, sửa đổi nó và dùng nó để phê phán cả chủ nghĩa thực dân lẫn nước Pháp. Paris không thể thay các tác giả ngoài châu Âu viết về kinh nghiệm của họ, càng không có quyền quyết định lịch sử ấy phải được diễn đạt ra sao. Xem Francophonie như phần kéo dài của ảnh hưởng Pháp là bỏ qua khả năng tự chủ của những người đã tiếp nhận tiếng Pháp và sử dụng ngôn ngữ ấy để diễn đạt tư tưởng, kí ức và kinh nghiệm của mình.
Sự phân bố dân số trong cộng đồng Pháp ngữ cũng đòi hỏi OIF xem xét lại vai trò và ảnh hưởng của các thành viên. Báo cáo công bố năm 2026 ước tính khoảng 396 triệu người sử dụng tiếng Pháp vào năm 2025, trong đó gần 65% sống ở châu Phi. Tuy nhiên, phương pháp thống kê mới tính thêm học sinh từ 6 đến 9 tuổi được học đọc viết bằng tiếng Pháp tại một số nước, trong khi cách tính cũ cho kết quả khoảng 348 triệu người. Mức tăng phản ánh cả thay đổi phương pháp và việc bổ sung dữ liệu, không thể được xem hoàn toàn là sự gia tăng số người sử dụng tiếng Pháp trên thực tế. Dù vậy, tỉ lệ người sử dụng tiếng Pháp tại châu Phi cho thấy vai trò của lục địa này cần được thể hiện tương xứng trong tổ chức, từ phân bổ ngân sách đến xác định chương trình nghiên cứu, xuất bản và giáo dục. Việc ca ngợi châu Phi là tương lai của Francophonie sẽ thiếu sức thuyết phục nếu các nước châu Phi vẫn ít có khả năng tham gia quyết định những hoạt động liên quan trực tiếp đến xã hội của họ, còn nguồn tài trợ và hệ thống phân phối tiếp tục do các trung tâm bên ngoài chi phối.
2.
Các quốc gia tham gia Francophonie với những tính toán cụ thể về lợi ích ngoại giao. Với các nước nhỏ, tổ chức mở thêm cơ hội tiếp xúc và vận động những đối tác khó tiếp cận bằng quan hệ song phương; với các nước lớn, đây là diễn đàn tìm kiếm sự ủng hộ và mở rộng ảnh hưởng. Những lợi ích ấy có thể gặp nhau trong hợp tác giáo dục, tư pháp hay bảo tồn di sản, nơi ngôn ngữ chung giúp việc trao đổi thuận tiện hơn và quan hệ chuyên môn được duy trì ngay cả khi các nhà lãnh đạo bất đồng. Tuy nhiên, sự gần gũi về ngôn ngữ không đủ để dung hòa những lợi ích quốc gia đối nghịch. Tranh chấp về việc Louise Mushikiwabo tiếp tục giữ chức tổng thư kí cho thấy xung đột giữa Rwanda và Cộng hòa Dân chủ Congo đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc quyết định nhân sự của OIF. Kinshasa phản đối ứng viên Rwanda tái cử, trong khi tổng thống Pháp Emmanuel Macron kêu gọi đoàn kết và tìm kiếm đồng thuận. Bất đồng này liên quan đến cách các bên nhìn nhận trách nhiệm trong xung đột và tư cách của người đại diện cho tổ chức, những vấn đề mà quan hệ Pháp ngữ tự nó không thể giải quyết.
Cơ chế đồng thuận giúp OIF duy trì sự gắn kết giữa các thành viên, nhưng cũng cho phép các nước trì hoãn quyết định hoặc đòi hỏi sửa đổi nội dung theo hướng có lợi cho mình. Khi việc tránh chia rẽ được ưu tiên hơn yêu cầu giải quyết bất đồng, thỏa thuận đạt được có nguy cơ chỉ bao gồm những nội dung ít gây phản đối, trong khi vấn đề dẫn đến tranh chấp vẫn tồn tại. Mâu thuẫn về dân chủ còn trực tiếp liên quan đến uy tín của tổ chức. Tuyên bố Bamako năm 2000 khẳng định Francophonie và dân chủ là không thể tách rời, đồng thời xác nhận những cam kết về quyền con người, nhà nước pháp quyền và thực hành dân chủ. Bởi vậy, việc chất vấn OIF trước tình trạng đàn áp báo chí và đối lập tại các nước thành viên có căn cứ từ những nguyên tắc mà tổ chức đã công bố. OIF phải giải thích cách thực hiện các cam kết ấy, nhất là khi yêu cầu bảo vệ quyền tự do của người dân mâu thuẫn với mong muốn duy trì quan hệ với các nhà nước thành viên.
