Người phụ trách Văn Việt:

Trịnh Y Thư

Web:

vanviet.info

Blog:

vandoanviet.blogspot.com

Danh ngôn

“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”

“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”

(Albert Camus, Caligula)

.

“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”

“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”

(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)

.

“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”

“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)

.

“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”

“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”

(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)

Ban Biên tập

Địa chỉ liên lạc:

1. Thơ

tho.vanviet.vd@gmail.com

2. Văn

vanviet.van14@gmail.com

3. Nghiên cứu Phê Bình

vanviet.ncpb@gmail.com

4. Vấn đề hôm nay

vanviet.vdhn1@gmail.com

5. Thư bạn đọc

vanviet.tbd14@gmail.com

6. Tư liệu

vanviet.tulieu@gmail.com

7. Văn học Miền Nam 54-75

vanhocmiennam5475@gmail.com

Tra cứu theo tên tác giả

Thứ Ba, 17 tháng 11, 2026

Một thế giới được chiếu sáng trưng, là một thế giới nông cạn

Phan Dương Hiệu

Trong cuốn The Human Condition, Hannah Arendt viết: “Một đời sống hoàn toàn nơi công cộng, trước sự hiện diện của người khác, trở nên nông cạn. Dù vẫn giữ được tính hữu hình, nó đánh mất phẩm chất trồi lên từ một nền tối phải được giữ kín, nếu không nó sẽ mất đi chiều sâu, theo một nghĩa rất thực và phi chủ quan.”[1]

Thế giới này đang vận hành theo cách chiếu sáng từng mọi góc khuất, theo dõi và khai thác từng cử chỉ, hành vi của từng cá thể.

Tệ hơn, chính từng cá thể đang ngày đêm tự đặt những suy nghĩ ưu tư nhất của mình dưới hệ thống chiếu sáng đó (AI), và thích thú khi thấy mình... sáng hơn.

1984 đã lỗi thời? Orwell xuất bản tiểu thuyết 1984 năm 1949 và luôn được ngợi ca như một sự tiên đoán về thế giới.

Nhưng đó phải chăng cũng chỉ là tiên đoán gần.

Và sự tiên đoán về tiên đoán gần của Orwell đã được Huxley chỉ ra ngay khi sách 1984 mới ra đời.

Huxley đã viết Brave New World[2] từ gần một trăm năm trước – 1931. Ông hình dung một thế giới cai trị không bằng dùi cui và nhà tù, mà bằng sự thoả mãn được đồng bộ, rồi con người yêu chính sự nô dịch của mình; và mỗi khi bất mãn vừa loé lên, sẽ có thuốc soma lập tức hoà tan nó, làm ta như chìm vào một kỳ nghỉ dịu êm (sớm thôi những người bạn đồng hành ChatGPT, Claude sẽ đóng vai trò của thuốc soma). Lịch sử, nghệ thuật, tôn giáo và cảm xúc sâu nội tâm đã bị loại bỏ không dựa trên kiểm duyệt. Con người được giải trí, thuốc men và kết nối liên tục đến mức ngay từ đầu đã không kịp hình thành một đời sống nội tâm để mà cảm thấy cần phải bảo vệ.

Và khi Orwell xuất bản sách 1984 năm 1949, gửi tặng sách cho Huxley thì Huxley đã viết lại ngay năm đó một bức thư cho Orwell[3], trong đó ông viết: "Trong vòng một thế hệ nữa, tôi tin rằng những kẻ cai trị thế giới sẽ phát hiện ra rằng việc điều kiện hoá từ tấm bé và thôi miên bằng thuốc là những công cụ cai trị hiệu quả hơn dùi cui và nhà tù, và rằng cơn khát quyền lực có thể được thoả mãn trọn vẹn y như nhau bằng cách ám thị để người ta yêu lấy sự nô dịch của mình, thay vì quất roi và đá họ vào vòng phục tùng. Nói cách khác, tôi cảm thấy cơn ác mộng của Một chín tám tư nhất định sẽ chuyển điệu thành cơn ác mộng của một thế giới giống nhiều hơn với cái tôi đã hình dung trong Brave New World. Sự thay đổi ấy sẽ đến như kết quả của một nhu cầu được cảm nhận về việc tăng hiệu quả."

Visibility is a trap – như lời Foucault sau này, mà tôi đã có dịp viết[4].

Bảo vệ sự tư duy, chính là bảo vệ những khoảng tối để từ đó những mầm tư tưởng hình thành để rồi sẽ trồi lên. Bảo vệ Privacy chính là điều kiện cần!

Ngược lại, nếu tiếp tục thả cửa thu thập mọi dữ liệu riêng tư, điều tôi nghĩ đến sẽ là một thế giới không phải như Orwell cũng không phải như Huxley, mà sẽ là... sự kết hợp cả hai!

[1] Nguyên văn: “A life spent entirely in public, in the presence of others, becomes, as we would say, shallow. While it retains its visibility, it loses its quality of rising into sight from some darker ground which must remain hidden if it is not to lose its depth in a very real, non-subjective sense.”

[2] Brave New World có thể đọc miễn phí, chỉ cần tra "Brave New World pdf". Cuốn này cũng đã được dịch ra tiếng Việt với tiêu đề "Tân thế giới diệu kỳ".

[3] Nguyên văn bức thư Huxley gửi Orwell: https://news.lettersofnote.com/p/1984-v-a-brave-new-world

[4] Visibility is a trap, https://vanviet.info/van-de-hom-nay/visibility-is-a-trap-tan-man-sau-khi-doc-doi-cuon-sach/