Trường hợp Campuchia cho thấy sự chênh lệch giữa lợi ích ngoại giao mà nước chủ nhà nhận được và kết quả mà những người bị đàn áp có thể trông đợi. Việc đăng cai hội nghị đem lại cho Phnom Penh cơ hội củng cố vị thế quốc tế và tiếp xúc với các nhà lãnh đạo, trong khi năm nhà hoạt động môi trường thuộc Mother Nature Cambodia vẫn phải chờ kết quả vận động trả tự do. Trước hội nghị, FIDH, OMCT cùng các tổ chức khác đã yêu cầu các nhà lãnh đạo nêu vụ việc với nhà chức trách Campuchia. Phía Pháp biện luận rằng tẩy chay không đem lại hiệu quả, còn tham dự tạo cơ hội đối thoại về nhân quyền. Lập luận ấy có cơ sở về ngoại giao, nhưng việc nêu vấn đề trong cuộc gặp không đủ để chứng minh hiệu quả của đối thoại. Sức thuyết phục của nó phụ thuộc vào những kết quả có thể kiểm chứng, từ việc trả tự do cho người bị giam giữ đến chấm dứt các biện pháp cản trở hoạt động xã hội dân sự. Nếu công chúng chỉ được thông báo rằng nhân quyền đã được đề cập trong các cuộc trao đổi kín, đối thoại có nguy cơ trở thành cách biện minh cho việc tiếp tục hợp tác mà không đòi hỏi phía tiếp đón thay đổi cách hành xử. Nước chủ nhà khi ấy đã hưởng lợi từ hội nghị, còn những người bị giam giữ vẫn không biết các cuộc vận động ngoại giao có thể đem lại thay đổi gì cho hoàn cảnh của họ.
3.
Về kinh tế, sức hấp dẫn của Francophonie thường được giới thiệu bằng quy mô dân số, tổng sản phẩm và số thị trường mà các thành viên có thể tiếp cận. Tuy nhiên, những con số cộng gộp không phản ánh mức độ gắn kết giữa các nền kinh tế, cũng không cho biết hợp tác Pháp ngữ đóng góp bao nhiêu vào tăng trưởng của mỗi nước. Sử dụng tiếng Pháp giúp doanh nghiệp thuận tiện hơn trong giao dịch và thương lượng, nhưng không xóa bỏ thuế nhập khẩu, khác biệt về tiêu chuẩn sản phẩm, chi phí vận tải hay những trở ngại trong tiếp cận tín dụng. Các thành viên vẫn thuộc những hệ thống thương mại và pháp lí khác nhau, trong khi nhiều nước có quan hệ kinh tế mật thiết với các đối tác ngoài tổ chức. Vì vậy, tổng GDP của các nước tham gia chỉ cho biết quy mô kinh tế của nhóm quốc gia ấy; con số này không thể được dùng để chứng minh sự tồn tại của thị trường Pháp ngữ thống nhất hay thành quả kinh tế do Francophonie đem lại.
Đánh giá hiệu quả hợp tác còn phải xét đến cách phân chia lợi ích giữa bên cung cấp vốn, bên sở hữu công nghệ, bên tổ chức sản xuất và bên kiểm soát phân phối. Doanh nghiệp xuất khẩu nguyên liệu có thể tăng lượng hàng bán ra mà vẫn phụ thuộc vào giá do bên mua chi phối; cơ sở sản xuất tham gia chuỗi cung ứng quốc tế vẫn có thể chỉ đảm nhận những công đoạn đem lại lợi nhuận thấp. Ngôn ngữ chung hỗ trợ giao dịch, trong khi vị thế đàm phán phụ thuộc vào nguồn lực và mức độ phụ thuộc của mỗi bên. Trong đào tạo và di chuyển nhân lực, học bổng quốc tế đem lại cơ hội học tập, nghề nghiệp cho người nhận, nhưng sự ra đi của người có chuyên môn cũng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu bác sĩ, kĩ sư và giảng viên tại nước xuất phát. Thành quả hợp tác giáo dục cần được đánh giá cả từ phía các cơ sở trong nước, xem họ có thêm nhân lực, kinh phí nghiên cứu và nguồn tài trợ để tuyển dụng, trả lương hay không. Số người được đưa đi học không đủ để chứng minh kết quả đóng góp của chương trình đối với sự phát triển của quốc gia nguồn đã gửi họ đi.
Giá trị thiết thực của hợp tác Pháp ngữ còn thể hiện trong những hoạt động ít được chú ý hơn các hội nghị doanh nghiệp, như công nhận bằng cấp, hỗ trợ đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, đào tạo nghề và trao đổi kĩ thuật. Những công việc này giúp người lao động tìm được việc phù hợp với chuyên môn, giúp doanh nghiệp nhỏ tiếp cận thị trường và giúp cơ sở địa phương duy trì hoạt động sau khi chuyên gia nước ngoài kết thúc nhiệm vụ. Việc đánh giá kết quả dựa trên số việc làm được tạo ra, mức thu nhập được cải thiện và năng lực chuyên môn mà phía tiếp nhận tiếp tục sử dụng sau khi tài trợ chấm dứt. Các thỏa thuận hợp tác chỉ có giá trị lâu dài khi cơ sở tham gia có đủ nhân lực và nguồn lực để tiếp tục công việc.
Trong công nghiệp văn hóa, quan hệ giữa sáng tạo và phân chia lợi ích cũng cần được xem xét cụ thể. Viết bằng tiếng Pháp mở thêm cơ hội tiếp cận độc giả ở nhiều quốc gia, nhưng việc tác phẩm được xuất bản, phát hành và đem lại thu nhập vẫn phụ thuộc vào nguồn vốn, hệ thống phân phối, hoạt động quảng bá và các thỏa thuận về bản quyền. Sự đa dạng của tác giả và tác phẩm không bảo đảm lợi ích kinh tế được phân chia tương xứng, nhất là khi hoạt động xuất bản tập trung tại vài trung tâm giàu có. Bảo vệ “đa dạng văn hóa” phải gắn với việc mở rộng cơ hội xuất bản, bảo đảm quyền lợi trong hợp đồng và trả công xứng đáng cho người sáng tạo. Việc mời tác giả châu Phi tham dự các liên hoan văn học giúp họ được biết đến, nhưng giá trị của sự hỗ trợ còn phải được xét từ việc sách của họ có được phát hành tại quê nhà, đến được với độc giả và đem lại thu nhập cho tác giả hay không.
4.
Sự gia tăng số người sử dụng tiếng Pháp thường được xem là thành công của Francophonie, dù số liệu ấy không cho biết học sinh hiểu bài đến đâu, đọc sách ra sao và vận dụng được bao nhiêu kiến thức đã học. Tiếng Pháp mở thêm cơ hội tiếp cận sách báo, khoa học và các mạng lưới nghề nghiệp, nhưng lợi ích này phân bố không đều giữa các nhóm xã hội. Gia đình có tiền đầu tư cho con học ngoại ngữ, du học và sinh hoạt ở nước ngoài thường tận dụng được nhiều cơ hội hơn. Tại những nước sử dụng tiếng Pháp trong giáo dục và hành chính, mức độ thành thạo ngôn ngữ còn ảnh hưởng đến việc tìm kiếm việc làm, tiếp cận dịch vụ và tham gia đời sống công cộng. Tiếng Pháp vừa mở rộng cơ hội học tập, vừa có thể trở thành tiêu chí phân biệt địa vị xã hội, nhất là khi chất lượng giảng dạy phụ thuộc vào thu nhập và nơi cư trú của người học.
Quan hệ giữa tiếng Pháp và tiếng mẹ đẻ thể hiện cụ thể trong lớp học. Với học sinh chưa thông thạo tiếng Pháp, việc tiếp thu kiến thức bằng ngôn ngữ này đồng nghĩa với hai trở ngại cùng lúc, vừa hiểu nội dung bài học, vừa hiểu ngôn ngữ truyền đạt. Hiệu quả của giáo dục đa ngôn ngữ phụ thuộc vào trình độ giáo viên, chất lượng tài liệu và sự nối tiếp của chương trình giữa các cấp học. Tình trạng thiếu kinh phí, cắt giảm hoặc ngừng tài trợ trong các dự án giảng dạy tiếng Pháp làm gián đoạn việc đào tạo giáo viên và biên soạn giáo trình. Trong hoàn cảnh ấy, những phát biểu đề cao tiếng mẹ đẻ ít đem lại thay đổi cho lớp học khi giáo viên thiếu tài liệu và hỗ trợ chuyên môn để triển khai chương trình đa ngôn ngữ. Khoảng cách giữa cam kết và thực tế ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiếp thu kiến thức của học sinh, nhất là những em ít có cơ hội sử dụng tiếng Pháp ngoài nhà trường.
Trong môi trường số, sự bất bình đẳng còn thể hiện ở mức độ tồn tại của các cộng đồng và cơ hội đưa tác phẩm đến công chúng. Nội dung được đăng tải bằng tiếng Pháp không đồng nghĩa với việc độc giả sẽ tìm thấy nó, bởi kết quả tìm kiếm và nội dung được đề xuất còn chịu sự chi phối của thuật toán, hệ thống phân phối và ngân sách quảng bá. Với trí tuệ nhân tạo, sự chênh lệch bắt đầu từ nguồn dữ liệu dùng để huấn luyện hệ thống. Khi dữ liệu tập trung vào vài xã hội có ngành xuất bản và hạ tầng số phát triển, cách nói, địa danh, kí ức và kinh nghiệm lịch sử của các cộng đồng khác có nguy cơ bị nhận diện thiếu hoặc diễn giải sai. Số lượng nội dung bằng tiếng Pháp tăng lên vẫn có thể đồng thời diễn ra tình trạng nhiều cộng đồng ít được biết đến, ngay trong ngôn ngữ mà họ cùng sử dụng.
Với phần lớn người sử dụng tiếng Pháp sống ở châu Phi, tương lai Francophonie gắn trực tiếp với chất lượng trường học, cơ hội việc làm và hạ tầng số của lục địa này. Dự báo số người nói tiếng Pháp tăng giúp tổ chức xác định quy mô và hướng hợp tác, nhưng không cho biết sự gia tăng ấy sẽ đem lại lợi ích gì cho người dân. Khi nhiều cộng đồng vẫn thiếu giáo viên, thiếu việc làm và gặp trở ngại trong tiếp cận tri thức, số người sử dụng ngôn ngữ tăng lên không đủ để chứng minh hiệu quả hoạt động của Francophonie. Giá trị của tổ chức đối với các cộng đồng ấy thể hiện ở những kết quả hợp tác cụ thể, từ cải thiện chất lượng giáo dục, mở thêm cơ hội việc làm đến hỗ trợ người dân tham gia nghiên cứu, xuất bản và phổ biến kiến thức bằng tiếng Pháp.
5.
Vai trò của Việt Nam trong Francophonie thể hiện ở những đóng góp cụ thể cho hoạt động chung của tổ chức. Tháng 11 năm 1997, Hà Nội đăng cai Hội nghị thượng đỉnh Pháp ngữ lần thứ bảy, đánh dấu lần đầu hội nghị được tổ chức tại Đông Nam Á. Tại đây, các thành viên thông qua Hiến chương Pháp ngữ (Charte de la Francophonie), và bầu Boutros Boutros-Ghali làm tổng thư kí đầu tiên, tiếp nối quyết định thiết lập chức vụ này tại Cotonou năm 1995. Hội nghị Hà Nội ghi nhận đóng góp của Việt Nam vào tiến trình củng cố cơ cấu tổ chức và phát triển hợp tác Pháp ngữ, đồng thời mở thêm cơ hội hợp tác với các thành viên trong giáo dục, văn hóa và quan hệ quốc tế.
Nhưng sự tham gia của Việt Nam vào hoạt động ngoại giao Pháp ngữ không đồng nghĩa với việc tiếng Pháp được sử dụng rộng rãi trong nước. Ước tính năm 2022 ghi nhận khoảng 693.000 người sử dụng, tương đương 0,70% dân số, cho thấy ảnh hưởng của ngôn ngữ này trong xã hội còn tương đối hẹp. Trong bối cảnh ấy, hợp tác giáo dục và chuyên môn là lĩnh vực đem lại những kết quả cụ thể. Theo thông tin cơ sở đào tạo công bố, chương trình thạc sĩ công nghệ thông tin có sự tham gia của Viện Quốc tế Pháp ngữ và Đại học La Rochelle được triển khai từ năm 1995 và đã có hơn 700 học viên tốt nghiệp, góp phần đào tạo nhân lực và phát triển quan hệ học thuật quốc tế. Với kinh tế và văn hóa, mối liên hệ giữa thành quả đạt được và hoạt động của Francophonie phức tạp hơn. Thương mại với Pháp hoặc Canada còn chịu tác động của nhu cầu thị trường, quan hệ song phương và các hiệp định thương mại, nên mức tăng trao đổi hàng hóa không thể được quy toàn bộ cho hợp tác Pháp ngữ. Tương tự, thành công của nhà văn, nghệ sĩ gốc Việt ở nước ngoài góp phần làm phong phú đời sống văn hóa Pháp ngữ, đồng thời gắn với lao động sáng tạo của họ và môi trường đã nuôi dưỡng, phổ biến tác phẩm. Nguồn gốc Việt Nam của tác giả không mặc nhiên biến những thành tựu ấy thành đóng góp của nhà nước Việt Nam.
Ở lĩnh vực dân chủ, mâu thuẫn giữa cam kết quốc tế và cách hành xử trong nước bộc lộ trực tiếp hơn. Báo cáo Human Rights Watch năm 2026, ghi nhận các diễn biến năm 2025, mô tả việc đàn áp người phê bình nhà nước, ngăn cấm báo chí độc lập và hạn chế tự do biểu đạt, lập hội, hội họp tại Việt Nam. Những hành vi ấy trái với các nguyên tắc được xác nhận trong Tuyên bố Bamako năm 2000. Đóng góp về giáo dục và ngoại giao không làm giảm trách nhiệm của nhà nước đối với các vi phạm nhân quyền. Về phía OIF, việc duy trì hợp tác không giải quyết được mâu thuẫn giữa cam kết bảo vệ dân chủ của tổ chức và tình trạng các nước thành viên tiếp tục xâm phạm những quyền tự do đã cam kết tôn trọng. Khi quan hệ hợp tác vẫn tiếp diễn mà không đem lại cải thiện về nhân quyền, tư cách thành viên tiếp tục mang lại lợi ích ngoại giao cho nhà nước, trong khi những cam kết chung ít có tác dụng bảo vệ người bị đàn áp.
Theo tôi, giá trị của Francophonie thể hiện ở những cơ hội học tập, làm việc, sáng tạo và sự hiểu biết giữa các xã hội có lịch sử, thể chế và trình độ phát triển khác nhau. Duy trì hợp tác giữa những khác biệt ấy đem lại lợi ích thiết thực, nhất là khi trường học, cơ sở nghiên cứu và người làm văn hóa tiếp tục trao đổi bất chấp bất đồng giữa các quốc gia. Với Việt Nam, những chương trình này góp phần đào tạo nhân lực, mở thêm cơ hội tiếp cận tri thức và tham gia đời sống học thuật quốc tế. Ghi nhận các thành quả ấy cũng đồng nghĩa với việc quan tâm đến môi trường mà người dân sử dụng kiến thức, sáng tạo và trình bày quan điểm của mình. Hợp tác có thể đem lại kết quả trong giáo dục và văn hóa ngay cả khi các cam kết dân chủ không được thực hiện đầy đủ; thành công trong lĩnh vực này không xóa bỏ thiếu sót trong lĩnh vực khác. Khoảng cách giữa nguyên tắc và thực hành vẫn tồn tại khi người dân được khuyến khích học hỏi nhưng bị trừng phạt vì công khai phê bình. Trách nhiệm của OIF nằm ở cách tổ chức đối diện với mâu thuẫn ấy, bởi bảo vệ quyền bày tỏ bất đồng cũng thuộc những cam kết làm cơ sở cho hợp tác. Sự gắn kết Pháp ngữ có sức thuyết phục đến đâu còn tùy thuộc vào việc tiếng nói bất đồng được lắng nghe và bảo vệ ra sao.
- Tham khảo:
- OIF, Thông tin Hội nghị thượng đỉnh Pháp ngữ lần thứ 20, 9/10/2026.
https://www.francophonie.org/.../20e-sommet-francophonie...
- OIF, La langue française dans le monde 2026, bản tổng hợp.
https://www.francophonie.org/.../Synthese_rapport_Langue...
- OIF, Déclaration de Bamako, 2000.
https://www.francophonie.org/.../Declaration_Bamako_2000...
- Le Parisien, Francophonie: Emmanuel Macron veut “préserver l’union” et appelle au “consensus” face aux tensions RDC-Rwanda, 15/11/2026.
https://www.leparisien.fr/.../francophonie-emmanuel...
- Reuters, Exiled Cambodian politician denounces Francophonie summit, citing repression, 13/11/2026.
https://www.reuters.com/.../exiled-cambodian-politician.../
- FIDH, Cambodia: Francophonie leaders must call for the immediate release of the Mother Nature Cambodia 5, 12/11/2026.
https://www.fidh.org/.../cambodia-francophonie-leaders...
- OIF, Une histoire de la Francophonie.
https://webpp.francophonie.org/une-histoire-de-la...
- OIF, La langue française dans le monde 2022; Université Laval, Le monde francophone.
https://www.francophonie.org/.../Rapport-La-langue...
https://www.axl.cefan.ulaval.ca/franc.../franco-01-monde.htm
- Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, Thông tin chương trình thạc sĩ công nghệ thông tin.
https://www.is.vnu.edu.vn/cong-nghe-thong-tin/
- Human Rights Watch, World Report 2026 - Việt Nam, báo cáo về các diễn biến năm 2025.
https://www.hrw.org/.../wor.../2026/country-chapters/vietnam
- ••••••
QUELLE LIBERTÉ POUR LE MONDE FRANCOPHONE?
1.
À Phnom Penh, les dirigeants de la Francophonie se réunissent les 15 et 16 novembre 2026 pour discuter de paix et de prospérité. C’est la deuxième fois que le Sommet de la Francophonie se tient en Asie du Sud-Est, vingt-neuf ans après celui de Hanoï, en novembre 1997. Mais la désignation même de la personne appelée à diriger l’organisation se trouve prise dans les différends entre États membres. En marge de l’ordre du jour, des organisations de défense des droits humains demandent au pays hôte de libérer des militants écologistes emprisonnés. Le sommet se trouve ainsi confronté à une question: que peut exiger la Francophonie de ses membres lorsque les engagements démocratiques cèdent si souvent devant les calculs diplomatiques?
Cette question accompagne la Francophonie depuis que la coopération culturelle et éducative s’est étendue au champ politique. L’Organisation internationale de la Francophonie (OIF) réunit des démocraties parlementaires, des régimes à parti unique, des pays prospères et des sociétés ravagées par la guerre. Le nombre de ses membres multiplie les contacts, les soutiens dans les enceintes internationales et les possibilités d’action diplomatique. Il rend aussi plus difficile une réponse commune lorsque certains d’entre eux enfreignent les principes auxquels ils ont souscrit. La vie francophone compte pourtant davantage que l’appareil institutionnel qui la représente. Un écrivain sénégalais, un enseignant québécois ou un étudiant vietnamien utilisent le français pour écrire, enseigner, chercher un emploi et accéder au savoir. Ils n’attendent pas nécessairement que les chefs d’État s’accordent pour poursuivre leurs activités. Juger la Francophonie à la seule réussite ou au seul échec de ses sommets revient à négliger la part la plus vivante d’une communauté dont la langue répond, au quotidien, à des besoins très concrets.
L’histoire coloniale explique la présence du français dans de nombreuses régions du monde. Après les indépendances, les sociétés ont continué à employer cette langue, à la transformer et à s’en servir pour critiquer aussi bien le colonialisme que la France. Paris ne saurait raconter à la place des auteurs extra-européens ce qu’ils ont vécu, encore moins décider de la manière dont cette histoire doit s’écrire. Réduire la Francophonie au prolongement de l’influence française, c’est méconnaître l’autonomie de ceux qui se sont approprié le français pour exprimer leur pensée, leur mémoire et leur expérience.
La répartition démographique des francophones oblige également l’OIF à reconsidérer la place et l’influence de ses membres. Le rapport publié en 2026 estime à quelque 396 millions le nombre de personnes parlant français en 2025, dont près de 65 % vivent en Afrique. La nouvelle méthode de dénombrement inclut toutefois, dans certains pays, les élèves de six à neuf ans alphabétisés en français, alors que l’ancienne méthode aboutit à une estimation d’environ 348 millions. La hausse reflète donc à la fois une révision méthodologique et l’apport de données supplémentaires; elle ne peut être entièrement assimilée à une progression effective de l’usage de la langue. La proportion de francophones vivant en Afrique justifie néanmoins que le continent occupe une place correspondante dans l’organisation, de l’allocation des budgets à la définition des programmes de recherche, d’édition et d’enseignement. Présenter l’Afrique comme l’avenir de la Francophonie restera peu convaincant si les pays africains ont peu de prise sur les décisions qui concernent directement leurs sociétés, tandis que les financements et les circuits de distribution demeurent contrôlés depuis l’extérieur.
2.
Les États participent à la Francophonie en fonction d’intérêts diplomatiques précis. Pour les petits pays, l’organisation offre des occasions supplémentaires de rencontrer et de solliciter des partenaires auxquels les relations bilatérales donnent difficilement accès. Pour les grandes puissances, elle constitue une enceinte où rechercher des soutiens et étendre leur influence. Ces intérêts peuvent converger dans la coopération éducative, judiciaire ou patrimoniale, où une langue commune facilite les échanges et permet aux relations professionnelles de se poursuivre malgré les désaccords entre dirigeants. La proximité linguistique ne suffit cependant pas à concilier des intérêts nationaux antagonistes. La controverse sur le maintien de Louise Mushikiwabo au poste de secrétaire générale montre combien le conflit entre le Rwanda et la République démocratique du Congo pèse directement sur la désignation de la direction de l’OIF. Kinshasa s’oppose à la reconduction de la candidate rwandaise, tandis que le président français Emmanuel Macron appelle à l’unité et à la recherche d’un consensus. Le différend porte sur l’attribution des responsabilités dans le conflit et sur la légitimité de la personne appelée à représenter l’organisation, autant de questions que l’appartenance francophone ne saurait résoudre à elle seule.
La règle du consensus contribue à préserver la cohésion de l’OIF, mais elle permet aussi aux États de différer une décision ou d’en négocier le contenu à leur avantage. Lorsque le souci d’éviter une rupture l’emporte sur le règlement du désaccord, l’entente risque de se limiter aux points les moins contestés, laissant intact le différend initial. Les contradictions relatives à la démocratie engagent plus directement encore la crédibilité de l’organisation. La Déclaration de Bamako de 2000 affirme que Francophonie et démocratie sont indissociables et réaffirme les engagements en matière de droits humains, d’État de droit et de pratiques démocratiques. Interroger l’OIF sur la répression de la presse et de l’opposition dans les pays membres revient donc à lui demander des comptes sur ses propres principes. Il lui appartient d’expliquer comment elle met en œuvre ces engagements, notamment lorsque la défense des libertés entre en conflit avec la volonté de ménager les gouvernements membres.
Le cas cambodgien révèle l’écart entre les bénéfices diplomatiques obtenus par le pays hôte et les résultats que peuvent espérer les personnes victimes de répression. Accueillir le sommet permet à Phnom Penh de conforter sa position internationale et de rencontrer des dirigeants étrangers, tandis que les cinq militants écologistes de Mother Nature Cambodia attendent toujours que les démarches en faveur de leur libération aboutissent. Avant le sommet, la FIDH, l’OMCT et d’autres organisations ont demandé aux dirigeants de soulever leur cas auprès des autorités cambodgiennes. La France fait valoir qu’un boycott serait inefficace et que sa participation permet un dialogue sur les droits humains. L’argument se défend sur le plan diplomatique, mais évoquer un problème lors d’un entretien ne suffit pas à établir l’efficacité du dialogue. Celle-ci se mesure à des résultats vérifiables, de la libération des détenus à la levée des entraves aux activités de la société civile. Si le public apprend seulement que les droits humains ont été abordés à huis clos, le dialogue risque de servir à justifier la poursuite de la coopération sans obtenir du pays hôte qu’il modifie ses pratiques. Celui-ci aura déjà recueilli les bénéfices du sommet, tandis que les personnes emprisonnées ignoreront encore ce que les démarches diplomatiques peuvent changer à leur sort.
3.
Sur le plan économique, l’attrait de la Francophonie est souvent présenté à travers le poids démographique de ses membres, leur produit intérieur brut et le nombre de marchés auxquels ils peuvent accéder. Ces données agrégées ne disent pourtant ni le degré d’intégration de leurs économies ni la contribution de la coopération francophone à la croissance de chaque pays. L’usage du français facilite les transactions et les négociations, mais il ne supprime ni les droits de douane, ni les différences de normes, ni les coûts de transport, ni les obstacles à l’accès au crédit. Les membres relèvent de cadres commerciaux et juridiques distincts, et nombre d’entre eux entretiennent des relations économiques étroites avec des partenaires extérieurs à l’organisation. Additionner leurs PIB renseigne donc sur le poids économique de cet ensemble de pays; cette somme ne prouve ni l’existence d’un marché francophone unifié ni la création de richesses imputable à la Francophonie.
L’efficacité de la coopération se mesure aussi à la répartition des bénéfices entre ceux qui apportent les capitaux, détiennent les technologies, organisent la production et contrôlent la distribution. Une entreprise exportatrice de matières premières peut accroître ses ventes tout en restant tributaire de prix largement déterminés par les acheteurs; un site de production intégré aux chaînes d’approvisionnement internationales peut demeurer cantonné aux activités les moins rémunératrices. La langue commune facilite les transactions, tandis que le rapport de négociation dépend des ressources et du degré de dépendance de chaque partie. Dans la formation et la mobilité professionnelle, les bourses internationales ouvrent des perspectives d’études et de carrière à leurs bénéficiaires, mais le départ de personnels qualifiés peut aussi aggraver la pénurie de médecins, d’ingénieurs et d’enseignants dans les pays d’origine. Le bilan de la coopération éducative se joue donc également dans les établissements de ces pays: disposent-ils de davantage de personnel, de crédits de recherche et de moyens pour recruter et rémunérer leurs équipes? Le nombre de personnes envoyées à l’étranger ne suffit pas à établir la contribution d’un programme au développement du pays qui les a formées et soutenues.
L’utilité de la coopération francophone apparaît aussi dans des activités moins médiatisées que les rencontres d’entreprises: reconnaissance des diplômes, accompagnement dans la mise aux normes pour l’exportation, formation professionnelle et échanges techniques. Ces dispositifs aident les travailleurs à trouver un emploi correspondant à leurs qualifications, les petites entreprises à accéder aux marchés et les établissements locaux à poursuivre leurs activités après le départ des experts étrangers. Leurs résultats s’apprécient au nombre d’emplois créés, à l’amélioration des revenus et aux compétences que les bénéficiaires continuent de mobiliser une fois les financements achevés. Les accords de coopération ne produisent d’effets durables que si les structures participantes disposent des équipes et des ressources nécessaires pour poursuivre le travail.
Dans les industries culturelles, le rapport entre création et répartition des bénéfices appelle la même attention. Écrire en français ouvre l’accès à des lecteurs de plusieurs pays, mais la publication, la diffusion et les revenus d’une œuvre restent tributaires des capitaux disponibles, des réseaux de distribution, de la promotion et des contrats de cession de droits. La diversité des auteurs et des œuvres ne garantit pas une répartition équitable des bénéfices, surtout lorsque l’édition se concentre dans quelques centres prospères. La défense de la “diversité culturelle” engage ainsi l’accès à la publication, la protection des droits des créateurs dans les contrats et leur juste rémunération. Inviter des auteurs africains à des festivals littéraires leur donne de la visibilité; la portée de ce soutien dépend aussi de la circulation de leurs livres dans leur propre pays, de leur accès aux lecteurs et des revenus qu’ils en tirent.
4.
L’augmentation du nombre de personnes parlant français est souvent tenue pour une réussite de la Francophonie, alors qu’elle ne renseigne ni sur la compréhension des cours par les élèves, ni sur leur maîtrise de la lecture, ni sur leur aptitude à utiliser les connaissances acquises. Le français ouvre des perspectives d’accès aux livres, à la presse, aux sciences et aux réseaux professionnels, mais ces avantages sont inégalement répartis entre les groupes sociaux. Les familles qui peuvent financer l’apprentissage des langues, les études et les séjours à l’étranger sont généralement mieux placées pour en bénéficier. Dans les pays où le français est employé dans l’enseignement et l’administration, sa maîtrise influe également sur l’accès à l’emploi, aux services et à la vie publique. Il élargit ainsi les possibilités de formation tout en pouvant devenir un facteur de différenciation sociale, notamment lorsque la qualité de l’enseignement dépend des revenus et du lieu de résidence des élèves.
Le rapport entre le français et la langue maternelle se manifeste concrètement dans la salle de classe. Pour les élèves qui maîtrisent mal le français, apprendre dans cette langue suppose de surmonter deux difficultés à la fois: comprendre le contenu du cours et la langue dans laquelle il est dispensé. L’efficacité de l’enseignement multilingue dépend de la formation des enseignants, de la qualité des supports et de la continuité des programmes d’un niveau à l’autre. Le manque de crédits, la réduction ou l’arrêt des financements dans les projets d’enseignement du français interrompent la formation des enseignants et l’élaboration des manuels. Dans ces circonstances, les discours en faveur des langues maternelles changent peu la réalité des classes, faute de ressources pédagogiques et d’accompagnement professionnel pour mettre en œuvre les programmes multilingues. L’écart entre les engagements et leur réalisation affecte directement les apprentissages, surtout chez les élèves qui ont peu d’occasions de pratiquer le français en dehors de l’école.
Dans l’espace numérique, les inégalités concernent aussi la visibilité des communautés et les possibilités de faire connaître leurs œuvres. Publier un contenu en français ne signifie pas que les lecteurs le trouveront: les résultats de recherche et les recommandations dépendent également des algorithmes, des circuits de diffusion et des budgets de promotion. Avec l’intelligence artificielle, ces écarts se constituent dès la sélection des données d’entraînement. Lorsque celles-ci proviennent principalement de quelques sociétés dotées d’une édition et d’infrastructures numériques développées, les usages linguistiques, les noms de lieux, les mémoires et les expériences historiques d’autres communautés risquent d’être mal reconnus ou interprétés. La multiplication des contenus en français peut donc coexister avec la faible visibilité de nombreuses communautés au sein même de la langue qu’elles partagent.
La majorité des francophones vivant en Afrique, l’avenir de la Francophonie est directement lié à la qualité des écoles, aux perspectives d’emploi et aux infrastructures numériques du continent. Les prévisions de croissance du nombre de locuteurs aident l’organisation à définir l’ampleur et les orientations de sa coopération, mais elles ne disent pas ce que cette progression apportera aux populations. Tant que de nombreuses communautés manquent d’enseignants et d’emplois et rencontrent des obstacles dans l’accès au savoir, la hausse du nombre de francophones ne suffit pas à démontrer l’efficacité de l’organisation. Son utilité pour ces communautés se mesure aux résultats concrets de la coopération: amélioration de l’enseignement, nouvelles perspectives professionnelles et soutien à leur participation à la recherche, à l’édition et à la diffusion des connaissances en français.
5.
Le rôle du Vietnam dans la Francophonie se traduit par des contributions concrètes aux activités communes de l’organisation. En novembre 1997, Hanoï accueille le septième Sommet de la Francophonie, organisé pour la première fois en Asie du Sud-Est. Les membres y adoptent la Charte de la Francophonie et élisent Boutros Boutros-Ghali au poste de premier secrétaire général, donnant suite à la décision prise à Cotonou en 1995 de créer cette fonction. Le sommet de Hanoï marque ainsi la contribution du Vietnam au renforcement des institutions et au développement de la coopération francophone, tout en lui ouvrant de nouvelles perspectives de coopération éducative, culturelle et diplomatique avec les autres membres.
La participation du Vietnam à la diplomatie francophone ne signifie toutefois pas que le français soit largement pratiqué dans le pays. Les estimations de 2022 recensent quelque 693 000 locuteurs, soit 0,70 % de la population, ce qui témoigne d’une implantation sociale encore relativement restreinte. Dans ce contexte, la coopération éducative et professionnelle produit des résultats tangibles. Selon les informations publiées par l’établissement de formation, le master en informatique associant l’Institut francophone international et l’université de La Rochelle, mis en place en 1995, a formé plus de 700 diplômés, contribuant à la formation de personnels qualifiés et au développement des relations universitaires internationales. Dans l’économie et la culture, le lien entre les résultats obtenus et l’action de la Francophonie est plus complexe. Le commerce avec la France ou le Canada dépend aussi de la demande, des relations bilatérales et des accords commerciaux; la progression des échanges ne saurait donc être entièrement attribuée à la coopération francophone. De même, le succès des écrivains et des artistes d’origine vietnamienne à l’étranger enrichit la vie culturelle francophone tout en relevant de leur travail de création et des milieux qui ont soutenu et diffusé leurs œuvres. L’origine vietnamienne d’un auteur ne transforme pas automatiquement ses réalisations en contribution de l’État vietnamien.
En matière de démocratie, la contradiction entre les engagements internationaux et les pratiques intérieures apparaît plus directement. Le rapport mondial 2026 de Human Rights Watch, consacré aux événements de 2025, décrit la répression des personnes qui critiquent les autorités, l’interdiction de la presse indépendante et les restrictions aux libertés d’expression, d’association et de réunion au Vietnam. Ces pratiques contreviennent aux principes énoncés dans la Déclaration de Bamako de 2000. Les contributions éducatives et diplomatiques n’atténuent pas la responsabilité de l’État dans les violations des droits humains. Du côté de l’OIF, la poursuite de la coopération ne résout pas la contradiction entre son engagement à défendre la démocratie et les atteintes persistantes, dans les pays membres, aux libertés qu’ils ont promis de respecter. Lorsque la coopération se poursuit sans amélioration des droits humains, l’appartenance à l’organisation continue de procurer des avantages diplomatiques aux gouvernements, tandis que les engagements communs protègent peu les personnes victimes de répression.
À mes yeux, la valeur de la Francophonie tient aux possibilités d’étudier, de travailler et de créer qu’elle offre, ainsi qu’à la compréhension mutuelle entre des sociétés aux histoires, aux institutions et aux niveaux de développement différents. Le maintien de la coopération malgré ces différences produit des bénéfices concrets, notamment lorsque les établissements d’enseignement, les équipes de recherche et les acteurs culturels poursuivent leurs échanges en dépit des désaccords entre États. Pour le Vietnam, ces programmes contribuent à la formation, à l’accès aux savoirs et à la participation à la vie universitaire internationale. Reconnaître ces acquis conduit aussi à s’intéresser aux conditions dans lesquelles les citoyens mettent leurs connaissances en pratique, créent et expriment leurs opinions. La coopération peut porter ses fruits dans l’éducation et la culture alors même que les engagements démocratiques restent imparfaitement respectés; les réussites dans un domaine n’effacent pas les manquements dans un autre. L’écart entre les principes et les pratiques persiste lorsque les citoyens sont encouragés à apprendre, mais sanctionnés pour leurs critiques publiques. La responsabilité de l’OIF se joue dans sa manière d’affronter cette contradiction, puisque la protection du droit au désaccord relève elle aussi des engagements qui fondent la coopération. La crédibilité de la solidarité francophone dépend donc également de la place accordée aux voix dissidentes et de la protection dont elles bénéficient.